Μια ιδιαίτερα αρνητική εξέλιξη για τα ελληνικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο καταγράφεται στη Λιβύη, καθώς η Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία εδρεύει στην ανατολική πλευρά της χώρας και συνδέεται πολιτικά με το στρατόπεδο του Χαλίφα Χαφτάρ, ψήφισε ομόφωνα υπέρ της υιοθέτησης του τουρκολιβυκού μνημονίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Νέο πλήγμα για την Ελλάδα: Η Βουλή της Λιβύης επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Σύμφωνα με την ανακοίνωση που δημοσιοποιήθηκε, το σώμα αποφάσισε παράλληλα να ανακαλέσει δύο ψηφίσματα του 2020, με τα οποία είχε απορρίψει την επικύρωση των μνημονίων με την Τουρκία και είχε ζητήσει τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της χρονικής συγκυρίας. Ελλάδα και Κύπρος προετοιμάζονται για την επανέναρξη των ερευνών βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Great Sea Interconnector (GSI), με τις εργασίες να αναμένονται μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Την ώρα, επομένως, που το έργο επιχειρεί να περάσει ξανά από τη φάση των σχεδιασμών στην πράξη, η Βουλή της ανατολικής Λιβύης στέλνει ένα πολιτικό μήνυμα υπέρ της συμφωνίας που αποτελεί βασικό εργαλείο των τουρκικών διεκδικήσεων στην περιοχή.
Ανατροπή της στάσης του 2020 για το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση, η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε την υιοθέτηση του μνημονίου συνεννόησης μεταξύ της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας και της Τουρκίας για την οριοθέτηση περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο. Το ίδιο σώμα ψήφισε ομόφωνα και την ανάκληση του ψηφίσματος υπ’ αριθμ. 1 του 2020, με το οποίο είχε απορρίψει την επικύρωση των δύο μνημονίων, καθώς και του ψηφίσματος υπ’ αριθμ. 6 του ίδιου έτους, που ζητούσε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία.
Η μεταστροφή αυτή έχει ξεχωριστή πολιτική σημασία, καθώς το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Η συμφωνία χαράσσει θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, αγνοώντας την επήρεια ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη, και δημιουργώντας μια γραμμή διεκδικήσεων που η Ελλάδα απορρίπτει ως παράνομη και αντίθετη προς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η απόφαση δεν σημαίνει ότι επιλύεται αυτομάτως η διεθνής νομική διαφορά ούτε ότι μεταβάλλεται από μόνη της η νομική θέση της Ελλάδας. Προσφέρει, ωστόσο, στην Άγκυρα ένα νέο πολιτικό επιχείρημα και ενισχύει την προσπάθειά της να παρουσιάζει το μνημόνιο ως συμφωνία με ευρύτερη λιβυκή αποδοχή. Αυτό ακριβώς καθιστά την εξέλιξη ιδιαίτερα ανησυχητική για την Αθήνα, καθώς η υποστήριξη της συμφωνίας από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης ανατρέπει την προηγούμενη στάση του συγκεκριμένου σώματος.
Γιατί η χρονική συγκυρία συνδέεται με το GSI
Η εξέλιξη έρχεται σε κρίσιμη στιγμή για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Σύμφωνα με προηγούμενο ρεπορτάζ του Newsbreak, το γαλλικής σημαίας ερευνητικό πλοίο ABEILLE MARENGO προορίζεται να αναλάβει τις έρευνες στον βυθό, με την επανέναρξη των εργασιών να τοποθετείται χρονικά μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Οι έρευνες είναι απαραίτητες για τον καθορισμό της τελικής διαδρομής του καλωδίου, ενώ η προηγούμενη προσπάθεια προχώρησης του έργου είχε ανακοπεί το καλοκαίρι του 2024, όταν τουρκικά πολεμικά πλοία εμφανίστηκαν στην περιοχή της Κάσου.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελεί βασικό στοιχείο της επιχειρηματολογίας της Άγκυρας για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία έχει επικαλεστεί τη συμφωνία στο πλαίσιο των αντιδράσεών της για το GSI, προβάλλοντας αξιώσεις σε περιοχές από τις οποίες σχεδιάζεται να περάσει η ηλεκτρική διασύνδεση. Η ελληνική πλευρά, από την πλευρά της, απορρίπτει το ενδεχόμενο να ζητήσει τουρκική άδεια για δραστηριότητες που αφορούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια αποκομμένη κοινοβουλευτική διαδικασία. Έρχεται λίγο πριν από την προγραμματισμένη επιστροφή ερευνητικού πλοίου στην περιοχή και σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να διατηρήσει τις διεκδικήσεις της στο επίκεντρο κάθε συζήτησης για την Ανατολική Μεσόγειο. Δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι θα υπάρξει νέα παρεμπόδιση των ερευνών, αλλά δημιουργεί ένα ακόμη δυσμενές πολιτικό δεδομένο για την ελληνική πλευρά.
Το προηγούμενο της Κάσου και οι τουρκικές πιέσεις
Το καλοκαίρι του 2024, οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση βρέθηκαν αντιμέτωπες με την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην ευρύτερη περιοχή της Κάσου, αναδεικνύοντας τις δυσκολίες υλοποίησης του έργου υπό τις συνθήκες έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η νέα προσπάθεια προετοιμάζεται με τη συμμετοχή γαλλικής εταιρείας στο επενδυτικό σχήμα και με γαλλικής σημαίας ερευνητικό πλοίο, σε μια κίνηση που εκτιμάται ότι θα μπορούσε να περιορίσει τις τουρκικές αντιδράσεις.
Ωστόσο, η εμπειρία των προηγούμενων ετών δείχνει ότι η τεχνική και χρηματοδοτική προετοιμασία δεν αρκεί από μόνη της για να διασφαλίσει την απρόσκοπτη πρόοδο του GSI. Το έργο έχει αποκτήσει ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση, καθώς συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου και την ενίσχυση των ενεργειακών δεσμών της με την Ελλάδα και την Ευρώπη. Οι τουρκικές αντιδράσεις, επομένως, δεν αφορούν μόνο την όδευση ενός καλωδίου, αλλά εντάσσονται στη συνολικότερη αντιπαράθεση για τα δικαιώματα και τις ισορροπίες στην περιοχή.
Η νέα στάση της Βουλής της ανατολικής Λιβύης προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα σε αυτή την εξίσωση. Η πολιτική αποδοχή του μνημονίου από το συγκεκριμένο σώμα μπορεί να αξιοποιηθεί διπλωματικά από την Άγκυρα, ακόμη και αν δεν μεταβάλλει αυτομάτως τη νομική θέση της Ελλάδας ή τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Νέο διπλωματικό μέτωπο για την Αθήνα
Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν περιορίζεται πλέον στην πάγια απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η Αθήνα καλείται να αντιμετωπίσει και τις πολιτικές συνέπειες μιας απόφασης που ενισχύει τη θέση της Τουρκίας στο λιβυκό μέτωπο, την ώρα που προετοιμάζεται η επανεκκίνηση ενός έργου στρατηγικής σημασίας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα υπάρξει σαφής διπλωματική αντίδραση και πώς θα διασφαλιστεί ότι οι νέες έρευνες για το GSI θα πραγματοποιηθούν χωρίς να μετατραπούν ξανά σε πεδίο άσκησης πιέσεων.
Η χρονική σύμπτωση είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης δίνει πολιτική στήριξη στο μνημόνιο που χρησιμοποιεί η Άγκυρα για να προβάλλει τις αξιώσεις της και, σχεδόν ταυτόχρονα, Ελλάδα και Κύπρος ετοιμάζονται να επανεκκινήσουν τις έρευνες για το καλώδιο. Για την Αθήνα, η εξέλιξη αποτελεί προειδοποίηση ότι η επόμενη φάση του GSI θα εξελιχθεί σε ακόμη πιο σύνθετο διπλωματικό περιβάλλον, στο οποίο η Τουρκία θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει κάθε διαθέσιμο πολιτικό επιχείρημα.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα