Ο Τραμπ σφίγγει τον οικονομικό κλοιό γύρω από το Ιράν, όμως η Τεχεράνη στρέφεται όλο και περισσότερο προς την Κίνα, τη Ρωσία και τις ασιατικές αγορές, αναζητώντας εμπόριο, χρηματοδότηση και εναλλακτικές διαδρομές.
Μέση Ανατολή: Πώς η Κίνα και ο Πούτιν κρατούν οικονομικά ζωντανή την Τεχεράνη δυσκολεύοντας τον οικονομικό αποκλεισμό του Τραμπ
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να περιορίσει δραστικά τις οικονομικές ανάσες του Ιράν, κλείνοντας μία προς μία τις διόδους από τις οποίες η Τεχεράνη μπορεί να αντλεί έσοδα και να πραγματοποιεί διεθνείς συναλλαγές.
Η απάντηση του Ιράν, όμως, δεν είναι η αδράνεια. Είναι η στροφή προς την Ανατολή.
Μία εβδομάδα μετά την έναρξη της νέας αμερικανικής εκστρατείας οικονομικής πίεσης, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν βρίσκεται στο Μπισκέκ, έχοντας στο ίδιο τραπέζι τους ηγέτες της Κίνας, της Ρωσίας, της Ινδίας και άλλων χωρών του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης.
Η παρουσία του δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη διπλωματική υποχρέωση.
Για την Τεχεράνη, η σύνοδος είναι μια ευκαιρία να στείλει ένα σαφές μήνυμα στην Ουάσιγκτον: η προσπάθεια να οδηγηθεί το Ιράν σε πλήρη οικονομική απομόνωση δεν έχει ακόμη στεφθεί με επιτυχία.
Η «οικονομική D-Day» του Τραμπ
Η αμερικανική κυβέρνηση δεν αφήνει αμφιβολίες για την ένταση της πίεσης που είναι διατεθειμένη να ασκήσει.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ χαρακτήρισε τη νέα εκστρατεία μια «οικονομική D-Day» και τη μεγαλύτερη χρηματοοικονομική επίθεση που έχει οργανωθεί εναντίον αντιπάλου.
Ο στόχος δεν περιορίζεται στις ιρανικές εταιρείες και τράπεζες. Η αμερικανική στρατηγική απλώνεται πολύ πέρα από τα σύνορα του Ιράν, αγγίζοντας ξένες επιχειρήσεις και κράτη που εξακολουθούν να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο, να διευκολύνουν εμπορικές συναλλαγές, να φιλοξενούν ιρανικές πτήσεις ή να στηρίζουν με οποιονδήποτε τρόπο τη ναυτιλιακή δραστηριότητα της χώρας.
Η Ουάσιγκτον έχει προειδοποιήσει ακόμη και εμπορικούς εταίρους της Τεχεράνης ότι η συνέχιση αυτών των δραστηριοτήτων μπορεί να τους φέρει αντιμέτωπους με τον αποκλεισμό τους από το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Με άλλα λόγια, το μήνυμα είναι σαφές: όποιος συνεχίζει να κρατά ανοιχτές τις οικονομικές αρτηρίες του Ιράν κινδυνεύει να βρεθεί και ο ίδιος στο στόχαστρο.
Το μεγάλο πρόβλημα για την Ουάσιγκτον έχει όνομα: Κίνα
Στα χαρτιά, η αμερικανική στρατηγική μοιάζει σχετικά απλή. Να περιοριστούν τα έσοδα της Τεχεράνης σε τέτοιο βαθμό, ώστε η οικονομική πίεση να μετατραπεί τελικά σε πολιτική πίεση και να υποχρεώσει την ιρανική ηγεσία σε παραχωρήσεις.
Στην πράξη, όμως, η εξίσωση είναι πολύ πιο σύνθετη.
Και ο βασικότερος λόγος ακούει στο όνομα Κίνα.
Το Πεκίνο αποτελεί με διαφορά τον σημαντικότερο αγοραστή του ιρανικού πετρελαίου. Σύμφωνα με τους Financial Times, απορροφά έως και το 90% των ιρανικών εξαγωγών αργού.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι κάθε προσπάθεια πραγματικού στραγγαλισμού των πετρελαϊκών εσόδων του Ιράν περνά αναπόφευκτα από την Κίνα.
Και κάπου εδώ αρχίζουν τα δύσκολα για την Ουάσιγκτον.
Για να πλήξει αποφασιστικά το ιρανικό εμπόριο, οι ΗΠΑ ενδέχεται να χρειαστεί να στοχοποιήσουν κινεζικές επιχειρήσεις που συμμετέχουν στις συναλλαγές αυτές. Μία τέτοια κίνηση, όμως, θα προσέθετε ακόμη μία εστία οικονομικής αντιπαράθεσης σε μια ήδη δύσκολη σχέση Ουάσιγκτον–Πεκίνου, η οποία βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο εμπορικών και γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Το Ιράν γνωρίζει πολύ καλά αυτή την αδυναμία.
Και επιχειρεί να την αξιοποιήσει.
Ο Πεζεσκιάν κάνει γύρο επαφών στην Ανατολή
Αυτό ακριβώς το περιθώριο κινήσεων επιχειρεί τώρα να διευρύνει η Τεχεράνη.
Στο περιθώριο της συνόδου του SCO, ο Πεζεσκιάν πραγματοποιεί σειρά επαφών με ηγέτες ασιατικών και ευρασιατικών κρατών, αναζητώντας όχι μόνο πολιτική στήριξη αλλά και πρακτικές οικονομικές διεξόδους.
Ήδη συναντήθηκε με τον Ινδό πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι, στην πρώτη συνάντηση των δύο ηγετών εδώ και περίπου δύο χρόνια.
Παράλληλα, η ιρανική αντιπροσωπεία επιδιώκει να ενισχύσει τους εμπορικούς και επενδυτικούς δεσμούς με χώρες της Κεντρικής Ασίας και της ευρύτερης περιοχής, σε μια προσπάθεια να δημιουργήσει ένα όσο το δυνατόν πυκνότερο δίκτυο οικονομικών σχέσεων γύρω από το Ιράν.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η σχέση με τη Ρωσία.
Ο Πεζεσκιάν αναμενόταν επίσης να συναντηθεί σήμερα με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, με τη Μόσχα να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους στρατηγικούς εταίρους της Τεχεράνης.
Για το Ιράν, επομένως, η αναζήτηση εναλλακτικών δεν αφορά μία μόνο χώρα. Αφορά τη δημιουργία ενός ολόκληρου πλέγματος οικονομικών σχέσεων που θα μπορούσε να περιορίσει την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών κυρώσεων.
Τράπεζες και χρηματοδότηση έξω από τη δυτική «ομπρέλα»
Η Τεχεράνη δεν αναζητά μόνο αγοραστές για το πετρέλαιο και τα υπόλοιπα προϊόντα της.
Το ακόμη σημαντικότερο στοίχημα είναι να δημιουργήσει μηχανισμούς χρηματοδότησης που θα επιτρέπουν στο Ιράν να πραγματοποιεί συναλλαγές χωρίς να εξαρτάται από τα δυτικά χρηματοπιστωτικά συστήματα, όπου η Ουάσιγκτον διαθέτει τεράστια δυνατότητα επιβολής κυρώσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η συζήτηση για τη δημιουργία Τράπεζας Ανάπτυξης του SCO.
Τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκε στην Κίνα η τέταρτη επίσημη συνάντηση διαβουλεύσεων για τη δημιουργία της, μετά την πολιτική συμφωνία των κρατών-μελών το 2025 να προχωρήσουν με το σχέδιο.
Παράλληλα, η Ρωσία έχει πιέσει για τη δημιουργία κοινών χρηματοδοτικών εργαλείων και για μεγαλύτερη χρήση των εθνικών νομισμάτων στις συναλλαγές μεταξύ των χωρών του SCO.
Ο στόχος είναι σαφής: να περιοριστεί η έκθεση στο δολάριο και, κατ’ επέκταση, στο δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Για μία χώρα όπως το Ιράν, η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με βαριές αμερικανικές κυρώσεις, τέτοιοι μηχανισμοί δεν αποτελούν απλώς μια οικονομική διευκόλυνση.
Έχουν στρατηγική σημασία.
Όσο περισσότερες συναλλαγές μπορούν να πραγματοποιούνται έξω από τα κανάλια που ελέγχει ή επηρεάζει η Ουάσιγκτον, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να μετατραπεί η αμερικανική οικονομική ισχύς σε απόλυτο οικονομικό αποκλεισμό.
Μέση Ανατολή: Πώς η Κίνα και ο Πούτιν κρατούν οικονομικά ζωντανή την Τεχεράνη δυσκολεύοντας τον οικονομικό αποκλεισμό του Τραμπ
Η ιρανική οικονομία βρίσκεται ήδη υπό τεράστια πίεση
Ωστόσο, η προσπάθεια της Τεχεράνης να βρει οικονομικές διεξόδους δεν γίνεται από θέση ισχύος.
Το αντίθετο.
Η ιρανική οικονομία βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση, μετά τις κυρώσεις, τον πόλεμο, τον αποκλεισμό των λιμανιών και τις σοβαρές διαταραχές που έχουν προκληθεί στο εμπόριο.
Τον Αύγουστο, το ιρανικό νόμισμα υποχώρησε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ ο ετήσιος πληθωρισμός έφτασε περίπου στο 84%.
Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν το μέγεθος της πίεσης που δέχεται η οικονομία και εξηγούν γιατί η αναζήτηση οικονομικής ανάσας αποτελεί πλέον για την Τεχεράνη ζήτημα επιβίωσης και όχι απλώς γεωπολιτικής επιλογής.
Ο ίδιος ο Πεζεσκιάν έχει αναγνωρίσει δημόσια τις οικονομικές δυσκολίες και έχει ταχθεί υπέρ μιας διπλωματικής διεξόδου από τη σύγκρουση.
Η πίεση, επομένως, είναι πραγματική και ήδη αποτυπώνεται στην καθημερινότητα της ιρανικής οικονομίας.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι άλλο:
Μπορεί να γίνει τόσο μεγάλη ώστε να υποχρεώσει την ιρανική ηγεσία να αλλάξει στρατηγική;
Η Τεχεράνη αφήνει ξανά ανοιχτή την πόρτα των διαπραγματεύσεων
Από το Μπισκέκ, ο Πεζεσκιάν έστειλε σήμερα δύο μηνύματα που, εκ πρώτης όψεως, μοιάζουν διαφορετικά, στην πραγματικότητα όμως υπηρετούν την ίδια στρατηγική.
Από τη μία πλευρά, επιχειρεί να δείξει ότι το Ιράν δεν βρίσκεται μόνο του απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Από την άλλη, αφήνει ανοιχτό το παράθυρο της διπλωματίας.
Ο Ιρανός πρόεδρος δήλωσε ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να επιστρέψει στις δεσμεύσεις της προσωρινής συμφωνίας του Ιουνίου, εφόσον οι Ηνωμένες Πολιτείες πράξουν το ίδιο.
Η συγκεκριμένη συμφωνία είχε ως στόχο να σταματήσει τη στρατιωτική σύγκρουση, όμως άρχισε γρήγορα να καταρρέει, καθώς οι δύο πλευρές διαφώνησαν ως προς την εφαρμογή της.
Και ενώ η διπλωματική πόρτα παραμένει μισάνοιχτη, στο πεδίο η ένταση δεν έχει υποχωρήσει.
Οι τελευταίες ημέρες έφεραν νέα άμεση ανταλλαγή πληγμάτων: οι ΗΠΑ χτύπησαν στόχους στη Λαράκ και το Ιράν απάντησε με επιθέσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων στην Ιορδανία.
Η αντίφαση είναι χαρακτηριστική: την ώρα που οι δύο πλευρές αφήνουν περιθώριο για διαπραγμάτευση, συνεχίζουν να αυξάνουν το κόστος της σύγκρουσης.
Δεν είναι ακόμη «οικονομική συμμαχία» κατά των ΗΠΑ
Εδώ, ωστόσο, χρειάζεται μία σημαντική διάκριση.
Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης προσφέρει στο Ιράν πολιτικό χώρο, διπλωματικές επαφές και δυνητικές οικονομικές διεξόδους. Δεν αποτελεί, όμως, ένα ενιαίο αντιδυτικό οικονομικό μέτωπο που λειτουργεί με κοινή γραμμή απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στο εσωτερικό του συνυπάρχουν χώρες με διαφορετικές οικονομικές και γεωπολιτικές προτεραιότητες, μεταξύ αυτών η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία, το Πακιστάν και τα κράτη της Κεντρικής Ασίας.
Οι διαφορές αυτές έχουν επανειλημμένα περιορίσει την ικανότητα του οργανισμού να μετατρέπει τις πολιτικές διακηρύξεις σε συντονισμένες και ουσιαστικές κοινές δράσεις.
Επομένως, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι εάν δημιουργείται ξαφνικά ένα οικονομικό «ΝΑΤΟ της Ανατολής».
Δεν υπάρχει ακόμη κάτι τέτοιο.
Το ερώτημα είναι πόσο αποτελεσματικά μπορούν η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία και οι υπόλοιποι εμπορικοί εταίροι της Τεχεράνης να ανοίξουν αρκετές οικονομικές διόδους, ώστε η αμερικανική επίθεση να μην καταφέρει να οδηγήσει το Ιράν στην πλήρη απομόνωση.
Και κυρίως, πόσο μακριά είναι διατεθειμένοι να φτάσουν προκειμένου να το πετύχουν.
Η μάχη πλέον δεν γίνεται μόνο με πυραύλους
Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν έχει πλέον δύο παράλληλα μέτωπα.
Στο ένα βρίσκονται οι πύραυλοι, τα αεροπορικά πλήγματα, το Στενό του Ορμούζ και οι στρατιωτικές απειλές.
Στο άλλο βρίσκονται το πετρέλαιο, οι τράπεζες, οι κυρώσεις, το δολάριο και οι εμπορικές διαδρομές.
Το πρώτο μέτωπο είναι αυτό που καταγράφεται καθημερινά στις εικόνες από τη Μέση Ανατολή.
Το δεύτερο, όμως, μπορεί να αποδειχθεί εξίσου κρίσιμο για την έκβαση της αντιπαράθεσης.
Η Ουάσιγκτον ποντάρει στην οικονομική ασφυξία: όσο περισσότερο περιορίζονται τα έσοδα, οι συναλλαγές και η πρόσβαση του Ιράν στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα, τόσο μεγαλύτερη θεωρεί ότι θα γίνει η πίεση προς την ιρανική ηγεσία.
Η Τεχεράνη, από την άλλη, ποντάρει σε μια διαφορετική πραγματικότητα.
Σε έναν κόσμο όπου η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία και άλλες οικονομίες μπορούν να συνεχίσουν να συναλλάσσονται μαζί της, να αγοράζουν τα προϊόντα της, να χρηματοδοτούν εμπορικές δραστηριότητες και να προσφέρουν εναλλακτικούς διαύλους πληρωμών, ο οικονομικός αποκλεισμός δεν είναι πλέον τόσο εύκολο να επιβληθεί με μία αμερικανική εντολή.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγάλη μάχη που μόλις αρχίζει.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η «οικονομική D-Day» του Τραμπ μπορεί να προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στην ιρανική οικονομία.
Είναι αν μπορεί να γίνει το αποφασιστικό πλήγμα που υπόσχεται η Ουάσιγκτον ή αν, τελικά, θα συναντήσει το μεγαλύτερο εμπόδιό της εκεί όπου στρέφεται πλέον το βλέμμα της Τεχεράνης, στην Ανατολή.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα