Ανάλυση BBC: Τα 5 μεγάλα εμπόδια στον Περσικό Κόλπο- Γιατί μια συμφωνία ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ μοιάζει αδύνατη

Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν προετοιμάζονται να προσέλθουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ, το κλίμα παραμένει βαρύ και γεμάτο αβεβαιότητα.

Ανάλυση BBC: Τα 5 μεγάλα εμπόδια στον Περσικό Κόλπο- Γιατί μια συμφωνία ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ μοιάζει αδύνατη

Μια σειρά από ανοιχτά ζητήματα, χρόνιες αντιπαραθέσεις και γεωπολιτικές εντάσεις συνθέτουν ένα εξαιρετικά περίπλοκο σκηνικό, το οποίο καθιστά την προοπτική μιας συμφωνίας ιδιαίτερα επισφαλή.

Στην πακιστανική πρωτεύουσα, οι προετοιμασίες είναι ήδη εμφανείς. Ο χώρος των συνομιλιών έχει διαμορφωθεί, οι δυνάμεις ασφαλείας έχουν αναπτυχθεί σε καίρια σημεία και η περιοχή γύρω από την πρόσβαση έχει προσεκτικά σηματοδοτηθεί. Το Ισλαμαμπάντ εμφανίζεται έτοιμο να υποδεχθεί μια από τις πιο κρίσιμες διπλωματικές επαφές των τελευταίων ετών.

Ως οικοδεσπότης των συνομιλιών, το Πακιστάν επιχειρεί να αναδείξει τον ρόλο του ως ουδέτερου και αξιόπιστου διαμεσολαβητή. Αξιωματούχοι της κυβέρνησης υποστηρίζουν ότι διατηρούν σχέσεις εμπιστοσύνης και με τις δύο πλευρές, γεγονός που —όπως λένε— καθιστά τη χώρα κατάλληλη για τη φιλοξενία μιας τόσο ευαίσθητης διαδικασίας.

Από την πλευρά των ΗΠΑ, ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας, αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, εμφανίστηκε συγκρατημένα αισιόδοξος. Όπως δήλωσε πριν την αναχώρησή του, εφόσον η Τεχεράνη προσέλθει με ειλικρινή πρόθεση διαλόγου, η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη να ανταποκριθεί θετικά και να αναζητήσει κοινό έδαφος. Ωστόσο, δεν παρέλειψε να στείλει και αυστηρό μήνυμα, προειδοποιώντας ότι τυχόν προσπάθειες παραπλάνησης θα οδηγήσουν σε σκληρή και αμετακίνητη στάση από την αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα.

Παρά την επιφύλακτη αισιοδοξία, αναλυτές —όπως επισημαίνει το BBC— εκτιμούν ότι το διαπραγματευτικό περιβάλλον είναι γεμάτο εμπόδια, τα οποία εκτείνονται από περιφερειακές συγκρούσεις έως βαθιά στρατηγικά αδιέξοδα.

Το μέτωπο του Λιβάνου

Ένα από τα πιο άμεσα αγκάθια αφορά την κλιμάκωση της έντασης στον Λίβανο, όπου η συνεχιζόμενη ισραηλινή δράση εναντίον της Χεζμπολάχ —στενού συμμάχου του Ιράν— απειλεί να εκτροχιάσει τις συνομιλίες πριν καν αυτές ξεκινήσουν. Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι η συνέχιση των επιθέσεων καθιστά ουσιαστικά άνευ νοήματος κάθε διπλωματική προσπάθεια, ενώ επαναλαμβάνει ότι παραμένει δεσμευμένη στην υποστήριξη των συμμάχων της στην περιοχή.

Από την πλευρά του Ισραήλ, η σκληρή γραμμή έναντι της Χεζμπολάχ παραμένει αμετάβλητη, με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να αποκλείει οποιαδήποτε κατάπαυση του πυρός. Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ επιχειρούν να διατηρήσουν ισορροπίες, προωθώντας παράλληλες επαφές που ενδέχεται να επηρεάσουν το συνολικό κλίμα στην περιοχή.

Το Στενό του Ορμούζ και η ναυτιλία

Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο τριβής αποτελεί το Στενό του Ορμούζ, ένας από τους σημαντικότερους διαύλους μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως. Οι εντάσεις γύρω από τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή έχουν αυξηθεί, με καταγγελίες για περιορισμούς στη διέλευση και επιβολή τελών σε εμπορικά πλοία.

Η Ουάσινγκτον κατηγορεί την Τεχεράνη ότι δεν τηρεί τις δεσμεύσεις της για ελεύθερη ναυσιπλοΐα, ενώ το Ιράν από την πλευρά του επιδιώκει να ενισχύσει τον έλεγχό του στην περιοχή, παρουσιάζοντας νέες ρυθμίσεις και διαδρομές διέλευσης. Η κατάσταση έχει προκαλέσει ανησυχία στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα, καθώς εκατοντάδες πλοία και χιλιάδες ναυτικοί επηρεάζονται από την αβεβαιότητα στον Κόλπο.

Ανάλυση BBC: Τα 5 μεγάλα εμπόδια στον Περσικό Κόλπο- Γιατί μια συμφωνία ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ μοιάζει αδύνατη

Το πυρηνικό ζήτημα

Στο επίκεντρο όλων παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το πιο μακροχρόνιο και δυσεπίλυτο σημείο διαφωνίας. Η Ουάσινγκτον επιμένει ότι στόχος της είναι να αποτρέψει με κάθε τρόπο την απόκτηση πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη, ενώ το Ιράν υποστηρίζει ότι το πρόγραμμά του έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα και βασίζεται στα δικαιώματά του βάσει της διεθνούς συνθήκης μη διάδοσης.

Οι δύο πλευρές φαίνεται να ξεκινούν από εκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις: η μία ζητά πλήρη διακοπή εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ η άλλη απαιτεί διεθνή αναγνώριση του δικαιώματός της να συνεχίσει τις πυρηνικές της δραστηριότητες για μη στρατιωτικούς σκοπούς. Οι διαφορές αυτές είχαν στο παρελθόν οδηγήσει σε πολυετείς διαπραγματεύσεις που κατέληξαν στη συμφωνία του 2015, η οποία όμως στη συνέχεια υπονομεύτηκε και εγκαταλείφθηκε εν μέρει.

Το περιφερειακό δίκτυο του Ιράν

Ένα ακόμη σημείο τριβής αφορά το εκτεταμένο δίκτυο συμμάχων της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή, που περιλαμβάνει οργανώσεις και πολιτοφυλακές σε Λίβανο, Υεμένη, Γάζα και Ιράκ. Το δίκτυο αυτό, που το Ιράν θεωρεί μέρος της στρατηγικής «προληπτικής άμυνας», αντιμετωπίζεται από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ ως απειλή περιφερειακής αποσταθεροποίησης.

Οι πρόσφατες συγκρούσεις και η ένταση μετά τον πόλεμο στη Γάζα έχουν αποδυναμώσει ορισμένους από αυτούς τους συμμάχους, ωστόσο η Τεχεράνη εξακολουθεί να διατηρεί σημαντική επιρροή. Παράλληλα, στο εσωτερικό του Ιράν ενισχύεται η συζήτηση για το κόστος αυτής της στρατηγικής, ιδιαίτερα σε μια περίοδο οικονομικής πίεσης και κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Οι κυρώσεις και το οικονομικό ζήτημα

Τέλος, καθοριστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις παίζει το θέμα των διεθνών κυρώσεων. Το Ιράν ζητά την πλήρη άρση τους, θεωρώντας ότι αποτελούν βασικό εμπόδιο στην οικονομική του επιβίωση. Παράλληλα, η Τεχεράνη φέρεται να θέτει ως προϋπόθεση την αποδέσμευση σημαντικών παγωμένων κεφαλαίων πριν από οποιαδήποτε ουσιαστική πρόοδο.

Ωστόσο, από την πλευρά των ΗΠΑ δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι μια τόσο εκτεταμένη οικονομική παραχώρηση είναι πιθανή στο άμεσο μέλλον, ειδικά σε μια φάση όπου οι πολιτικές ισορροπίες παραμένουν εύθραυστες.