Παναγία Σουμελά: «Ανταλλάγματα» στη Δυτική Θράκη απαιτούν οι Τούρκοι για το μοναστήρι-ορόσημο και απόλυτο σύμβολο του Ποντιακού Ελληνισμού- Απαγορεύουν την τέλεση της Θείας Λειτουργίας ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο

Οι δηλώσεις του εμπνευστή της «Γαλάζιας Πατρίδας», Τζιχάτ Γιαϊτζί, αποκαλύπτουν τις επιδιώξεις της Αγκυρας και επιβεβαιώνουν την πρόθεσή της να χρησιμοποιήσει το ιστορικό μοναστήρι ως διαπραγματευτικό χαρτί.

Παναγία Σουμελά: «Ανταλλάγματα» στη Δυτική Θράκη απαιτούν οι Τούρκοι για το μοναστήρι-ορόσημο και απόλυτο σύμβολο του Ποντιακού Ελληνισμού- Απαγορεύουν την τέλεση της Θείας Λειτουργίας ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο

Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά η Αγκυρα επιλέγει να προκαλέσει, αρνούμενη να επιτρέψει την τέλεση της Θείας Λειτουργίας στο ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο.

Η τουρκική πλευρά μεταθέτει και πάλι την πολυαναμενόμενη άδεια για τις 23 Αυγούστου, επιχειρώντας να παρουσιάσει ως δήθεν τεχνική ή εθιμοτυπική την απόφαση που στην πραγματικότητα έχει σαφές πολιτικό και συμβολικό φορτίο.

Πίσω από την προσχηματική επίκληση της τουρκικής επετείου για την άλωση της Τραπεζούντας -την οποία το τουρκικό κράτος φρόντισε το 2022 να μεταφέρει τεχνητά στις 15 Αυγούστου- διαγράφεται ένας ωμός εκβιασμός. Η Αγκυρα φαίνεται να επιχειρεί να συνδέσει ευθέως την άσκηση της θρησκευτικής λατρείας στην Παναγία Σουμελά με τις δικές της απαιτήσεις για τη μουσουλμανική μειονότητα στη Δυτική Θράκη, μετατρέποντας ένα κορυφαίο μνημείο της Ορθοδοξίας και αδιαμφισβήτητο σύμβολο του Ποντιακού Ελληνισμού σε αντικείμενο πολιτικής συναλλαγής.

Την πρόθεση της Αγκυρας να χρησιμοποιήσει το ιερό μνημείο ως διαπραγματευτικό χαρτί τεκμηριώνουν με τον πλέον απροκάλυπτο τρόπο οι δηλώσεις του απόστρατου αντιναυάρχου και εμπνευστή της «Γαλάζιας Πατρίδας», δρος Τζιχάτ Γιαϊτζί. Ο ίδιος έθεσε ευθέως ζήτημα «αμοιβαιότητας», επιχειρώντας να εμφανίσει τη λειτουργία στη Σουμελά όχι ως αυτονόητη θρησκευτική ελευθερία, αλλά ως προνόμιο που η Τουρκία θα μπορούσε να παραχωρεί ανάλογα με τα ανταλλάγματα που θεωρεί ότι λαμβάνει από την Ελλάδα:

«Ενώ η Ελλάδα καλύπτει την αντιμετώπιση των αιρετών μουφτήδων των Τούρκων της Δυτικής Θράκης, ενώ τα σχολεία της τουρκικής μειονότητας κλείνουν ένα προς ένα όλα αυτά τα χρόνια, και ενώ υπάρχουν συνεχή προβλήματα σχετικά με τα ιδρύματα, είναι εύκολο να στραφεί κανείς στην Τουρκία και να πει: “Αυξήστε τις ποσοστώσεις στη Σουμελά, επιτρέψτε περισσότερες θρησκευτικές λειτουργίες, ας φέρουμε περισσότερους ορθόδοξους χριστιανούς”.

Ποια είναι όμως η απάντηση; Τι λαμβάνουν οι Τούρκοι της Δυτικής Θράκης σε αντάλλαγμα για την ανοχή που επιδεικνύει η Τουρκία; Γι’ αυτό ακριβώς το ονομάζουμε αμοιβαιότητα».

Η τοποθέτηση του Γιαϊτζί δεν περιορίζεται, ωστόσο, στο ζήτημα της «αμοιβαιότητας». Συνδέοντας ευθέως τη θρησκευτική λατρεία στην Παναγία Σουμελά με την τουρκική ατζέντα γύρω από το ζήτημα του Πόντου, επιχειρεί να προσδώσει πολιτικό και εθνικό χαρακτήρα στις θρησκευτικές τελετές, αμφισβητώντας στην πράξη τον καθαρά λατρευτικό τους χαρακτήρα. Ο ίδιος συμπλήρωσε:

«Το πραγματικό ερώτημα που πρέπει να τεθεί είναι το εξής: Είναι οι τελετές στη Σουμελά πραγματικά απλώς θρησκευτική λατρεία; Αν ναι, γιατί οι λεγόμενοι ισχυρισμοί για “Γενοκτονία του Πόντου” αναβιώνουν κάθε χρόνο την ίδια εποχή από κύκλους που συνδέονται με τον Πόντο;

Παναγία Σουμελά: «Ανταλλάγματα» στη Δυτική Θράκη απαιτούν οι Τούρκοι για το μοναστήρι-ορόσημο και απόλυτο σύμβολο του Ποντιακού Ελληνισμού- Απαγορεύουν την τέλεση της Θείας Λειτουργίας ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο

Γιατί η Ελλάδα έχει ανακηρύξει επίσημα τη 19η Μαΐου ως τη λεγόμενη “Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας του Πόντου” από το 1994, καθιστώντας αυτούς τους ισχυρισμούς κρατική πολιτική; Η Τουρκία, από την άλλη πλευρά, τονίζει σε επίσημες δηλώσεις κάθε χρόνο ότι αυτοί οι ισχυρισμοί στερούνται ιστορικής και νομικής βάσης».

Οι εμπρηστικές αυτές αναφορές του Γιαϊτζί ήρθαν ως αντίδραση στις δηλώσεις του Μετίν Ινάν, στελέχους της Υπηρεσίας Προβολής και Ανάπτυξης Τουρισμού της Τουρκίας (TGA) στη Μαύρη Θάλασσα, μετά τη συνάντησή του με τον υπουργό Πολιτισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι. Σε εκείνη τη συνάντηση η Μονή Σουμελά παρουσιάστηκε, μεταξύ άλλων, με έναν παραλληλισμό που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση, καθώς παρομοιάστηκε ακόμη και με τη… Μέκκα.

Η συγκεκριμένη ρητορική εντάσσεται σε μια ευρύτερη τουρκική τακτική, η οποία φαίνεται να επιχειρεί σταδιακά να αποσυνδέσει τη Μονή Σουμελά από τον χαρακτήρα της ως ζωντανού τόπου ορθόδοξης λατρείας και να την εντάξει στο πλαίσιο ενός «ουδέτερου» τουριστικού αξιοθέατου. Μια λογική που θυμίζει επικίνδυνα την πορεία που ακολούθησαν η Αγία Σοφία και η Μονή της Χώρας, όταν η θρησκευτική και ιστορική τους ταυτότητα υποχώρησε μπροστά σε μια κρατικά επιβαλλόμενη νέα πραγματικότητα.

Απέναντι σε αυτή τη συστηματική προσπάθεια, το Οικουμενικό Πατριαρχείο επέλεξε να απαντήσει με μια ανακοίνωση που, πίσω από τις τυπικά συγκρατημένες διατυπώσεις της, δεν κρύβει τη σκωπτική της αιχμή. Το Πατριαρχείο «χαιρετίζει» τη χορήγηση άδειας για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας στις 23 Αυγούστου, αντί της 15ης Αυγούστου, επισημαίνοντας ότι οι εορτασμοί θα πραγματοποιηθούν «με την ευκαιρία της αποδόσεως της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου»….

Η επιλογή της ημερομηνίας δεν είναι, άλλωστε, μια ασήμαντη λεπτομέρεια. Η Παναγία Σουμελά, φωλιασμένη στις απόκρημνες πλαγιές του Μελά όρους και συνδεδεμένη εδώ και αιώνες με την πνευματική και ιστορική διαδρομή του Ποντιακού Ελληνισμού, δεν αποτελεί απλώς ένα μνημείο του παρελθόντος. Για τους απανταχού Ποντίους αποτελεί ζωντανό σύμβολο μνήμης, πίστης και συνέχειας.

Και ακριβώς γι’ αυτό η άρνηση της τέλεσης της Θείας Λειτουργίας ανήμερα της μεγάλης εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, σε συνδυασμό με τις ευθείες αναφορές περί «αμοιβαιότητας», προσδίδει στην υπόθεση μια διάσταση πολύ ευρύτερη από εκείνη μιας απλής διαφωνίας για την ημερομηνία μιας θρησκευτικής τελετής. Η Σουμελά φαίνεται να αντιμετωπίζεται από την Αγκυρα ως ένα ακόμη διαπραγματευτικό εργαλείο, σε μια προσπάθεια να συνδεθεί η θρησκευτική ελευθερία με τις πάγιες τουρκικές αξιώσεις στη Δυτική Θράκη.

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: για την Αγκυρα ακόμη και η δυνατότητα τέλεσης μιας Θείας Λειτουργίας σε ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Ορθοδοξίας μπορεί να ενταχθεί στη λογική των «ανταλλαγμάτων». Και η Παναγία Σουμελά, από σύμβολο πίστης και ιστορικής μνήμης, να μετατρέπεται σε πιόνι ενός ευρύτερου γεωπολιτικού παιχνιδιού.