Στο φως έρχονται ιστορικά έγγραφα που φωτίζουν τις οικονομικές και οργανωτικές σχέσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας με τη Σοβιετική Ένωση και τη Βουλγαρία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Αποφάσεις κομματικών οργάνων, αρχειακές καταγραφές και μια αποχαρακτηρισμένη αμερικανική έκθεση συνθέτουν ένα εντυπωσιακό ιστορικό παζλ, με χρηματοδοτήσεις εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων, υλική βοήθεια και διευκολύνσεις για μετακινήσεις στελεχών.
Τα στοιχεία παρουσιάζονται σε δημοσιογραφική έρευνα του Μάριου Πούλλαδου, η οποία δημοσιεύτηκε στη «Σημερινή» και στο SigmaLive.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η αναφορά αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών σε περισσότερα από δύο εκατομμύρια δολάρια που φέρεται να διατέθηκαν για την προεκλογική εκστρατεία του ΚΚΕ το 1974. Πρόκειται, όμως, για πληροφορία που καταγράφεται σε έκθεση της CIA και όχι για επιβεβαιωμένη απόδειξη ότι το συγκεκριμένο ποσό καταβλήθηκε πράγματι.
Η απόφαση της Μόσχας το 1969: 100.000 δολάρια για το ελληνικό κόμμα
Ένα από τα σημαντικά τεκμήρια αφορά απόφαση του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία ελήφθη στις 8 Ιανουαρίου 1969.
Στο σχετικό αρχειακό υλικό καταγράφεται έγκριση οικονομικής ενίσχυσης ύψους 100.000 δολαρίων προς το ΚΚΕ, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα βρισκόταν υπό στρατιωτική δικτατορία και το κόμμα λειτουργούσε παράνομα.
Η συγκεκριμένη απόφαση αποτυπώνει την πρόθεση της σοβιετικής ηγεσίας να στηρίξει οικονομικά το ελληνικό κομμουνιστικό κίνημα σε μια ιδιαίτερα δύσκολη πολιτική συγκυρία.
Υπάρχει, ωστόσο, μια ουσιαστική διάκριση: η έγκριση ενός ποσού στα κομματικά αρχεία δεν αποτελεί αυτομάτως απόδειξη για το πότε και με ποιον τρόπο πραγματοποιήθηκε η τελική μεταφορά των χρημάτων.
Βουλγαρική βοήθεια με δολάρια, λέβα και ένα τζιπ
Η οικονομική υποστήριξη δεν περιοριζόταν στη Σοβιετική Ένωση. Στα έγγραφα του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος καταγράφονται αποφάσεις για την παροχή οικονομικών και υλικών διευκολύνσεων προς το ΚΚΕ.
Στις 3 Φεβρουαρίου 1970 εγκρίθηκε ενίσχυση 15.000 δολαρίων και 35.000 βουλγαρικών λέβα, ενώ προβλεπόταν και η παραχώρηση ενός τζιπ για τις ανάγκες του ελληνικού κόμματος.
Οι διευκολύνσεις, σύμφωνα με την αρχειακή έρευνα, περιλάμβαναν επίσης ζητήματα μετακίνησης Ελλήνων πολιτικών προσφύγων και οργανωτικής υποστήριξης.
Νέα απόφαση του 1972 αναφερόταν σε ραδιοφωνικές εκπομπές από βουλγαρικό έδαφος και σε μετακινήσεις κομματικών στελεχών. Τα στοιχεία αποτυπώνουν ένα δίκτυο συνεργασίας που δεν περιοριζόταν στη χρηματοδότηση, αλλά επεκτεινόταν στην υλικοτεχνική υποδομή και στις επιχειρησιακές διευκολύνσεις.
Η επιχείρηση «Αστέρι» λίγο πριν από την πτώση της δικτατορίας
Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναφορές του Μαΐου 1974, λίγους μήνες πριν από την κατάρρευση της στρατιωτικής δικτατορίας στην Ελλάδα.
Στις 9 Μαΐου εκείνης της χρονιάς, η βουλγαρική κομματική ηγεσία φέρεται να ενέκρινε νέα βοήθεια ύψους 10.000 δολαρίων και 50.000 λέβα.
Στον σχετικό φάκελο γίνεται αναφορά στην κωδική ονομασία «Αστέρι», η οποία συνδέεται με σχεδιαζόμενες μετακινήσεις Ελλήνων κομματικών στελεχών μέσω των συνόρων. Η αρχειακή περιγραφή περιλαμβάνει επίσης αναφορές σε καταλόγους συμμετεχόντων και σε συστήματα επικοινωνίας.
Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς οι αποφάσεις ελήφθησαν σε μια περίοδο κατά την οποία το πολιτικό μέλλον της Ελλάδας παρέμενε αβέβαιο.
Η έκθεση της CIA και τα δύο εκατομμύρια δολάρια του 1974
Το μεγαλύτερο ποσό της έρευνας εμφανίζεται σε αμερικανικό υπόμνημα με τίτλο «The Greek Elections», το οποίο συντάχθηκε στις 5 Νοεμβρίου 1974, λίγο πριν από τις πρώτες βουλευτικές εκλογές της Μεταπολίτευσης.
Στο έγγραφο αναφέρεται ότι, σύμφωνα με πληροφορίες που είχαν περιέλθει στις αμερικανικές υπηρεσίες, η Σοβιετική Ένωση φέρεται να είχε διαθέσει περισσότερα από δύο εκατομμύρια δολάρια στο φιλοσοβιετικό ΚΚΕ για την προεκλογική του εκστρατεία.
Η αναφορά είναι σημαντική για την ιστορική έρευνα, καθώς δείχνει πώς οι αμερικανικές υπηρεσίες αξιολογούσαν την επιρροή της Μόσχας στην ελληνική πολιτική σκηνή κατά τη Μεταπολίτευση.
Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, από μόνη της ότι το ποσό μεταφέρθηκε πράγματι ή ποιος ήταν ο ακριβής αποδέκτης του. Για τον λόγο αυτό, τα δύο εκατομμύρια δεν μπορούν να προστεθούν ως επιβεβαιωμένη καταβολή στα ποσά που καταγράφονται στις συγκεκριμένες σοβιετικές αποφάσεις.
Το 1981 εγκρίθηκαν ακόμη 700.000 δολάρια
Η αρχειακή έρευνα φτάνει έως το τέλος του 1980, όταν το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΣΕ ενέκρινε στις 29 Δεκεμβρίου οικονομική βοήθεια προς ξένα κομμουνιστικά κόμματα για το επόμενο έτος.
Στον σχετικό κατάλογο εμφανίζεται το ΚΚΕ με ποσό 700.000 δολαρίων.
Μαζί με την έγκριση των 100.000 δολαρίων του 1969, οι δύο συγκεκριμένες σοβιετικές αποφάσεις αντιστοιχούν σε συνολικά 800.000 δολάρια εγκεκριμένης ενίσχυσης.
Πρόκειται για τεκμήρια που φωτίζουν μία σημαντική πτυχή των διεθνών σχέσεων του ΚΚΕ κατά τον Ψυχρό Πόλεμο. Δεν αποτελούν, ωστόσο, πλήρη απολογισμό όλων των πιθανών χρηματοδοτήσεων της περιόδου.
Τα ιστορικά αρχεία ανοίγουν ξανά τη συζήτηση
Οι αποκαλύψεις επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της πολιτικής και οικονομικής επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης στα κομμουνιστικά κόμματα της Ευρώπης κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Οι εγκρίσεις χρηματοδότησης, η παροχή εξοπλισμού και οι οργανωτικές διευκολύνσεις αποτυπώνουν τις σχέσεις που είχαν αναπτυχθεί μεταξύ των κομματικών μηχανισμών της Ανατολικής Ευρώπης και του ΚΚΕ σε μια περίοδο έντονων πολιτικών συγκρούσεων.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι η διάκριση ανάμεσα σε όσα τεκμηριώνονται από τις αποφάσεις των αρχείων και σε όσα αναφέρονται ως πληροφορίες των υπηρεσιών πληροφοριών. Η ιστορική εικόνα γίνεται σαφέστερη μέσα από τη διασταύρωση των εγγράφων, χωρίς να δικαιολογούνται συμπεράσματα για τη σημερινή λειτουργία ή χρηματοδότηση του κόμματος με βάση αποκλειστικά τα γεγονότα εκείνης της εποχής.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα