Ο Ερντογάν μίλησε για «εκλογές που πλησιάζουν», ενώ στην Τουρκία αναζωπυρώνεται η συζήτηση για τον συνταγματικό δρόμο που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μία ακόμη υποψηφιότητά του.
Τουρκία: Ετοιμάζει πρόωρες εκλογές ο Ερντογάν; Πώς μπορεί ο Τούρκος Πρόεδρος να διεκδικήσει ακόμη μία θητεία
Μία και μόνο φράση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ήταν αρκετή για να επαναφέρει με ένταση στο προσκήνιο ένα από τα πλέον κρίσιμα ερωτήματα της τουρκικής πολιτικής σκηνής: θα επιχειρήσει ο σημερινός πρόεδρος να διεκδικήσει ακόμη μία θητεία στην εξουσία και, κυρίως, με ποιον τρόπο θα μπορούσε να το πράξει;
Μιλώντας σε συγκεντρωμένους πολίτες στο Γκιουνεϊσού της Ριζούντας, ο Ερντογάν κάλεσε τους υποστηρικτές του να διατηρήσουν την ίδια ενότητα και κινητοποίηση που έχουν επιδείξει μέχρι σήμερα. Στη συνέχεια πρόσθεσε ότι πιστεύει πως, με αυτή την ενότητα, θα καταφέρουν να περάσουν με επιτυχία και «τις εκλογές που πλησιάζουν».
Η αναφορά του Τούρκου προέδρου δεν πέρασε απαρατήρητη. Και αυτό γιατί οι επόμενες τακτικές εκλογές προβλέπονται για το 2028, ενώ το ζήτημα της δυνατότητας του Ερντογάν να είναι εκ νέου υποψήφιος παραμένει συνδεδεμένο με μία σειρά συνταγματικών προϋποθέσεων.
Έτσι, πίσω από μία φράση που θα μπορούσε να εκληφθεί απλώς ως πολιτική ρητορική, επανέρχεται ένα πολύ πιο συγκεκριμένο ερώτημα: υπάρχει δρόμος για πρόωρες εκλογές και, εφόσον υπάρξουν, μπορούν αυτές να επιτρέψουν στον Ερντογάν να διεκδικήσει μία ακόμη θητεία;
Η φράση που έφερε ξανά τις κάλπες στο προσκήνιο
Ο Τούρκος πρόεδρος δεν προσδιόρισε ημερομηνία, ούτε διευκρίνισε εάν αναφερόταν στις εκλογές που είναι προγραμματισμένες για το 2028 ή σε ένα ενδεχόμενο σενάριο πρόωρης προσφυγής στις κάλπες.
Ακριβώς αυτή η ασάφεια είναι που προσδίδει ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον στην τοποθέτησή του.
Η κυβέρνηση και το AKP αναφέρονται εδώ και μήνες στις επόμενες εκλογές, ενώ κορυφαία κυβερνητικά στελέχη δεν κρύβουν την επιθυμία τους να δουν τον Ερντογάν να διεκδικεί εκ νέου την προεδρία.
Τον Ιούνιο, ο εκπρόσωπος του AKP Ομέρ Τσελίκ είχε δηλώσει ευθέως ότι ο υποψήφιος του κόμματος στις επόμενες προεδρικές εκλογές παραμένει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Παρόμοια τοποθέτηση έκανε αυτή την εβδομάδα και ο υπουργός Μεταφορών Αμπντουλκαντίρ Ουράλογλου, λέγοντας ότι η κυβερνητική συμμαχία σκοπεύει να τον εκλέξει εκ νέου.
Η πολιτική βούληση, επομένως, έχει διατυπωθεί με σαφήνεια. Το δύσκολο κομμάτι είναι άλλο: ο συνταγματικός δρόμος που θα μπορούσε να μετατρέψει αυτή την πολιτική επιθυμία σε δυνατότητα υποψηφιότητας.
Τι προβλέπει πραγματικά το τουρκικό Σύνταγμα
Το άρθρο 101 του τουρκικού Συντάγματος ορίζει ότι ένα πρόσωπο μπορεί να εκλεγεί πρόεδρος το πολύ δύο φορές.
Η κρίσιμη εξαίρεση βρίσκεται στο άρθρο 116.
Εφόσον ο πρόεδρος βρίσκεται στη δεύτερη θητεία του και η τουρκική Εθνοσυνέλευση αποφασίσει την ανανέωση των εκλογών, τότε μπορεί να είναι υποψήφιος ακόμη μία φορά.
Η λεπτομέρεια αυτή είναι καθοριστική. Δεν αρκεί απλώς η διεξαγωγή εκλογών νωρίτερα από το κανονικό χρονοδιάγραμμα. Η συνταγματική εξαίρεση συνδέεται συγκεκριμένα με απόφαση της Βουλής για την ανανέωση των εκλογών.
Για να ανανεωθούν οι εκλογές με κοινοβουλευτική απόφαση απαιτείται πλειοψηφία τριών πέμπτων των συνολικά 600 βουλευτών, δηλαδή τουλάχιστον 360 ψήφοι.
Εάν η συγκεκριμένη διαδικασία ενεργοποιηθεί όσο ο Ερντογάν βρίσκεται στη δεύτερη θητεία του, τότε ανοίγει συνταγματικά ο δρόμος για μία ακόμη υποψηφιότητά του.
Με άλλα λόγια, το κλειδί δεν βρίσκεται μόνο στην απόφαση του προέδρου να επισπεύσει τις κάλπες. Βρίσκεται πρωτίστως στο εάν και κατά πόσο η Εθνοσυνέλευση μπορεί να συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία.
Τουρκία: Ετοιμάζει πρόωρες εκλογές ο Ερντογάν; Πώς μπορεί ο Τούρκος Πρόεδρος να διεκδικήσει ακόμη μία θητεία
Δεν αρκεί να προκηρύξει μόνος του πρόωρες εκλογές
Εδώ βρίσκεται μία κρίσιμη διάκριση που συχνά χάνεται μέσα στη δημόσια συζήτηση γύρω από το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών.
Το τουρκικό Σύνταγμα επιτρέπει τόσο στη Βουλή όσο και στον ίδιο τον πρόεδρο να οδηγήσουν τη χώρα σε ανανέωση των προεδρικών και βουλευτικών εκλογών.
Ωστόσο, η δυνατότητα μίας επιπλέον προεδρικής υποψηφιότητας προβλέπεται ρητά μόνο όταν την απόφαση για την ανανέωση των εκλογών λάβει η Εθνοσυνέλευση κατά τη δεύτερη θητεία του προέδρου.
Επομένως, ένα σενάριο στο οποίο ο ίδιος ο Ερντογάν αποφασίζει να επισπεύσει τις κάλπες δεν δημιουργεί αυτομάτως την ίδια συνταγματική δυνατότητα για μία νέα υποψηφιότητά του.
Και κάπου εδώ η πολιτική εξίσωση γίνεται πιο σύνθετη.
Οι συσχετισμοί στο τουρκικό κοινοβούλιο αποκτούν βαρύνουσα σημασία και μετατρέπονται σε κρίσιμο παράγοντα για το εάν η πολιτική επιθυμία του προεδρικού στρατοπέδου μπορεί να αποκτήσει και συνταγματική υπόσταση.
Το AKP έχει ήδη δείξει προς τον Ερντογάν
Η συζήτηση, πάντως, δεν ξεκίνησε από την πρόσφατη ομιλία στη Ριζούντα.
Εδώ και μήνες, στελέχη του κυβερνώντος συνασπισμού δηλώνουν ότι επιθυμούν τη συνέχιση της προεδρίας Ερντογάν και μετά τις επόμενες εκλογές. Παράλληλα, στο πολιτικό παρασκήνιο έχουν διατυπωθεί διάφορα σενάρια σχετικά με τον χρόνο διεξαγωγής των εκλογών και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να πληρωθούν οι συνταγματικές προϋποθέσεις για μία νέα υποψηφιότητα.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι υπάρχει ήδη συμφωνημένη ημερομηνία ή ειλημμένη απόφαση για πρόωρες εκλογές.
Μέχρι στιγμής, καμία τέτοια απόφαση δεν έχει ανακοινωθεί.
Η πρόσφατη παρέμβαση του Ερντογάν αποκτά όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή ο ίδιος εντάσσει πλέον ανοιχτά τις επόμενες εκλογές στον πολιτικό του λόγο, την ώρα που το κόμμα του τον παρουσιάζει ήδη ως τον υποψήφιο που επιθυμεί να οδηγήσει ξανά στην κάλπη.
Η χρονική στιγμή, επομένως, μπορεί να μην αποτελεί από μόνη της ένδειξη ότι οι εκλογές επισπεύδονται. Δείχνει όμως ότι η συζήτηση για την επόμενη εκλογική αναμέτρηση έχει ήδη περάσει από το παρασκήνιο στο προσκήνιο.
Το πραγματικό ερώτημα βρίσκεται στη Βουλή
Το εάν η Τουρκία θα οδηγηθεί σε κάλπες πριν από την κανονική λήξη της θητείας δεν μπορεί να συναχθεί από μία μόνο φράση του προέδρου.
Η πολιτική και συνταγματική εξίσωση, ωστόσο, είναι πλέον σαφής.
Ο Ερντογάν δηλώνει ότι «οι εκλογές πλησιάζουν». Το AKP δηλώνει ότι θέλει τον ίδιο υποψήφιο. Το Σύνταγμα βάζει όριο δύο θητειών, αλλά αφήνει μία συγκεκριμένη έξοδο: να αποφασίσει η Βουλή την ανανέωση των εκλογών όσο εκείνος βρίσκεται στη δεύτερη θητεία του.
Και έτσι, πίσω από τη φράση για τις «εκλογές που πλησιάζουν», βρίσκεται ένα πολύ πιο σύνθετο πολιτικό παζλ. Για τον Ερντογάν, το ζητούμενο δεν είναι μόνο πότε θα στηθούν οι κάλπες, αλλά ποιος θα τις οδηγήσει να στηθούν και με ποια κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς εάν ο Ερντογάν θέλει ακόμη μία θητεία. Αυτό έχει ήδη ειπωθεί, άμεσα ή έμμεσα, από το κυβερνητικό στρατόπεδο.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η τουρκική Εθνοσυνέλευση θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε η επιθυμία αυτή να μετατραπεί σε συνταγματικά εφικτή υποψηφιότητα.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα