Αποκαλυπτικά στοιχεία από τη Eurostat: Το μεταναστευτικό έρχεται στη κορυφή της ατζέντας για τους πολίτες της Ευρώπης και διχάζει τις ευρωπαϊκές ηγεσίες

Το μεταναστευτικό εξακολουθεί να καταλαμβάνει περίοπτη θέση στην ευρωπαϊκή επικαιρότητα και να αποτελεί ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα της πολιτικής ατζέντας στα κράτη της Γηραιάς Ηπείρου.

Αποκαλυπτικά στοιχεία από τη Eurostat: Το μεταναστευτικό έρχεται στη κορυφή της ατζέντας για τους πολίτες της Ευρώπης και διχάζει τις ευρωπαϊκές ηγεσίες

Οι στάσεις των πολιτών, ωστόσο, δεν είναι ενιαίες, καθώς διαφοροποιούνται αισθητά από χώρα σε χώρα, αλλά και ανάλογα με το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον κάθε ευρωπαϊκής κοινωνίας.

Και μπορεί οι μεταναστευτικές ροές να έχουν περιοριστεί σε σχέση με τις προηγούμενες περιόδους έντονης πίεσης, το ζήτημα παραμένει ψηλά στη λίστα των θεμάτων που απασχολούν τους Ευρωπαίους. Παράλληλα, έχει εξελιχθεί σε ένα από τα βασικά πεδία πάνω στα οποία επενδύουν πολιτικά τα ακροδεξιά κόμματα, τα οποία ενισχύουν την παρουσία τους σε ολοένα περισσότερες χώρες της Ευρώπης.

Ενδεικτική της αυξημένης κοινωνικής και πολιτικής προσοχής είναι και η πορεία των διαδικτυακών αναζητήσεων. Οι αναζητήσεις στο Google που σχετίζονται με τους πρόσφυγες και τη μετανάστευση έχουν αυξηθεί κατά 150% την τελευταία πενταετία, καταδεικνύοντας ότι το ενδιαφέρον για το θέμα όχι μόνο δεν υποχωρεί, αλλά παραμένει ιδιαίτερα έντονο.

Η συζήτηση, μάλιστα, αποκτά εκ νέου δυναμική κάθε φορά που καταγράφονται μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών ή απότομες αυξήσεις στις αφίξεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η πρόσφατη κατάσταση στη Θέουτα, το ισπανικό έδαφος στη βόρεια Αφρική, όπου περίπου 80.000 άνθρωποι πέρασαν από το Μαρόκο μέσα σε μόλις 48 ώρες, στα τέλη Ιουλίου.

Αντικρουόμενες απόψεις στα ευρωπαϊκά κράτη

Παρά τον πολιτικό διχασμό που προκαλεί το μεταναστευτικό, η πλειονότητα των Ευρωπαίων εξακολουθεί να αναγνωρίζει το δικαίωμα ανθρώπων που διώκονται ή εγκαταλείπουν εμπόλεμες περιοχές να αναζητούν προστασία. Η στήριξη, ωστόσο, δεν είναι χωρίς όρους, καθώς συνοδεύεται από έντονες επιφυλάξεις για το κατά πόσο όλοι όσοι υποβάλλουν αίτημα ασύλου βρίσκονται πράγματι σε ανάγκη διεθνούς προστασίας.

Σύμφωνα με την έρευνα «Global Attitudes Towards Refugees 2026» της Ipsos, οι πλέον θετικές στάσεις απέναντι στην υποδοχή προσφύγων καταγράφονται, μεταξύ άλλων, στη Σουηδία, την Ολλανδία και την Ισπανία. Στις συγκεκριμένες χώρες, σχεδόν οκτώ στους δέκα πολίτες συμφωνούν ότι άνθρωποι που προσπαθούν να ξεφύγουν από πολέμους ή διώξεις θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αναζητήσουν καταφύγιο.

Στην αντίπερα όχθη βρίσκονται η Ουγγαρία και η Πολωνία, οι οποίες καταγράφουν τα χαμηλότερα επίπεδα στήριξης μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Και στις δύο χώρες, το ποσοστό όσων τάσσονται υπέρ της δυνατότητας των προσφύγων να αναζητούν προστασία ανέρχεται στο 54%.

Οι αποκλίσεις γίνονται ακόμη πιο εμφανείς όταν το ερώτημα μετατοπίζεται από το δικαίωμα αναζήτησης προστασίας στο κατά πόσο τα σύνορα θα πρέπει να παραμένουν ανοιχτά για τους αιτούντες άσυλο. Σε Ουγγαρία, Βέλγιο και Γερμανία, περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες στην έρευνα θεωρούν ότι οι χώρες τους θα πρέπει, στην παρούσα συγκυρία, να διακόψουν πλήρως την υποδοχή προσφύγων.

Αλλάζουν οι διαθέσεις στη Γαλλία

Οι αντιλήψεις για το προσφυγικό, πάντως, δεν παραμένουν αμετάβλητες και σε ορισμένες ευρωπαϊκές κοινωνίες καταγράφονται αξιοσημείωτες μετατοπίσεις. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Γαλλίας, όπου η αποδοχή των προσφύγων εμφανίζει σαφή άνοδο τα τελευταία χρόνια.

Συγκεκριμένα, το ποσοστό των Γάλλων που τάσσονται υπέρ της αποδοχής προσφύγων έχει ανέλθει στο 68%, από 43% το 2019. Πρόκειται για μια σημαντική μεταβολή, η οποία αποτυπώνει την αλλαγή της κοινής γνώμης μέσα σε διάστημα λίγων ετών.

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, σε αρκετές χώρες παραμένουν ισχυρές οι αμφιβολίες γύρω από τα πραγματικά κίνητρα όσων δηλώνουν πρόσφυγες. Ένα σημαντικό τμήμα των πολιτών εμφανίζεται να θεωρεί ότι δεν βρίσκονται όλοι οι αιτούντες άσυλο σε άμεσο κίνδυνο ή ότι ορισμένοι χρησιμοποιούν το προσφυγικό καθεστώς για να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε ευρωπαϊκές χώρες.

Αποκαλυπτικά στοιχεία από τη Eurostat: Το μεταναστευτικό έρχεται στη κορυφή της ατζέντας για τους πολίτες της Ευρώπης και διχάζει τις ευρωπαϊκές ηγεσίες

Οι αμφιβολίες για τους αιτούντες άσυλο

Στη Γερμανία, περίπου το 54% των ερωτηθέντων εκτιμά ότι πολλοί από όσους εμφανίζονται ως πρόσφυγες δεν έχουν στην πραγματικότητα ανάγκη διεθνούς προστασίας. Μεταξύ των επιχειρημάτων που επικαλούνται όσοι υιοθετούν αυτή την άποψη είναι το γεγονός ότι ορισμένοι διαθέτουν χρήματα για να πληρώσουν διακινητές ή έχουν στην κατοχή τους smartphones.

Στην Ολλανδία, το 46% των συμμετεχόντων υποστηρίζει ότι ένας άνθρωπος που βρίσκεται πραγματικά σε ανάγκη προστασίας θα έπρεπε να υποβάλλει αίτημα ασύλου στην πρώτη ασφαλή χώρα στην οποία φτάνει, αντί να συνεχίζει το ταξίδι του προς άλλο ευρωπαϊκό κράτος.

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά και η οικονομική διάσταση της συζήτησης. Περισσότεροι από έξι στους δέκα πολίτες στη Γερμανία και την Ιρλανδία θεωρούν ότι η πλειονότητα των προσφύγων μετακινείται πρωτίστως για οικονομικούς λόγους ή προκειμένου να επωφεληθεί από τα κοινωνικά προγράμματα και τις παροχές των χωρών υποδοχής.

Η συγκεκριμένη αντίληψη, ωστόσο, δεν έχει την ίδια απήχηση σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στη Σουηδία και την Ιταλία εμφανίζεται αισθητά λιγότερο διαδεδομένη, γεγονός που αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τις σημαντικές διαφοροποιήσεις στον τρόπο με τον οποίο οι ευρωπαϊκές κοινωνίες αντιλαμβάνονται το προσφυγικό ζήτημα.

Ποιος πρέπει να αναλαμβάνει το κόστος;

Ο διχασμός δεν αφορά μόνο το εάν και σε ποιον βαθμό θα πρέπει να γίνονται δεκτοί οι πρόσφυγες. Επεκτείνεται και στο κρίσιμο ερώτημα του ποιος θα πρέπει να σηκώνει το μεγαλύτερο οικονομικό βάρος για την αντιμετώπιση του προσφυγικού σε παγκόσμιο επίπεδο.

Στη Γερμανία, περίπου τρεις στους δέκα ερωτηθέντες εκτιμούν ότι περισσότερες πλούσιες χώρες θα πρέπει να αυξήσουν τη χρηματοδοτική τους συμβολή για τη στήριξη των προσφύγων διεθνώς.

Στις περισσότερες από τις υπόλοιπες χώρες που περιλαμβάνονται στην έρευνα, μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης αποδίδεται σε διεθνείς οργανισμούς, όπως τα Ηνωμένα Έθνη και η Παγκόσμια Τράπεζα. Η άποψη αυτή αντανακλά την αντίληψη ότι η διαχείριση ενός προβλήματος με παγκόσμιες διαστάσεις δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά στις χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών.

Μικρότερη, αλλά πάντως υπαρκτή, είναι και η υποστήριξη προς την περαιτέρω χρηματοδότηση ιδρυμάτων και μη κυβερνητικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας και υλοποιούν προγράμματα στήριξης προσφύγων και ευάλωτων πληθυσμών.

Τα ευρήματα σκιαγραφούν, επομένως, μια Ευρώπη που κάθε άλλο παρά μιλά με μία φωνή για το μεταναστευτικό.

Από τη μία πλευρά, η αρχή ότι άνθρωποι που εγκαταλείπουν πολέμους, διώξεις και άλλες συνθήκες κινδύνου θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αναζητούν προστασία εξακολουθεί να συγκεντρώνει σημαντική κοινωνική αποδοχή. Από την άλλη, οι ανησυχίες για τον έλεγχο των αιτημάτων ασύλου, τα πραγματικά κίνητρα των μετακινούμενων πληθυσμών και το οικονομικό κόστος που επωμίζονται οι χώρες υποδοχής παραμένουν ισχυρές.

Κάπως έτσι, το μεταναστευτικό εξακολουθεί να κινείται στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ανθρωπιστική προστασία και την ανάγκη για αυστηρότερο έλεγχο. Και όσο το ζήτημα παραμένει στην κορυφή της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας, τόσο οι διαφορετικές αντιλήψεις των πολιτών αναμένεται να εξακολουθούν να τροφοδοτούν μια από τις πιο έντονες και διχαστικές συζητήσεις στο εσωτερικό της Ευρώπης.