Ηλεκτρισμένη είναι η ατμόσφαιρα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου να εξελίσσεται σε μια κρίσιμη γεωπολιτική αναμέτρηση, που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας συνηθισμένης διπλωματικής αντιπαράθεσης.
Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου: Η Αθήνα παίζει «ρωσική ρουλέτα» με το καλώδιο περιμένοντας από τους Γάλλους να κάνουν τη «βρώμικη δουλειά» ελπίζοντας και στις… «πλάτες» των Αμερικανών
Αυτή τη φορά, το παιχνίδι δεν παίζεται πίσω από κλειστές πόρτες ούτε εξαντλείται σε ανακοινώσεις και διαβήματα. Μεταφέρεται στη θάλασσα, εκεί όπου οι διεκδικήσεις δοκιμάζονται στην πράξη, οι πολιτικές διακηρύξεις αποκτούν πραγματικό κόστος και κάθε λάθος υπολογισμός μπορεί να πυροδοτήσει επικίνδυνες εξελίξεις.
Το ερευνητικό πλοίο βρίσκεται προ των πυλών της έναρξης των εργασιών σε θαλάσσια περιοχή την οποία η Άγκυρα επιχειρεί να εντάξει στη δική της σφαίρα δικαιοδοσίας. Η Αθήνα, πάντως, δεν φαίνεται να συμμερίζεται τα σενάρια περί αναπόφευκτης νέας ελληνοτουρκικής κρίσης. Αντιθέτως, εκπέμπει ένα μήνυμα αποφασιστικότητας, χωρίς περιθώρια παρερμηνειών: Η Ελλάδα δεν πρόκειται να ζητήσει την άδεια της Τουρκίας, ούτε να νομιμοποιήσει με οποιονδήποτε τρόπο διεκδικήσεις τις οποίες δεν αναγνωρίζει.
Η κυβερνητική γραμμή είναι σαφής. Εκείνο, ωστόσο, που μένει να αποδειχθεί είναι εάν η πολιτική αποφασιστικότητα συνοδεύεται από ένα συγκροτημένο σχέδιο αντιμετώπισης των κινδύνων. Γιατί η έναρξη των ερευνών δεν αποτελεί μια απλή συμβολική κίνηση. Συνιστά μια ουσιαστική δοκιμασία επί του πεδίου, με την Άγκυρα να διατηρεί τη δυνατότητα να επιχειρήσει την παρεμπόδιση των εργασιών, μετατρέποντας τη θάλασσα σε σκηνικό μιας νέας αντιπαράθεσης.
Αμερικανική στήριξη και γαλλική εμπλοκή στο γεωπολιτικό παιχνίδι
Πού στηρίζει, όμως, η ελληνική κυβέρνηση την αισιοδοξία της; Τι είναι εκείνο που την κάνει να εκτιμά ότι μπορεί να προχωρήσει, παρά τις δεδομένες τουρκικές αντιδράσεις; Η απάντηση φαίνεται να συνδέεται με τρεις κρίσιμες παραμέτρους, οι οποίες διαμορφώνουν ένα διαφορετικό περιβάλλον γύρω από το έργο.
Η πρώτη αφορά τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ουάσιγκτον έχει τοποθετηθεί δημόσια υπέρ της υλοποίησης του εγχειρήματος, με τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να ξεκαθαρίζει ότι οι ΗΠΑ είναι αποφασισμένες να αξιοποιήσουν τη διπλωματία, προκειμένου να ξεπεραστούν τα εμπόδια.
Ασφαλώς, δεν υπάρχει δημόσια επιβεβαίωση ότι η Αθήνα έχει εξασφαλίσει συγκεκριμένες αμερικανικές διαβεβαιώσεις για τον τρόπο με τον οποίο θα κινηθεί η Άγκυρα. Ωστόσο, το πολιτικό σήμα που εκπέμπεται είναι ιδιαίτερα ισχυρό. Το καλώδιο δεν αποτελεί πλέον μια υπόθεση που αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα και την Κύπρο. Έχει αποκτήσει ευρύτερη διεθνή διάσταση, με την αμερικανική τοποθέτηση να προσδίδει πρόσθετο διπλωματικό βάρος στην προσπάθεια υλοποίησής του.
Η δεύτερη παράμετρος είναι η γαλλική παρουσία, η οποία αναβαθμίζει αισθητά το γεωπολιτικό αποτύπωμα του έργου. Η Meridiam έχει αποκτήσει το 66% του φορέα υλοποίησης, ενώ η Nexans έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου. Πρόκειται για μια εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία, καθώς η συμμετοχή ισχυρών γαλλικών επιχειρηματικών συμφερόντων μετατρέπει την ενδεχόμενη παρεμπόδιση των εργασιών σε ζήτημα που δεν περιορίζεται στα ελληνοτουρκικά.
Μια τουρκική παρέμβαση δεν θα στρεφόταν πλέον μόνο απέναντι στην Αθήνα και τη Λευκωσία. Θα έφερνε στο προσκήνιο και τη γαλλική παρουσία, ενώ θα άγγιζε ευθέως ευρύτερους ευρωπαϊκούς ενεργειακούς σχεδιασμούς. Με άλλα λόγια, το κόστος μιας ενδεχόμενης κλιμάκωσης θα μπορούσε να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις.
Η διπλωματική φόρμουλα που μπορεί να δώσει διέξοδο στην Άγκυρα
Στο τραπέζι υπάρχει, παράλληλα, μια λεπτή διπλωματική ισορροπία, η οποία ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική για την εξέλιξη της υπόθεσης. Πρόκειται για την ενημέρωση των παράκτιων χωρών σχετικά με τις προγραμματισμένες εργασίες, χωρίς υποβολή αιτήματος άδειας και, κυρίως, χωρίς οποιαδήποτε αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων δικαιοδοσίας.
Η Αθήνα διαχωρίζει με σαφήνεια δύο εντελώς διαφορετικές έννοιες: άλλο η ενημέρωση και άλλο η αδειοδότηση. Η πρώτη δεν συνεπάγεται αποδοχή δικαιωμάτων, ενώ η δεύτερη θα μπορούσε να δημιουργήσει εντελώς διαφορετικά δεδομένα. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης το διατύπωσε ρητά, αποσαφηνίζοντας ότι δεν πρόκειται για αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων.
Αυτή ακριβώς η διαδικαστική επιλογή ενδέχεται να προσφέρει στην Άγκυρα μια διέξοδο διαφυγής από μια μετωπική σύγκρουση. Να υποστηρίξει ότι ενημερώθηκε, να διατηρήσει ανέπαφες τις πάγιες θέσεις της και, ταυτόχρονα, να αποφύγει μια νέα κρίση με την Ελλάδα, τη Γαλλία και, εμμέσως, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πρόκειται για το σενάριο της ελεγχόμενης αποκλιμάκωσης, το οποίο φαίνεται να διαθέτει σημαντικές πιθανότητες, χωρίς όμως να μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο. Η Άγκυρα θα μπορούσε να επιλέξει να μην τραβήξει το σχοινί, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, αποφεύγοντας να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα ευρύτερο πλέγμα διεθνών αντιδράσεων.
Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου: Η Αθήνα παίζει «ρωσική ρουλέτα» με το καλώδιο περιμένοντας από τους Γάλλους να κάνουν τη «βρώμικη δουλειά» ελπίζοντας και στις… «πλάτες» των Αμερικανών
Το ενδεχόμενο τουρκικού αιφνιδιασμού και η σκιά της Κάσου
Υπάρχει, ωστόσο, και η διαφορετική ανάγνωση των εξελίξεων. Η Τουρκία δεν αποκλείεται να επιλέξει μια τακτική αναμονής, αποφεύγοντας την άμεση αντίδραση και κρατώντας τα χαρτιά της κλειστά. Θα μπορούσε να αφήσει τις έρευνες να εξελιχθούν αρχικά χωρίς παρέμβαση και να επανέλθει σε μεταγενέστερο χρόνο, είτε όταν το ερευνητικό πλοίο θα έχει απομακρυνθεί από την αρχική περιοχή είτε κατά την έναρξη των επόμενων φάσεων του έργου.
Μια τέτοια καθυστερημένη παρέμβαση θα είχε τη δική της πολιτική και επιχειρησιακή σημασία. Θα λειτουργούσε ως υπενθύμιση ότι η Άγκυρα δεν έχει εγκαταλείψει τις διεκδικήσεις της και ότι διατηρεί την πρόθεση να τις επαναφέρει όποτε κρίνει πως οι συνθήκες την ευνοούν.
Το προηγούμενο του Ιουλίου του 2024 παραμένει, άλλωστε, εξαιρετικά νωπό. Τότε, οι εργασίες στην περιοχή της Κάσου διακόπηκαν έπειτα από τουρκική παρέμβαση, αφήνοντας πίσω τους ένα σαφές μήνυμα για το πόσο εύκολα μια ενεργειακή δραστηριότητα μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Γι’ αυτό και δεν υπάρχουν περιθώρια εφησυχασμού. Η πραγματική πρόκληση για την Αθήνα δεν εξαντλείται στην εκκίνηση των ερευνών. Το ζητούμενο είναι να προχωρήσουν απρόσκοπτα, να ολοκληρωθούν και να μη μετατραπεί κάθε επόμενο στάδιο του έργου σε αφορμή για νέες τουρκικές πιέσεις και εκβιασμούς.
Το πολιτικό όφελος, το εθνικό διακύβευμα και το μεγάλο ρίσκο
Στην εξίσωση προστίθεται και η εσωτερική πολιτική διάσταση. Η εικόνα μιας κυβέρνησης που επιμένει στην υλοποίηση ενός έργου στρατηγικής σημασίας, παρά τις τουρκικές αντιδράσεις, μπορεί να μεταφραστεί σε πολιτικό κεφάλαιο. Ιδιαίτερα σε μια συγκυρία κατά την οποία η εξωτερική πολιτική, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και τα ζητήματα εθνικής κυριαρχίας βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι η Αθήνα επιδιώκει την ένταση ούτε ότι μπορεί να προεξοφληθεί η πολιτική ή εκλογική επίδραση μιας τέτοιας στάσης. Σημαίνει, όμως, ότι η αποφασιστικότητα στην προώθηση του έργου έχει και μια σαφή εσωτερική πολιτική διάσταση, πέρα από το στρατηγικό και ενεργειακό του αποτύπωμα.
Η Αθήνα, συνεπώς, επιλέγει να προχωρήσει, ποντάροντας σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό μείγμα: στη γαλλική επιχειρηματική παρουσία, στην αμερικανική διπλωματική στήριξη και στην εκτίμηση ότι η Άγκυρα ενδέχεται να επιλέξει την αυτοσυγκράτηση, αντί μιας νέας μετωπικής αντιπαράθεσης.
Το στοίχημα, ωστόσο, παραμένει εξαιρετικά δύσκολο. Γιατί το καλώδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν είναι απλώς μια ενεργειακή υποδομή. Έχει μετατραπεί σε πεδίο δοκιμασίας των κυριαρχικών δικαιωμάτων, της αξιοπιστίας των συμμαχιών και της πραγματικής αποτρεπτικής ισχύος.
Και αυτή τη φορά, η έκβαση δεν θα κριθεί από το ποιος θα εκδώσει την πιο αυστηρή ανακοίνωση, ποιος θα διατυπώσει την πιο ηχηρή διπλωματική διαμαρτυρία ή ποιος θα επικρατήσει στη μάχη των εντυπώσεων. Θα κριθεί από τις κινήσεις στο πεδίο. Γιατί στο ελληνοτουρκικό πόκερ του καλωδίου, το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον ένα: ποιος θα τολμήσει να κάνει την επόμενη κίνηση στη θάλασσα και, κυρίως, ποιος θα είναι έτοιμος να αναλάβει το κόστος των συνεπειών της.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα