Όταν ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, αποφάσισε να επενδύσει σε ένα πολυτελές τουριστικό συγκρότημα στη μαγευτική νότια ακτή της Αλβανίας, δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί ότι η επιχειρηματική αυτή κίνηση θα εξελισσόταν σε αφετηρία μιας ευρύτερης κοινωνικής ανάφλεξης.
Ανάλυση Politico: Πως ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ προκάλεσε μια εξέγερση κατά της διαφθοράς στην Αλβανία χωρίς να το θέλει!-Εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές στους δρόμους, ζητούν την παραίτηση του διεφθαρμένου πρωθυπουργού Έντι Ράμα
Κι όμως, όπως αποδείχθηκε, οι Αλβανοί δεν είδαν με καθόλου καλό μάτι την προοπτική να σκεπαστούν φυσικοί θησαυροί με τσιμέντο, ώστε να ανοίξει χώρος για πολυτελή ξενοδοχεία και ξένα κεφάλαια υψηλού εισοδήματος.
Το σχεδιαζόμενο resort των 10.000 κλινών —σε μικρή απόσταση από προστατευόμενη περιοχή άγριας ζωής που φιλοξενεί φλαμίνγκο, χελώνες και ένα από τα πιο άθικτα δέλτα ποταμών της Ευρώπης— αποτέλεσε τον καταλύτη για τις μεγαλύτερες ίσως διαδηλώσεις από την πτώση του κομμουνισμού, πριν από περισσότερες από τρεις δεκαετίες.
Μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες, η λεγόμενη «επανάσταση των φλαμίνγκο» πέρασε από τοπική περιβαλλοντική αντίδραση σε πανεθνικό κίνημα διαμαρτυρίας απέναντι σε ολόκληρο το πολιτικό σύστημα.
Τα χρόνια της θεσμικής φθοράς, η διάχυτη αίσθηση διαφθοράς, η ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη και η στασιμότητα της οικονομίας —σε μία από τις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης— έχουν διαμορφώσει ένα εκρηκτικό κοινωνικό μείγμα. Όπως αναφέρει το Politico, πολλοί πολίτες αισθάνονται ότι η χώρα λειτουργεί προς όφελος των λίγων και ισχυρών.
Οι διαδηλωτές πλέον ζητούν όχι μόνο την αποχώρηση αλλά ακόμη και τη φυλάκιση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα και του ηγέτη της αντιπολίτευσης Σάλι Μπερίσα — των δύο κυρίαρχων πολιτικών μορφών από την πτώση του κομμουνισμού το 1991.
«Οι νέοι και οι πολίτες εδώ δεν διαμαρτύρονται μόνο εναντίον του Ράμα και του Μπερίσα, αλλά εναντίον ολόκληρου του συστήματος», δήλωσε η Φραντσέσκα Μούτσο, ακτιβίστρια της κοινωνίας των πολιτών που συμμετείχε στις διαδηλώσεις στα Τίρανα, κρατώντας μια αφίσα με φλαμίνγκο και ζητώντας τη φυλάκιση και των δύο πολιτικών. «Αυτή είναι μια διαμαρτυρία ενάντια στο σύστημα που δημιουργήθηκε μετά την πτώση της δικτατορίας και ενάντια σε όλα τα αρνητικά πρότυπα που έχουν κανονικοποιήσει σε αυτή τη χώρα», πρόσθεσε η Μούτσο.
Ο βιολόγος Όλσι Νίκα, από τους πρωτεργάτες της εκστρατείας για την προστασία του ποταμού Βιόσα, υπογραμμίζει ότι η κρίση υπερβαίνει κατά πολύ το πρόσωπο του ξένου επενδυτή. «Δεν πρόκειται απλώς για μια αντίδραση στον Τζάρεντ Κούσνερ», λέει, επισημαίνοντας τη βαθιά ριζωμένη περιβαλλοντική υποβάθμιση και τη διαχρονική πολιτική διαφθορά.
Η προκλητική στάση Ράμα
Ο Έντι Ράμα, από την πλευρά του, εμφανίζεται αμετακίνητος. Σε συνέντευξή του στο Politico υποστήριξε ότι οι ξένοι επενδυτές υπερέχουν σε σημασία έναντι της εσωτερικής κοινωνικής δυναμικής.
«Οι ξένοι αποτελούν την πρώτη προτεραιότητα… επειδή φέρνουν χρήματα στη χώρα για τους Αλβανούς», δήλωσε ο ύψους δύο μέτρων πρώην μπασκετμπολίστας, σε μια συνέντευξη ιδιαίτερα αιχμηρή. Παράλληλα ισχυρίστηκε ότι η διεθνής προσοχή οφείλεται αποκλειστικά στην εμπλοκή Κούσνερ: «Αν δεν ήταν ο Τζάρεντ, δεν θα τους ένοιαζε καθόλου τι συμβαίνει στην Αλβανία».
Οι δηλώσεις αυτές, μέσα στο ήδη τεταμένο κλίμα των κινητοποιήσεων, λειτούργησαν ως επιταχυντής της κοινωνικής οργής.
«Από τη στιγμή που το λέει αυτό ανοιχτά, αυτός και μόνο είναι ένας από τους λόγους που διαμαρτυρόμαστε», δήλωσε ο Ρέντι Μούτσι, βουλευτής του αριστερού κόμματος της αντιπολίτευσης Lëvizja Bashkë. «Η Αλβανία έχει γίνει μια χώρα αβίωτη για τους Αλβανούς», πρόσθεσε, περιγράφοντας την εκτίναξη του κόστους ζωής και την ανεξέλεγκτη τουριστικοποίηση.
Την ώρα που η πολιτική ένταση κλιμακώνεται, η ευρωπαϊκή προοπτική της Αλβανίας δείχνει να δοκιμάζεται σοβαρά. Η χώρα, που θεωρούνταν φαβορί για ένταξη στην ΕΕ έως το 2030, βλέπει πλέον τις προοπτικές της να θολώνουν.
Η περιοχή της Βλόρα αποτελεί ήδη πόλο τουριστικής ανάπτυξης, με επισκέπτες που αναζητούν «ελληνικού τύπου» εμπειρίες σε χαμηλότερο κόστος. Ωστόσο, βόρεια της πόλης, το τοπίο παραμένει σχεδόν ανέγγιχτο: φλαμίνγκο, χελώνες και μεσογειακές φώκιες εξακολουθούν να συνυπάρχουν σε ένα από τα τελευταία παρθένα οικοσυστήματα της Ευρώπης.
Η ζώνη Πίσε Πόρο–Νάρτα, τμήμα του δέλτα του Βιόσα, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο αντιπαράθεσης. Ο σχεδιασμός για ένα τεράστιο τουριστικό συγκρότημα 1,4 δισ. ευρώ έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις, καθώς περιβαλλοντικές οργανώσεις καταγγέλλουν ότι δεν έχει προηγηθεί επαρκής περιβαλλοντική αξιολόγηση.
Το μυστήριο γύρω από την Affinity Partners
Αν και το project έχει συνδεθεί έντονα με τον Κούσνερ και την Ιβάνκα Τραμπ, υπάρχουν ενδείξεις ότι η Affinity Partners ίσως έχει αποσυρθεί από την επένδυση. Η εταιρεία δεν έχει τοποθετηθεί επίσημα, ενώ και ο ίδιος ο Κούσνερ δεν έχει σχολιάσει.
Οι συγκρούσεις στο πεδίο έχουν ήδη αφήσει το αποτύπωμά τους. Σε ένα περιστατικό που προκάλεσε οργή, διαδηλωτής σύρθηκε βίαια από άνδρα της ιδιωτικής ασφάλειας κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας κοντά στο εργοτάξιο.
Οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν γρήγορα σε όλη τη χώρα, με δεκάδες χιλιάδες πολίτες στους δρόμους και αντίστοιχες συγκεντρώσεις της διασποράς σε πολλές χώρες.
Η κυβέρνηση Ράμα προωθεί ένα μοντέλο ανάπτυξης που φιλοδοξεί να μετατρέψει τη χώρα σε «Μαλδίβες της Ευρώπης». Η τουριστική έκρηξη είναι εντυπωσιακή, όμως οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές αντιδράσεις εξίσου ισχυρές.
«Πιστεύω ακράδαντα σε ένα βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης», δήλωσε στο Politico ο Σίλβιο Γκονζάτο, πρέσβης της ΕΕ στην Αλβανία. «Γι’ αυτό με στεναχωρεί μερικές φορές να βλέπω όσα συμβαίνουν, επειδή αναγνωρίζω τα ίδια ανόητα λάθη που κάναμε στην Ιταλία, σε άλλα μέρη της Ευρώπης, ίσως και στη Ρουμανία», συμπλήρωσε.
Και πρόσθεσε: «Η θέση μας είναι ότι δεν μπορείς, από τη μία, να ζητάς από τα κράτη-μέλη να σου δώσουν μια δεκαετή παράταση συμμόρφωσης με τους περιβαλλοντικούς κανόνες της ΕΕ και, από την άλλη, να ακολουθείς ένα μοντέλο ανάπτυξης που επιδεινώνει τα προβλήματα».
Νόμοι, επενδύσεις και συγκρούσεις συμφερόντων
Οι αμφιλεγόμενοι νόμοι περί «στρατηγικών επενδύσεων» έχουν πυροδοτήσει κατηγορίες για ευνοιοκρατία και αδιαφάνεια. Περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι διευκολύνουν έργα μεγάλης κλίμακας εις βάρος ευαίσθητων περιοχών.
Ανάλυση Politico: Πως ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ προκάλεσε μια εξέγερση κατά της διαφθοράς στην Αλβανία χωρίς να το θέλει!-Εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές στους δρόμους, ζητούν την παραίτηση του διεφθαρμένου πρωθυπουργού Έντι Ράμα
Ο Γκάμπριελ Σβάντερερ της EuroNatur σημειώνει: «Φαίνεται πως τα Τίρανα προσπαθούν να προλάβουν να εγκρίνουν όσα περισσότερα τουριστικά έργα μπορούν, προτού η ένταξη στην ΕΕ τα υποχρεώσει να συμμορφωθούν με πολύ αυστηρότερα περιβαλλοντικά κριτήρια. Θα ήθελα πολύ να πιστεύω κάτι διαφορετικό, αλλά αυτή τη στιγμή αυτό δείχνουν οι πράξεις της κυβέρνησης».
Παρά τις πολιτικές διαβεβαιώσεις, η εικόνα στην περιοχή λέει άλλα: δρόμοι έχουν ήδη διανοιχθεί, πρόχειρες κατασκευές παραμένουν και τα ίχνη των εργασιών είναι ορατά.
Ο Ράμα υποστηρίζει ότι οι παρεμβάσεις εξυπηρετούν την τοπική κοινωνία. Ωστόσο, ο οικολόγος Γιόνι Βόρψι απαντά με καυστικό τρόπο: «Ποια κοινότητα;».
«Δεν θα μας απομείνει καμία προστατευόμενη περιοχή αν… όποιος διαθέτει χρήματα μπορεί να τσιμεντοποιεί εκτάσεις μέσα σε αυτές», προειδοποιεί.
Η σύγκρουση για το μέλλον
Στο βάθος του ορίζοντα διακρίνεται το νησί Σαζάν, επίσης στο στόχαστρο επενδυτικών σχεδίων. Για τους κατοίκους, η προοπτική ιδιωτικοποίησης του φυσικού τοπίου αποτελεί κόκκινη γραμμή.
«Θέλουμε τη φύση όπως είναι, γιατί έτσι την απολαμβάνουμε», λέει ο Άγκρον Σεχάι. «Σήμερα μπορείς να πάρεις μια βάρκα και να πας στο Σαζάν. Αν χτιστούν τα θέρετρα, η πρόσβαση για εμάς θα κλείσει οριστικά».
Οι διαδηλώσεις στην Αλβανία παρουσιάζονται πλέον από τους συμμετέχοντες ως ιστορική καμπή μετά το 1991. Το αίτημα δεν περιορίζεται σε πολιτικά πρόσωπα, αλλά αφορά τη συνολική κατεύθυνση της χώρας.
«Θεωρώ ότι αυτή είναι η πιο σημαντική στιγμή για εμάς τα τελευταία 30 χρόνια», δήλωσε ο Εμίρ Λεκίνι, 21 ετών. «Είναι η πρώτη φορά που δεν φοβόμαστε να διαδηλώσουμε, μπορούμε πλέον να υψώσουμε τη φωνή μας και να διεκδικήσουμε αυτό που μας ανήκει».
Και ξεκαθαρίζει: «Δεν θα φύγουμε αν δεν φύγει ο Ράμα. Είναι στο χέρι του να αποφασίσει αν θα αποχωρήσει οικειοθελώς, αλλά εμείς δεν πάμε πουθενά μέχρι να αφήσει την καρέκλα του πρωθυπουργού. Είναι τόσο απλό».
Η οργή δεν περιορίζεται μόνο στον νυν πρωθυπουργό. Ο Σάλι Μπερίσα, άλλοτε «πατέρας» της μετακομμουνιστικής Αλβανίας, βρίσκεται επίσης στο στόχαστρο.
Ο ίδιος δηλώνει ατάραχος: «Πρέπει να μαθαίνεις να ζεις με αυτά. Τα φύλλα δεν πρέπει να σου κρύβουν τον κορμό του δέντρου. Και ο κορμός είναι ότι ο κόσμος ζητάει να φύγει ο Ράμα».
Παρά τις διεθνείς κυρώσεις που είχε αντιμετωπίσει, ο Μπερίσα υποστηρίζει ότι ήταν πολιτικά υποκινούμενες και συνδέει τις εξελίξεις με διεθνείς πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Από την πλευρά της αντιπολίτευσης, η κριτική είναι σφοδρή.
«Στην πραγματικότητα καταστρέφουν το ίδιο το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που έχει η Αλβανία στον τουρισμό: τις μικρές εκτάσεις γης, τις παρθένες παραλίες, τα πανέμορφα μέρη που είχαν μείνει ανέγγιχτα. Βάζουν μπετόν παντού», δήλωσε η Γιορίδα Ταμπάκου.
Και πρόσθεσε: «Όμως το ζήτημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό, είναι και θέμα υγιούς ανταγωνισμού. Δεν μπορείς να αναθέτεις μια σύμβαση απευθείας σε κάποιον μόνο και μόνο επειδή έχει στενές σχέσεις με τον πρωθυπουργό, παρακάμπτοντας τις νόμιμες διαδικασίες».
Παρά τις αντικρουόμενες δηλώσεις κυβέρνησης και ΕΕ, το τοπίο παραμένει ρευστό. Η μία πλευρά μιλά για ανάπτυξη και επενδύσεις, η άλλη για καταστροφή και θεσμική εκτροπή.
Στην πράξη, όμως, η εικόνα στην προστατευόμενη περιοχή δύσκολα επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες: δρόμοι, εργοταξιακά ίχνη και αλλαγές στο τοπίο είναι ήδη παρόντα.
«Στο τέλος, παντού θα έχουμε μόνο πόλεις», καταλήγει ο Γιόνι Βόρψι, κοιτάζοντας τον ορίζοντα όπου το φυσικό τοπίο και η επόμενη τουριστική «επένδυση» μοιάζουν να βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα