Το Ισραήλ εισέρχεται σε μία από τις πιο καθοριστικές εκλογικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών, με την κάλπη της 27ης Οκτωβρίου να εξελίσσεται σε δοκιμασία για την πολιτική επιβίωση του Μπενιαμίν Νετανιάχου. Έπειτα από χρόνια πολεμικών συγκρούσεων, έντονων εσωτερικών αντιπαραθέσεων και βαθιάς κοινωνικής πόλωσης, οι ψηφοφόροι καλούνται να αποφασίσουν όχι μόνο ποιος θα αναλάβει τη διακυβέρνηση, αλλά και ποια κατεύθυνση θα ακολουθήσει η χώρα.
Απέναντι στον μακροβιότερο πρωθυπουργό του Ισραήλ βρίσκεται ο Γκάντι Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου και επικεφαλής του κεντρώου κόμματος Yashar. Η στρατιωτική του διαδρομή και η υπόσχεση για διαφορετική πολιτική διαχείριση επιχειρούν να εκφράσουν τη δυσαρέσκεια ενός τμήματος της κοινωνίας. Ωστόσο, η αμφισβήτηση της κυβέρνησης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει διαμορφωθεί μια ενιαία και συμπαγής εναλλακτική πλειοψηφία.
Η βαριά σκιά της 7ης Οκτωβρίου και η πίεση στον Νετανιάχου
Η επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και οι πολεμικές επιχειρήσεις που ακολούθησαν στη Γάζα, στον Λίβανο και στην ευρύτερη περιοχή άλλαξαν ριζικά το πολιτικό τοπίο. Οι χειρισμοί της κυβέρνησης για την ασφάλεια πριν από την επίθεση, αλλά και η διαχείριση των συνεπειών του πολέμου, έχουν βρεθεί στο επίκεντρο έντονης κριτικής.
Παράλληλα, η δικαστική υπόθεση διαφθοράς που εκκρεμεί εις βάρος του Νετανιάχου εξακολουθεί να αποτελεί παράγοντα της πολιτικής αντιπαράθεσης. Οι επικριτές του ζητούν λογοδοσία για τις αποτυχίες ασφαλείας, ενώ οι υποστηρικτές του εξακολουθούν να τον αντιμετωπίζουν ως ηγέτη με εμπειρία και ισχυρή επιρροή στον δεξιό χώρο.
Η πολιτική του αντοχή έχει αποδειχθεί σημαντική, καθώς έχει καταφέρει επανειλημμένα να διατηρεί συμμαχίες με κόμματα που έχουν διαφορετικές προτεραιότητες. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η δυνατότητα θα αποδειχθεί αρκετή για να εξασφαλίσει ακόμη μία κυβερνητική θητεία.
Άιζενκοτ απέναντι στον Νετανιάχου: Μάχη χωρίς ξεκάθαρο αποτέλεσμα
Οι δημοσκοπήσεις που έχουν δημοσιοποιηθεί πριν από τις εκλογές αποτυπώνουν ένα ρευστό σκηνικό, χωρίς να δίνουν ασφαλή απάντηση για το ποια πλευρά θα καταφέρει τελικά να σχηματίσει κυβέρνηση. Η εκλογική επίδοση κάθε κόμματος έχει σημασία, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να καθορίσει ποιος θα αναλάβει την εξουσία.
Ο Άιζενκοτ επιχειρεί να συσπειρώσει ψηφοφόρους που επιθυμούν αλλαγή ηγεσίας, ενώ στην αντιπολίτευση δραστηριοποιούνται και άλλες πολιτικές δυνάμεις, όπως η συμμαχία του Ναφτάλι Μπένετ με τον Γιαΐρ Λαπίντ, καθώς και τα κόμματα του Άβιγκντορ Λίμπερμαν και του Γιαΐρ Γκολάν.
Το πρόβλημα είναι ότι οι παρατάξεις αυτές δεν συμφωνούν σε όλα τα κρίσιμα ζητήματα. Μπορεί να τις ενώνει η αντίθεση στον Νετανιάχου, όμως οι διαφορές τους στην οικονομία, στη θρησκευτική πολιτική, στην ασφάλεια και στο Παλαιστινιακό περιπλέκουν την προοπτική μιας κοινής κυβερνητικής λύσης.
Το μεγάλο αγκάθι: Ποιος μπορεί να εξασφαλίσει τις 61 έδρες;
Στο Ισραήλ, η εκλογική αναμέτρηση δεν τελειώνει με την καταμέτρηση των ψήφων. Η αναλογική εκπροσώπηση και ο κατακερματισμός της Κνεσέτ καθιστούν τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των κομμάτων καθοριστικές. Για να σχηματιστεί κυβέρνηση απαιτείται κοινοβουλευτική πλειοψηφία τουλάχιστον 61 εδρών σε σύνολο 120.
Ο Νετανιάχου στηρίζεται παραδοσιακά σε συμμαχίες με ακροδεξιά και υπερορθόδοξα κόμματα. Οι εταίροι αυτοί, όμως, έχουν δικές τους απαιτήσεις, από την πολιτική για τους εποικισμούς μέχρι τις εξαιρέσεις από τη στρατιωτική θητεία για συγκεκριμένες θρησκευτικές κοινότητες. Οι διαφωνίες για αυτά τα ζητήματα μπορεί να δοκιμάσουν ακόμη και μια ισχυρή συμμαχία.
Από την άλλη πλευρά, ο Άιζενκοτ θα χρειαστεί να συνθέσει μια ετερόκλητη ομάδα κομμάτων με διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες. Το ενδεχόμενο συνεργασίας με αραβικά κόμματα θα μπορούσε να αποδειχθεί αριθμητικά σημαντικό, αλλά οι βασικές εβραϊκές παρατάξεις της αντιπολίτευσης έχουν μέχρι στιγμής θέσει περιορισμούς σε μια τέτοια προοπτική.
Έτσι, ακόμη και αν προκύψει σαφής διαφορά στην εκλογική επίδοση των δύο βασικών στρατοπέδων, η επόμενη κυβέρνηση δεν είναι δεδομένο ότι θα σχηματιστεί γρήγορα. Οι διαπραγματεύσεις μπορεί να οδηγήσουν σε συμβιβασμούς, παρατεταμένο αδιέξοδο ή ακόμη και σε νέα εκλογική αναμέτρηση, εφόσον δεν βρεθεί βιώσιμη πλειοψηφία.
Η κοινωνική ένταση και η στρατιωτική θητεία
Πέρα από τον πόλεμο και την ασφάλεια, ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της προεκλογικής περιόδου είναι η υποχρεωτική στρατιωτική υπηρεσία. Οι εξαιρέσεις που ισχύουν για τμήματα της υπερορθόδοξης κοινότητας προκαλούν έντονες αντιδράσεις, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι ένοπλες δυνάμεις καλούνται να ανταποκριθούν σε παρατεταμένες στρατιωτικές ανάγκες.
Το ζήτημα έχει μετατραπεί σε σημείο σύγκρουσης ανάμεσα σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και πολιτικές παρατάξεις. Για ορισμένους ψηφοφόρους, αφορά την ισότητα των υποχρεώσεων και την κατανομή των βαρών του πολέμου· για τα θρησκευτικά κόμματα, συνδέεται με την προστασία του τρόπου ζωής και της θρησκευτικής εκπαίδευσης της κοινότητάς τους.
Οι διαφωνίες αυτές μπορεί να επηρεάσουν τις μετεκλογικές συνεργασίες, καθώς οποιαδήποτε συμφωνία για τον σχηματισμό κυβέρνησης θα πρέπει να αντιμετωπίσει αιτήματα που δύσκολα συμβιβάζονται μεταξύ τους.
Θα αλλάξει η εξωτερική πολιτική αν αλλάξει πρωθυπουργός;
Παρά τη σφοδρότητα της εσωτερικής πολιτικής αναμέτρησης, μια ενδεχόμενη αλλαγή στην πρωθυπουργία δεν προμηνύει κατ’ ανάγκη ριζική μεταβολή της στρατηγικής του Ισραήλ. Ο Νετανιάχου και ο Άιζενκοτ διατηρούν σκληρές θέσεις σε βασικά ζητήματα ασφαλείας, ενώ αμφότεροι αντιμετωπίζουν το Ιράν ως μείζονα απειλή και υποστηρίζουν ότι η Χαμάς πρέπει να αφοπλιστεί.
Και οι δύο απορρίπτουν, υπό τις σημερινές συνθήκες, τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους. Οι διαφορές τους εντοπίζονται περισσότερο στον τρόπο διαχείρισης ορισμένων ζητημάτων, ιδίως στη Δυτική Όχθη και στην πολιτική για τους ισραηλινούς εποικισμούς.
Ο Άιζενκοτ έχει δηλώσει ότι αντιτίθεται σε μη εγκεκριμένα φυλάκια και στη βία εξτρεμιστών εποίκων, ενώ οι ακροδεξιοί σύμμαχοι του Νετανιάχου υποστηρίζουν πιο επεκτατικές επιλογές. Συνεπώς, μια αλλαγή κυβέρνησης θα μπορούσε να διαφοροποιήσει συγκεκριμένες πολιτικές και τις ισορροπίες στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού, χωρίς να ανατρέψει απαραίτητα τον βασικό προσανατολισμό της ισραηλινής πολιτικής ασφαλείας.
Η επόμενη ημέρα παραμένει ανοιχτή
Η εκλογική αναμέτρηση της 27ης Οκτωβρίου αναμένεται να κριθεί τόσο από τις επιλογές των ψηφοφόρων όσο και από τις δύσκολες διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν. Ο Νετανιάχου διεκδικεί να διατηρήσει την εξουσία, ενώ ο Άιζενκοτ επιχειρεί να συγκροτήσει μια εναλλακτική πλειοψηφία. Κανένα από τα δύο ενδεχόμενα, όμως, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο πριν ξεκαθαρίσουν οι πραγματικοί κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί.
Το αποτέλεσμα θα αποτυπώσει τη διάθεση της ισραηλινής κοινωνίας έπειτα από χρόνια πολέμου και πολιτικής έντασης. Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα βρεθεί στην κορυφή της κυβέρνησης, αλλά και αν θα καταφέρει να συγκροτήσει έναν σταθερό συνασπισμό, ικανό να διαχειριστεί τις πιέσεις στο εσωτερικό και τις απειλές στην ευρύτερη περιοχή.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα