Η Τουρκία απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τη Δύση, ενισχύει τους ενεργειακούς δεσμούς της με τη Ρωσία, αξιοποιεί τις γεωπολιτικές αναταράξεις της ευρύτερης περιοχής για να προσελκύσει διεθνή κεφάλαια και θωρακίζεται στρατηγικά απέναντι στο Ισραήλ, διεκδικώντας έναν νέο, αυτόνομο ρόλο στο διεθνές σύστημα ισχύος.
Τουρκία: Ο Ερντογάν θέλει να εισάγει τη χώρα σε «νέα εποχή»- Πως η σταδιακή απομάκρυνση από τις επιταγές της Δύσης, η σύσφιξη των ενεργειακών δεσμών με τη Ρωσία και ο φόβος του πολέμου με το Ισραήλ θα φέρουν την πολυπόθητη αναβίωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Σε μια ιστορική καμπή που μοιάζει να επαναπροσδιορίζει τη γεωπολιτική της πυξίδα, η Τουρκία δείχνει να εγκαταλείπει σταδιακά τον παραδοσιακό ρόλο του δυτικού συμμάχου και να εισέρχεται σε μια νέα περίοδο στρατηγικής αυτονόμησης.
Οι πρόσφατες οικονομικές, ενεργειακές και διπλωματικές πρωτοβουλίες της Άγκυρας δεν συνιστούν αποσπασματικές κινήσεις υπό το βάρος της οικονομικής συγκυρίας, αλλά εντάσσονται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό που φιλοδοξεί να αναβαθμίσει τη θέση της χώρας ως ανεξάρτητου περιφερειακού πόλου ισχύος.
Η ταυτόχρονη ρευστοποίηση αμερικανικών ομολόγων, η βαθύτερη ενεργειακή πρόσδεση στη Μόσχα και η επιθετική πολιτική προσέλκυσης διεθνών κεφαλαίων αποτυπώνουν ένα σύνθετο γεωοικονομικό σχέδιο του προέδρου Ερντογάν.
Ένα σχέδιο που αξιοποιεί τις περιφερειακές κρίσεις, την όξυνση των σχέσεων με το Ισραήλ και τη μεταβαλλόμενη διεθνή τάξη πραγμάτων, με απώτερο στόχο την ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στον χώρο που άλλοτε καταλάμβανε η Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Μαζική πώληση αμερικανικών ομολόγων
Η Τουρκία προχώρησε σε μια εντυπωσιακή κίνηση, πωλώντας σχεδόν το σύνολο των αμερικανικών ομολόγων που διακρατούσε τον Μάρτιο. Το χαρτοφυλάκιό της συρρικνώθηκε από τα 16 δισ. δολάρια σε μόλις 1,8 δισ. δολάρια μέσα σε έναν μήνα, προκαλώντας εύλογα ερωτήματα για τις πραγματικές προθέσεις της Άγκυρας.
Επισήμως, η κίνηση αποδίδεται στην ανάγκη διαχείρισης των συναλλαγματικών αποθεμάτων, καθώς η τουρκική λίρα συνεχίζει να δέχεται πιέσεις και ο πληθωρισμός παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ξεπερνώντας το 32%. Ωστόσο, η εξήγηση αυτή δεν αρκεί για να ερμηνεύσει πλήρως το εύρος και τον συμβολισμό της απόφασης. Στην παγκόσμια οικονομική σκακιέρα, τα κράτη σπάνια προχωρούν σε τόσο εκτεταμένη ρευστοποίηση του χρέους μιας χώρας που θεωρείται σύμμαχος, χωρίς να στέλνουν ταυτόχρονα και ένα πολιτικό μήνυμα.
Ο Ερντογάν έχει διατυπώσει ξεκάθαρα το στρατηγικό του όραμα. Σε πρόσφατη ομιλία του χαρακτήρισε την Τουρκία ως «ένα από τα λαμπερά αστέρια της νέας εποχής», επικαλούμενος την αποκατάσταση της επιρροής της Οθωμανικής εποχής σε ολόκληρη τη περιοχή.
Η στάση της Άγκυρας απέναντι στις επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα έχει επιδεινώσει περαιτέρω τις σχέσεις της με τη Δύση. Στους στρατηγικούς υπολογισμούς της τουρκικής ηγεσίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ αντιμετωπίζονται ολοένα και περισσότερο ως δύο αλληλένδετοι γεωπολιτικοί παράγοντες. Υπό αυτό το πρίσμα, η πώληση των αμερικανικών ομολόγων αποκτά διττό χαρακτήρα: αποτελεί τόσο εργαλείο ενίσχυσης της ρευστότητας όσο και σαφές πολιτικό σήμα.
Η τουρκική ηγεσία δείχνει να θεωρεί ότι η παρούσα συγκυρία προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία αναβάθμισης της γεωπολιτικής της θέσης και επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει τις αναταράξεις που καταγράφονται στην περιοχή.
Η ενεργειακή σχέση με τη Ρωσία
Το ενεργειακό μέτωπο αφηγείται την ίδια, ίσως ακόμη πιο ξεκάθαρη, ιστορία. Ο πυρηνικός σταθμός Akkuyu της Rosatom, ένα έργο κατασκευής, ιδιοκτησίας και λειτουργίας (build-own-operate), στο οποίο η Ρωσία διατηρεί την κυριότητα και τον έλεγχο για δεκαετίες, αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα της στρατηγικής σύμπλευσης Άγκυρας και Μόσχας.
Πρόσφατα, το έργο εξασφάλισε επιπλέον ρωσική χρηματοδότηση ύψους 9 δισ. δολαρίων, με περίπου 4 έως 5 δισ. δολάρια να αναμένεται να διοχετευθούν μέσα στο 2026.
Παρά το γεγονός ότι η Τουρκία προβάλλει συστηματικά τις φιλοδοξίες της για πράσινη ανάπτυξη, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την επίτευξη μηδενικών εκπομπών έως το 2053, το Akkuyu βρίσκεται εκτός αυτού του αφηγήματος. Όταν τεθεί πλήρως σε λειτουργία, θα καλύπτει περίπου το 10% των ηλεκτρικών αναγκών της χώρας, δημιουργώντας μια βαθιά και μακροχρόνια ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας χώρας που, ενώ επισήμως μιλά για ενεργειακή διαφοροποίηση, στην πράξη οικοδομεί στρατηγικές σχέσεις με όρους ψυχρού γεωπολιτικού ρεαλισμού. Η Άγκυρα επιλέγει να διατηρεί ανοικτές πολλαπλές επιλογές ισχύος, ακόμη κι αν αυτές συγκρούονται με το κυρίαρχο δυτικό αφήγημα.
Επιθετική προσέλκυση κεφαλαίων
Η περιφερειακή αστάθεια που προκάλεσε η όξυνση της κρίσης με το Ιράν δημιούργησε, ταυτόχρονα, μια απρόσμενη οικονομική ευκαιρία για τον Ερντογάν.
Οι αναταράξεις στα χρηματοπιστωτικά κέντρα του Κόλπου, με κυριότερο το Ντουμπάι, επανέφεραν στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη μετακίνηση διεθνών κεφαλαίων. Επενδυτές που είχαν επιλέξει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα για το ευνοϊκό φορολογικό τους καθεστώς εξετάζουν πλέον εναλλακτικές επιλογές, με την Τουρκία να επιχειρεί να τοποθετηθεί ως ο νέος μεγάλος επενδυτικός προορισμός της περιοχής.
Σε αυτό το πλαίσιο, το τουρκικό κοινοβούλιο ενέκρινε ένα εκτεταμένο πακέτο δημοσιονομικών κινήτρων, το οποίο περιλαμβάνει εννέα μόνιμες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και αποτελεί μία από τις πλέον επιθετικές στρατηγικές προσέλκυσης κεφαλαίων των τελευταίων ετών:
- 0% φόρος εισοδήματος για κέρδη που προέρχονται από το εξωτερικό για διάστημα 20 ετών.
- 1% φόρος κληρονομιάς επί του συνολικού πλούτου.
- Πλήρης χορήγηση ιθαγένειας με επένδυση από 400.000 δολάρια.
- Εφάπαξ φόρος 2% για τον επαναπατρισμό περιουσιακών στοιχείων του εξωτερικού χωρίς περαιτέρω ελέγχους.
- Μόνιμος εταιρικός φόρος 9%.
- Μηδενική φορολόγηση εμπορικών συναλλαγών που πραγματοποιούνται μέσω Τουρκίας.
- Ίδρυση επιχειρήσεων μέσα σε μία ημέρα μέσω διαδικασιών που υποστηρίζονται από τεχνητή νοημοσύνη.
- Εισαγωγές μηχανημάτων και εξοπλισμού χωρίς δασμούς και χωρίς ΦΠΑ.
- Αναδιάρθρωση στεγαστικών δανείων με προκαταβολή 10% και διάρκεια αποπληρωμής έως 25 έτη.
Η τελευταία μεταρρύθμιση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δύναται να μεταβάλει ριζικά τη δυναμική της εγχώριας αγοράς ακινήτων. Εκατομμύρια Τούρκοι πολίτες που μέχρι πρότινος αδυνατούσαν να αποκτήσουν πρώτη κατοικία ενδέχεται πλέον να εισέλθουν στην αγορά, ενισχύοντας σημαντικά τη ζήτηση.
Η συγκυρία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης συμπίπτει χρονικά με την προσέλκυση διεθνών επενδυτικών κεφαλαίων που αναζητούν ευνοϊκό φορολογικό περιβάλλον. Δεδομένης της ήδη περιορισμένης προσφοράς κατοικιών, οι προοπτικές σημαντικής ανόδου των τιμών, ιδίως στην Κωνσταντινούπολη και στις παραλιακές περιοχές που συγκεντρώνουν ξένες επενδύσεις, καθίστανται ιδιαίτερα ισχυρές.
Τουρκία: Ο Ερντογάν θέλει να εισάγει τη χώρα σε «νέα εποχή»- Πως η σταδιακή απομάκρυνση από τις επιταγές της Δύσης, η σύσφιξη των ενεργειακών δεσμών με τη Ρωσία και ο φόβος του πολέμου με το Ισραήλ θα φέρουν την πολυπόθητη αναβίωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
Η φιλοδοξία της Άγκυρας να μετατρέψει την Κωνσταντινούπολη σε κορυφαίο χρηματοπιστωτικό κέντρο της Ευρασίας δεν αποτελεί πρόσφατη επιδίωξη. Οι σχεδιασμοί ανάγονται τουλάχιστον στο 2009, όταν ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Nazim Ekren, προωθούσε την ανάπτυξη της περιοχής Atasehir ως οικονομικού πυλώνα της νέας χρηματοπιστωτικής πρωτεύουσας.
Ο Aran Hawker, ο οποίος είχε συμμετάσχει στην ανάπτυξη χρηματιστηριακών υποδομών στην Κωνσταντινούπολη το 2011, εκτιμά ότι η ανακατανομή του διεθνούς πλούτου θα μπορούσε να προέλθει όχι μόνο από τις χώρες του Κόλπου, αλλά και από τη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, από επενδυτές που εμφανίζονται «δυσαρεστημένοι με τις πολιτικές καταστάσεις στις αντίστοιχες χώρες τους».
Παράλληλα, τα έσοδα από το διαμετακομιστικό εμπόριο του Χρηματοπιστωτικού Κέντρου της Κωνσταντινούπολης απαλλάσσονται πλέον πλήρως από τον εταιρικό φόρο έως το 2047, ενισχύοντας περαιτέρω την ελκυστικότητα της τουρκικής οικονομίας.
Η σκιά του «Μείζονος Ισραήλ»
Πέρα από τα οικονομικά και ενεργειακά δεδομένα, η Άγκυρα φαίνεται να λαμβάνει υπόψη της και μια βαθύτερη στρατηγική διάσταση, την οποία θεωρεί καθοριστική για το μέλλον της.
Η ισραηλινή στρατηγική στην περιοχή, όπως ερμηνεύεται από την τουρκική ηγεσία, σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στη Γάζα, ενισχύει την αίσθηση ότι η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Ο Βόσπορος, το στενό πέρασμα που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με τη Μεσόγειο και από το οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας και σιτηρών, παραμένει ένα από τα στρατηγικότερα σημεία του πλανήτη. Η γεωπολιτική του αξία υπερβαίνει κατά πολύ τα στενά τουρκικά σύνορα και επηρεάζει τις ισορροπίες ισχύος σε ολόκληρη την περιοχή.
Πολιτικά πρόσωπα του Ισραήλ έχουν αρχίσει να διατυπώνουν με μεγαλύτερη σαφήνεια τις ανησυχίες τους για την τουρκική εξωτερική πολιτική. Ο Ισραηλινός υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, Miki Zohar, δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Πρέπει να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την Τουρκία ως εχθρικό κράτος».
Από την πλευρά του, ο πρώην πρωθυπουργός του Ισραήλ, Naftali Bennett, ανέφερε:
«Μια νέα τουρκική απειλή αναδύεται. Πρέπει να δράσουμε με διαφορετικούς τρόπους, αλλά ταυτόχρονα ενάντια στην απειλή από την Τεχεράνη και ενάντια στην εχθρότητα από την Άγκυρα».
Οι δηλώσεις αυτές δεν προέρχονται από περιθωριακές φωνές του ισραηλινού πολιτικού συστήματος. Αντιθέτως, καταδεικνύουν ότι η Τουρκία αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως παράγοντας που επηρεάζει άμεσα τις στρατηγικές ισορροπίες της Μέσης Ανατολής.
Η Άγκυρα φαίνεται να ερμηνεύει τις εξελίξεις αυτές ως ένδειξη ότι εισέρχεται σε μια νέα περίοδο γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Υπό αυτό το πρίσμα, η εμβάθυνση των ενεργειακών δεσμών με τη Ρωσία, η απομάκρυνση από τα αμερικανικά χρηματοπιστωτικά εργαλεία και η ενίσχυση της επιρροής της στον ευρύτερο οθωμανικό γεωγραφικό χώρο δεν αποτελούν απλώς αντιδράσεις στις εξελίξεις της Γάζας, αλλά τμήματα ενός ευρύτερου στρατηγικού σχεδιασμού.
Το αφήγημα περί «Μείζονος Ισραήλ», στη μαξιμαλιστική του εκδοχή, περιγράφει μια ζώνη πολιτικής και στρατηγικής επιρροής που εκτείνεται από τον Νείλο έως τον Ευφράτη. Η Τουρκία βρίσκεται στο βόρειο άκρο αυτού του γεωπολιτικού ορίζοντα, γεγονός που καθιστά τον Βόσπορο κομβικό παράγοντα για την ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα.
Είτε κάποιος αποδέχεται πλήρως είτε αμφισβητεί αυτή την ανάγνωση των εξελίξεων, η τουρκική ηγεσία δείχνει να θεωρεί ότι οι γεωπολιτικές προκλήσεις είναι απολύτως υπαρκτές και να προετοιμάζεται αναλόγως.
Η Τουρκία του Ερντογάν φαίνεται να επιχειρεί μια συνολική αναδιάταξη της στρατηγικής της ταυτότητας. Με όχημα την οικονομία, την ενέργεια και τη γεωπολιτική, επιχειρεί να μετασχηματιστεί από περιφερειακό σύμμαχο της Δύσης σε αυτόνομο κέντρο ισχύος με νεο-οθωμανικές φιλοδοξίες, διεκδικώντας πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα εποχή που διαμορφώνεται στην ευρύτερη περιοχή.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα