Τουρκία: «Τρίβει τα χέρια του» ο Ερντογάν μετά την παραίτηση Γκιλφόιλ-Πώς οι Τούρκοι ετοιμάζουν ενεργειακή αντεπίθεση – Το κρίσιμο στοίχημα του Κάθετου Διαδρόμου για το φυσικό αέριο

Η αποχώρηση της Κίμπερλι Γκιλφόιλ από τη θέση της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Αθήνα, στον απόηχο των αποκαλύψεων της The Wall Street Journal σχετικά με πιέσεις υπέρ συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου τίθεται εκτός τροχιάς.

Τουρκία: «Τρίβει τα χέρια του» ο Ερντογάν μετά την παραίτηση Γκιλφόιλ-Πώς οι Τούρκοι ετοιμάζουν ενεργειακή αντεπίθεση – Το κρίσιμο στοίχημα του Κάθετου Διαδρόμου για το φυσικό αέριο

Το συγκεκριμένο έργο αποτελεί στρατηγική ενεργειακή προτεραιότητα τόσο για την Ουάσιγκτον όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας και τον περιορισμό της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Ωστόσο, άλλο η γεωπολιτική στόχευση και άλλο η εμπορική βιωσιμότητα. Και είναι ακριβώς σε αυτό το δεύτερο πεδίο που ενδέχεται να ανοίξει ένα παράθυρο ευκαιρίας για την Άγκυρα. Εάν η ελληνική διαδρομή βρεθεί αντιμέτωπη με καθυστερήσεις, αμφισβητήσεις ή αδυναμία εξασφάλισης μακροχρόνιων εμπορικών δεσμεύσεων, η Τουρκία θα μπορούσε να αξιοποιήσει τις ήδη ανεπτυγμένες ενεργειακές υποδομές της, διεκδικώντας μεγαλύτερο μερίδιο στις ροές φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη.

Η παραίτηση της Γκιλφόιλ, επομένως, δεν συνιστά από μόνη της την αιτία εκτροχιασμού του έργου. Θα μπορούσε, όμως, να επιβαρύνει το πολιτικό και επιχειρηματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να εξασφαλίσει την απαραίτητη εμπορική στήριξη. Και σε μια αγορά όπου οι υποδομές, οι τιμές διέλευσης και η αξιοπιστία των διαδρομών καθορίζουν τις τελικές επιλογές των αγοραστών, τα περιθώρια ελιγμών για την Ελλάδα δεν είναι απεριόριστα.

Το κρίσιμο «τεστ» της αγοράς και ο κίνδυνος εμπορικής απαξίωσης

Η βιωσιμότητα του Κάθετου Διαδρόμου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι εταιρείες της Κεντρικής και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης θα αποφασίσουν να δεσμεύσουν μακροχρόνια χωρητικότητα για τη μεταφορά φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένου του αμερικανικού LNG, μέσω των ελληνικών υποδομών. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο τερματικός σταθμός της Ρεβυθούσας, το FSRU της Αλεξανδρούπολης και οι διασυνδέσεις που επιτρέπουν τη διοχέτευση του αερίου προς τον βορρά.

Η ύπαρξη των υποδομών, ωστόσο, δεν αρκεί. Για να αποκτήσει ο διάδρομος πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα, πρέπει να αποδειχθεί ότι μπορεί να προσφέρει ανταγωνιστικές τιμές, επαρκή δυναμικότητα και σταθερούς όρους μεταφοράς. Με άλλα λόγια, οι ενδιαφερόμενοι αγοραστές πρέπει να πειστούν ότι η ελληνική διαδρομή αποτελεί μια αξιόπιστη και συμφέρουσα επιλογή, όχι απλώς μια πολιτικά επιθυμητή εναλλακτική.

Σε αυτό το πλαίσιο, η διαδικασία του Market Test, μέσω της οποίας αξιολογείται η πραγματική εμπορική ζήτηση για τις διαθέσιμες και τις μελλοντικές δυναμικότητες, αποκτά καθοριστική σημασία. Εάν οι εταιρείες δεν προχωρήσουν στις απαραίτητες δεσμεύσεις, οι διαχειριστές των δικτύων θα έχουν περιορισμένα κίνητρα να αναλάβουν το κόστος των πρόσθετων επενδύσεων.

Εάν, μάλιστα, οι πρόσφατες εξελίξεις γύρω από την Γκιλφόιλ ενισχύσουν την αίσθηση πολιτικής αβεβαιότητας ή προκαλέσουν αμφιβολίες για τη σταθερότητα του εγχειρήματος, ορισμένοι αγοραστές θα μπορούσαν να επιλέξουν βραχυπρόθεσμες αγορές από τη spot αγορά ή να στραφούν σε εναλλακτικές διαδρομές.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο εάν οι ελληνικές υποδομές δεν καταφέρουν να ανταγωνιστούν τις εναλλακτικές λύσεις ως προς το συνολικό κόστος μεταφοράς. Γιατί, όσο σημαντική κι αν είναι η γεωπολιτική διάσταση του έργου, οι ενεργειακοί όμιλοι δεν αποφασίζουν αποκλειστικά με πολιτικά κριτήρια. Στο τέλος της ημέρας, η τιμή, η διαθεσιμότητα και η ασφάλεια της προμήθειας παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες.

Η Τουρκία διαθέτει ήδη τις υποδομές για να διεκδικήσει τον ρόλο του ενεργειακού κόμβου

Την ίδια ώρα, η Τουρκία βρίσκεται σε διαφορετική αφετηρία. Έχοντας αναπτύξει σημαντική δυναμικότητα εισαγωγής LNG και διαθέτοντας εκτεταμένο δίκτυο αγωγών, όπως ο TurkStream και ο TANAP, επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου.

Οι τουρκικοί τερματικοί σταθμοί μπορούν να εξυπηρετήσουν φορτία LNG από διαφορετικές πηγές, ενώ το υφιστάμενο δίκτυο προσφέρει τη δυνατότητα διοχέτευσης φυσικού αερίου προς γειτονικές αγορές. Αυτό δεν σημαίνει ότι η τουρκική διαδρομή μπορεί να υποκαταστήσει αυτομάτως τον Κάθετο Διάδρομο σε κάθε επιμέρους αγορά ή ότι όλες οι διαδρομές διαθέτουν την ίδια δυναμικότητα και τους ίδιους εμπορικούς όρους. Σημαίνει, όμως, ότι η Άγκυρα διαθέτει μια εναλλακτική υποδομή, την οποία μπορεί να αξιοποιήσει για να διεκδικήσει μεγαλύτερο ρόλο στην περιφερειακή αγορά.

Ενδεικτικό της σημασίας που αποκτά αυτή η δυνατότητα είναι ότι έχουν ήδη πραγματοποιηθεί παραδόσεις αμερικανικού LNG στη βουλγαρική Bulgargaz μέσω τουρκικού εδάφους, με τη Shell να συγκαταλέγεται στις εταιρείες που έχουν συμμετάσχει σε τέτοιες εμπορικές συναλλαγές. Η συγκεκριμένη πρακτική καταδεικνύει ότι η Τουρκία δεν αποτελεί απλώς έναν δυνητικό ανταγωνιστή της Ελλάδας, αλλά μια διαδρομή που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί για την εξυπηρέτηση ενεργειακών αναγκών της ευρύτερης περιοχής.

Εάν ο ελληνικός διάδρομος δεν εξασφαλίσει εγκαίρως τις αναγκαίες εμπορικές δεσμεύσεις και τις επενδύσεις για την επέκτασή του, η Τουρκία θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω τη θέση της. Το ενδεχόμενο αυτό δεν συνεπάγεται ότι θα αποκτήσει αυτομάτως μονοπωλιακό έλεγχο των ροών προς την Ευρώπη. Θα μπορούσε, ωστόσο, να της προσφέρει μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ απέναντι στους προμηθευτές, στους διαχειριστές δικτύων και στους τελικούς αγοραστές.

Και αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα για την Αθήνα: όχι απλώς ποια χώρα διαθέτει τις περισσότερες υποδομές, αλλά ποια θα καταφέρει να εξασφαλίσει τις εμπορικές συμφωνίες που θα μετατρέψουν αυτές τις υποδομές σε σταθερό ενεργειακό και γεωπολιτικό πλεονέκτημα.

Ο κίνδυνος γεωπολιτικής εξάρτησης για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη

Ο Κάθετος Διάδρομος σχεδιάστηκε ώστε να ενισχύσει τη δυνατότητα μεταφοράς φυσικού αερίου από τον νότο προς τον βορρά, δημιουργώντας μια εναλλακτική οδό προμήθειας για τις χώρες της Νοτιοανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης. Στρατηγικός του στόχος είναι να περιορίσει την εξάρτηση από παραδοσιακές διαδρομές και να διευρύνει τις επιλογές των ευρωπαϊκών αγορών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα φιλοδοξεί να αποτελέσει πύλη εισόδου αμερικανικού LNG και βασικό σημείο διαμετακόμισης προς τις βόρειες αγορές. Η γεωγραφική θέση της, οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις και οι διασυνδέσεις της δημιουργούν τις προϋποθέσεις για να διεκδικήσει έναν τέτοιο ρόλο.

Εάν, όμως, το έργο καθυστερήσει ή δεν καταφέρει να αποκτήσει την απαιτούμενη εμπορική δυναμική, η Τουρκία θα μπορούσε να καλύψει μέρος του κενού. Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε τη δυνατότητα της Άγκυρας να επηρεάζει τις επιλογές προμήθειας και τις διαδρομές μεταφοράς, αυξάνοντας παράλληλα τη σημασία της στις ενεργειακές σχέσεις της περιοχής.

Η έννοια του «gatekeeper», δηλαδή του διαχειριστή μιας κρίσιμης πύλης διέλευσης, αποκτά εδώ ιδιαίτερη σημασία. Όσο περισσότερες ποσότητες αερίου διέρχονται από μια συγκεκριμένη χώρα και όσο λιγότερες εναλλακτικές διαθέτουν οι αγοραστές, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η διαπραγματευτική ισχύς της χώρας αυτής. Αντίθετα, η ύπαρξη πολλαπλών διαδρομών ενισχύει τον ανταγωνισμό και περιορίζει την εξάρτηση από έναν μόνο ενδιάμεσο.

Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τη σύνθεση του αερίου που διοχετεύεται μέσω των περιφερειακών δικτύων. Η Τουρκία διατηρεί ενεργειακές σχέσεις με τη Ρωσία και διαθέτει διαδρομές μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου, μεταξύ άλλων μέσω του TurkStream. Η δυνατότητα συνύπαρξης αερίου διαφορετικής προέλευσης στο ίδιο εμπορικό και μεταφορικό σύστημα δημιουργεί σύνθετα ζητήματα ιχνηλασιμότητας και πιστοποίησης.

Ωστόσο, η ανάμειξη διαφορετικών ποσοτήτων αερίου δεν συνεπάγεται από μόνη της παράκαμψη των ευρωπαϊκών κυρώσεων. Αυτό εξαρτάται από την προέλευση των ποσοτήτων, τις εφαρμοστέες ευρωπαϊκές διατάξεις και τους μηχανισμούς ελέγχου και πιστοποίησης. Το ζήτημα παραμένει, πάντως, κρίσιμο για την ενεργειακή πολιτική της Ευρώπης, ιδίως καθώς η Ένωση επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Σε κάθε περίπτωση, εάν η Ελλάδα χάσει έδαφος στο εμπορικό σκέλος του εγχειρήματος, η Τουρκία θα μπορούσε να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενδιάμεσου στις ενεργειακές ροές προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, αποκτώντας ένα πρόσθετο εργαλείο οικονομικής και γεωπολιτικής επιρροής.

Ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι στα χαρτιά – Αλλά δεν έχει ολοκληρωθεί

Παρά τις εκκρεμότητες και τις δυσκολίες, ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί ένα έργο που υπάρχει μόνο σε επίπεδο σχεδιασμού. Η ακριβέστερη περιγραφή είναι ότι πρόκειται για ένα δίκτυο υφιστάμενων και διασυνδεδεμένων ενεργειακών υποδομών, το οποίο βρίσκεται σε διαδικασία αναβάθμισης, ενίσχυσης και επέκτασης.

Δεν πρόκειται, δηλαδή, για έναν ενιαίο καινούργιο αγωγό που πρέπει να κατασκευαστεί από το μηδέν. Είναι ένα σύστημα αγωγών, τερματικών σταθμών LNG και διασυνδέσεων, το οποίο εκτείνεται από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, με στόχο τη διευκόλυνση της μεταφοράς φυσικού αερίου από τον νότο προς τον βορρά.

Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης, καθώς το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η δημιουργία ενός δικτύου εξ ολοκλήρου από την αρχή, αλλά η αξιοποίηση των υποδομών που υπάρχουν ήδη, η άρση των περιορισμών στη μεταφορική ικανότητα και η εξασφάλιση των αναγκαίων επενδύσεων για την αύξηση των ποσοτήτων που μπορούν να διακινηθούν.

1. Οι υποδομές που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία

Στην Ελλάδα, ο ΔΕΣΦΑ διαχειρίζεται το εθνικό σύστημα φυσικού αερίου, στο οποίο περιλαμβάνεται ο τερματικός σταθμός LNG της Ρεβυθούσας. Παράλληλα, το FSRU της Αλεξανδρούπολης έχει σχεδιαστεί ώστε να προσφέρει πρόσθετη δυναμικότητα εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου και να ενισχύσει τον ρόλο της χώρας ως πύλης τροφοδοσίας της ευρύτερης περιοχής.

Στη διασύνδεση Ελλάδας – Βουλγαρίας, ο αγωγός IGB, που συνδέει την Κομοτηνή με τη Στάρα Ζαγόρα, αποτελεί βασικό τμήμα του συστήματος. Η λειτουργία του επιτρέπει τη μεταφορά αερίου προς τη βουλγαρική αγορά και, μέσω των περαιτέρω διασυνδέσεων, προς άλλες χώρες της περιοχής.

Στον υπόλοιπο άξονα, τα δίκτυα της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας προσφέρουν τις αναγκαίες συνδέσεις για τη μεταφορά φυσικού αερίου. Η δυνατότητα αντίστροφης ροής σε επιμέρους τμήματα των δικτύων αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τη λειτουργία του διαδρόμου, καθώς επιτρέπει την προσαρμογή των ροών στις ανάγκες της αγοράς και στη διαθεσιμότητα των ποσοτήτων.

Η ύπαρξη αυτών των υποδομών αποτελεί τη βάση του εγχειρήματος. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι ολόκληρη η διαδρομή μπορεί ήδη να μεταφέρει απεριόριστες ποσότητες αερίου ή ότι όλα τα τμήματά της διαθέτουν την ίδια τεχνική και εμπορική ετοιμότητα.

2. Οι επεκτάσεις, οι αναβαθμίσεις και οι εκκρεμότητες

Για να αυξηθεί ουσιαστικά η δυναμικότητα του Κάθετου Διαδρόμου, απαιτούνται πρόσθετα έργα, τα οποία αφορούν τόσο την ενίσχυση των υφιστάμενων δικτύων όσο και τη δημιουργία νέων διασυνδέσεων. Οι τελικές δυνατότητες μεταφοράς θα εξαρτηθούν από τις τεχνικές παρεμβάσεις, τη διαθεσιμότητα χωρητικότητας σε κάθε επιμέρους τμήμα και τις εμπορικές συμφωνίες που θα εξασφαλιστούν.

Οι εκτιμήσεις για αύξηση της δυναμικότητας από περίπου 5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως σε περισσότερα από 9 δισ. ή ακόμη και πάνω από 20 δισ. κυβικά μέτρα αφορούν διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης και σενάρια επέκτασης. Δεν αποτελούν ενιαία, ήδη εξασφαλισμένη δυναμικότητα, καθώς προϋποθέτουν πρόσθετες επενδύσεις και συντονισμό μεταξύ των διαχειριστών.

Τουρκία: «Τρίβει τα χέρια του» ο Ερντογάν μετά την παραίτηση Γκιλφόιλ-Πώς οι Τούρκοι ετοιμάζουν ενεργειακή αντεπίθεση – Το κρίσιμο στοίχημα του Κάθετου Διαδρόμου για το φυσικό αέριο

Ελλάδα – Βόρεια Μακεδονία: Η νέα διασύνδεση, γνωστή ως IGNM, αποτελεί ένα από τα έργα που αποσκοπούν στην επέκταση των διαθέσιμων διαδρομών. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που περιγράφεται, η ολοκλήρωση του ελληνικού τμήματος τοποθετείται προς το τέλος του 2026, ενώ για το τμήμα της Βόρειας Μακεδονίας προβλέπεται ορίζοντας εντός του 2027. Τα χρονοδιαγράμματα αυτά παραμένουν κρίσιμα για την αξιολόγηση της συνολικής ετοιμότητας του δικτύου.

Επέκταση προς τη Σερβία: Η ενίσχυση των διασυνδέσεων στην περιοχή αποσκοπεί στη δημιουργία πρόσθετων επιλογών μεταφοράς, ώστε το φυσικό αέριο να μπορεί να διοχετεύεται προς τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης μέσω περισσότερων διαδρομών. Η συμμετοχή των διαχειριστών της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας στο ευρύτερο σχήμα μπορεί να διευρύνει τον γεωγραφικό ορίζοντα του εγχειρήματος, υπό την προϋπόθεση ότι θα προχωρήσουν οι αναγκαίες τεχνικές και εμπορικές διαδικασίες.

Σταθμοί συμπίεσης και ενίσχυση των δικτύων: Οι διαχειριστές της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, μεταξύ των οποίων η Bulgartransgaz και η Transgaz, καλούνται να προχωρήσουν στις απαιτούμενες αναβαθμίσεις, όπου αυτές κρίνονται αναγκαίες, ώστε να αυξηθεί η μεταφορική ικανότητα των δικτύων και να περιοριστούν τα σημεία συμφόρησης. Χωρίς τέτοιες παρεμβάσεις, η αύξηση της δυναμικότητας στην ελληνική αφετηρία δεν θα αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη μεταφορά μεγαλύτερων ποσοτήτων έως τους τελικούς προορισμούς.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο Κάθετος Διάδρομος διαθέτει ήδη σημαντικό μέρος της αναγκαίας υποδομής, αλλά η πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων του εξαρτάται από μια αλυσίδα έργων, τεχνικών παρεμβάσεων και εμπορικών δεσμεύσεων. Εάν ένας κρίκος αυτής της αλυσίδας καθυστερήσει, οι επιπτώσεις μπορούν να μεταφερθούν σε ολόκληρη τη διαδρομή.

Το Market Test είναι το σημείο όπου θα κριθεί η επόμενη ημέρα

Σε αυτή τη φάση, η εμπορική δοκιμή της αγοράς αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Οι δημοπρασίες και οι διαδικασίες δέσμευσης δυναμικότητας δεν αποτελούν μια τυπική γραφειοκρατική διαδικασία, αλλά τον μηχανισμό μέσω του οποίου θα διαπιστωθεί εάν υπάρχει πραγματική ζήτηση για τις πρόσθετες ποσότητες που σχεδιάζεται να μεταφέρει ο διάδρομος.

Εάν οι εταιρείες δεσμεύσουν χωρητικότητα σε επαρκή βαθμό και με χρονικό ορίζοντα που να δικαιολογεί τις επενδύσεις, οι διαχειριστές θα έχουν ισχυρότερο κίνητρο να προχωρήσουν στις αναβαθμίσεις. Αντίθετα, εάν οι εμπορικές δεσμεύσεις αποδειχθούν ανεπαρκείς, υπάρχει κίνδυνος ορισμένες από τις σχεδιαζόμενες επεκτάσεις να καθυστερήσουν ή να επανεξεταστούν.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πλεονέκτημα που θα μπορούσε να αξιοποιήσει η Τουρκία. Διαθέτοντας ήδη ανεπτυγμένες υποδομές εισαγωγής LNG και εκτεταμένο δίκτυο αγωγών, μπορεί να εμφανιστεί στους αγοραστές ως μια διαθέσιμη εναλλακτική, χωρίς να χρειάζεται να περιμένουν την ολοκλήρωση όλων των προβλεπόμενων ελληνικών και περιφερειακών έργων.

Η Άγκυρα δεν χρειάζεται απαραίτητα να ακυρώσει τον Κάθετο Διάδρομο για να ενισχύσει τη θέση της. Αρκεί να αποσπάσει μέρος της ζήτησης, να προσελκύσει μακροχρόνιες συμβάσεις και να αυξήσει τη χρήση των δικών της υποδομών. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να περιορίσει τα έσοδα που προσδοκά η ελληνική πλευρά, να δυσκολέψει την εξασφάλιση νέων επενδύσεων και να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση της Τουρκίας στην περιφερειακή ενεργειακή αγορά.

Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, δεν είναι μόνο να παραμείνει ο Κάθετος Διάδρομος πολιτική προτεραιότητα. Είναι να καταστεί εμπορικά ανταγωνιστικός, με σαφείς όρους πρόσβασης, αξιόπιστες υποδομές και επαρκή ζήτηση. Διαφορετικά, ακόμη και ένα έργο με ισχυρή γεωπολιτική υποστήριξη μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπο με την αμείλικτη πραγματικότητα της αγοράς.

Η συμφωνία Argent LNG – EPIAS και ο ρόλος του Τομ Μπάρακ

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αναφερόμενη συμφωνία της αμερικανικής Argent LNG με το τουρκικό ενεργειακό χρηματιστήριο EPIAS για την προμήθεια 5 εκατομμυρίων τόνων LNG ετησίως. Στην υπόθεση έχει αναφερθεί και ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, ως μεσολαβητής.

Η συγκεκριμένη εξέλιξη, εφόσον υλοποιηθεί σύμφωνα με τους ανακοινωθέντες όρους, θα μπορούσε να ενισχύσει τη φιλοδοξία της Τουρκίας να λειτουργήσει ως πύλη εισόδου αμερικανικού φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια. Παράλληλα, θα μπορούσε να προσφέρει στην Άγκυρα ένα ακόμη εργαλείο για την προσέλκυση εμπορικών συνεργασιών και την αύξηση της σημασίας των υποδομών της.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα, καθώς αποτυπώνει τον ανταγωνισμό που αναπτύσσεται γύρω από τις διαδρομές μεταφοράς LNG προς την ευρωπαϊκή ενδοχώρα. Η μάχη δεν αφορά αποκλειστικά την εξασφάλιση φορτίων αμερικανικού αερίου. Αφορά και τον έλεγχο των υποδομών μέσω των οποίων αυτά τα φορτία θα φτάνουν στους τελικούς αγοραστές, καθώς και το ποιος θα αποκομίζει τα οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη από τη διαμετακόμισή τους.

Εφόσον η Τουρκία κατορθώσει να συνδέσει την προμήθεια LNG με τη χρήση των δικών της τερματικών σταθμών και αγωγών, θα ενισχύσει τη θέση της ως ενδιάμεσου στην ενεργειακή τροφοδοσία της περιοχής. Η Ελλάδα, από την άλλη πλευρά, καλείται να αξιοποιήσει το δικό της πλεονέκτημα, δηλαδή την πρόσβαση στη θάλασσα, τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις και τις διασυνδέσεις προς τον βορρά, προκειμένου να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα της διαδρομής της.

Το ενεργειακό κόστος και οι στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας

Η συζήτηση για το μέλλον του Κάθετου Διαδρόμου συνδέεται άμεσα και με τη γενικότερη ενεργειακή στρατηγική της χώρας. Η επιλογή περιορισμού και σταδιακής διακοπής των προμηθειών ρωσικού φυσικού αερίου δημιουργεί την ανάγκη εξασφάλισης εναλλακτικών πηγών, με όρους που να διασφαλίζουν τόσο την ενεργειακή ασφάλεια όσο και την ανταγωνιστικότητα του κόστους.

Το αμερικανικό LNG αποτελεί μία από αυτές τις εναλλακτικές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η τιμή του είναι πάντοτε υψηλότερη ή χαμηλότερη από εκείνη του ρωσικού αερίου. Το τελικό κόστος εξαρτάται από τις διεθνείς τιμές, τους όρους των συμβάσεων, τα έξοδα υγροποίησης και μεταφοράς, τις χρεώσεις των τερματικών σταθμών και τις ταρίφες διέλευσης μέσω των αγωγών.

Γι’ αυτό και η επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο με βάση τον αριθμό των υποδομών ή τις πολιτικές δηλώσεις που τον συνοδεύουν. Θα κριθεί από το εάν μπορεί να προσφέρει ανταγωνιστικές και αξιόπιστες προμήθειες, να προσελκύσει εμπορικούς εταίρους και να δημιουργήσει μακροχρόνια οικονομικά οφέλη για τη χώρα.

Η παραίτηση της Κίμπερλι Γκιλφόιλ, συνεπώς, δεν συνεπάγεται αυτομάτως απώλεια του έργου για την Ελλάδα. Μπορεί, όμως, να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία εάν συμπέσει με καθυστερήσεις, ανεπαρκείς εμπορικές δεσμεύσεις ή αδυναμία προώθησης των απαραίτητων επενδύσεων. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Τουρκία θα έχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει το προβάδισμα των υφιστάμενων υποδομών της και να διεκδικήσει μεγαλύτερο μερίδιο από τις ενεργειακές ροές προς την Ευρώπη.

Το διακύβευμα για την Αθήνα είναι, επομένως, ευρύτερο από την τύχη ενός διπλωματικού προσώπου. Αφορά τη δυνατότητα της Ελλάδας να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε σταθερό ενεργειακό πλεονέκτημα, να εξασφαλίσει ότι οι υποδομές της θα χρησιμοποιούνται σε εμπορικά βιώσιμη βάση και να διατηρήσει ουσιαστικό ρόλο στον νέο ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης.

Εάν δεν εξασφαλιστούν εγκαίρως οι αναγκαίες δεσμεύσεις, η Τουρκία δεν θα χρειαστεί να περιμένει την αποτυχία του ελληνικού σχεδιασμού για να επωφεληθεί. Θα μπορεί να αξιοποιήσει τις δικές της υποδομές, να προσελκύσει φορτία LNG και να διεκδικήσει τον ρόλο του βασικού ενδιάμεσου στις περιφερειακές ροές. Και αυτό είναι το ενδεχόμενο που καθιστά την επόμενη φάση του Κάθετου Διαδρόμου ιδιαίτερα κρίσιμη για την Ελλάδα.