Νέο κύκλο έντασης διανύουν τα τελευταία εικοσιτετράωρα οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, με την Άγκυρα να επανέρχεται σε υψηλούς τόνους και να αντιδρά με εμφανή νευρικότητα στις κινήσεις της Αθήνας.
Ελληνοτουρκικά: Ο Ερντογάν δεν μπορεί να συγκρατήσει τα νεύρα του και η Τουρκία τα δίνει όλα για τη δημιουργία τετελεσμένων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο!-Από το ερευνητικό σκάφος στο Καστελόριζο έως τα διαβήματα Ερντογάν -Η Άγκυρα ανεβάζει τους τόνους απέναντι στην Αθήνα με κάθε τρόπο – Το καλώδιο, τα θαλάσσια πάρκα και η απάντηση της Ελλάδας
Στο στόχαστρο της τουρκικής πλευράς βρίσκονται μια σειρά από ελληνικές πρωτοβουλίες που αφορούν το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο: από τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και τη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων έως την προοπτική έναρξης των εργασιών για το μεγάλο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, το γνωστό GSI.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας Άγκυρας που επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι προτίθεται να αντιδράσει σε κάθε εξέλιξη που, κατά την τουρκική ανάγνωση, μεταβάλλει τις ισορροπίες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Την ίδια ώρα, η Αθήνα επιμένει ότι κινείται εντός του πλαισίου του Διεθνούς Δικαίου και δεν προτίθεται να αποδεχθεί τουρκικό δικαίωμα veto στις ελληνικές αποφάσεις.
«Αλλάξτε πορεία» – Οι νέες δηλώσεις Ερντογάν για την Ελλάδα
Το μήνυμα της Άγκυρας προς την Αθήνα δεν περιορίστηκε σε διπλωματικές διατυπώσεις. Εκφράστηκε με τον πλέον επίσημο τρόπο από τον ίδιο τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Τούρκος πρόεδρος, επιστρέφοντας από τη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), επέλεξε να αναφερθεί εκ νέου στην Ελλάδα, επαναφέροντας στο προσκήνιο το ζήτημα της στρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών και συνολικά τις πάγιες τουρκικές αιτιάσεις στο Αιγαίο.
Αρχικά επιχείρησε να παρουσιάσει την τουρκική στάση ως αμυντική, υποστηρίζοντας ότι «η Τουρκία δεν έχει βλέψεις σε εδάφη κανενός, αλλά δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να παραβιάσει τα δικά της δικαιώματα».
Ωστόσο, αμέσως μετά πέρασε σε μια ιδιαίτερα σκληρή προειδοποίηση προς την Αθήνα. Κάλεσε την Ελλάδα να «αλλάξει πορεία» και να «εγκαταλείψει τη στρατιωτικοποίηση των νησιών που έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς», ενώ προχώρησε και σε μια σαφή προειδοποίηση: «όποιος ερμηνεύει την ήρεμη και λογική προσέγγιση της Τουρκίας ως αδυναμία κάνει ένα σοβαρό λάθος».
Ο Ερντογάν επιχείρησε, παράλληλα, να εμφανίσει την Τουρκία ως τη δύναμη που επιδιώκει τη συνεννόηση και την ειρήνη, αποδίδοντας στην ελληνική πλευρά την ευθύνη για την έλλειψη αμοιβαιότητας.
«Ήμασταν το εποικοδομητικό μέρος. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές δεν έχουμε δει μια αμοιβαία απάντηση στις καλές μας προθέσεις», υπογράμμισε.
Το πλέον αιχμηρό σημείο, ωστόσο, ήρθε στο τέλος, όταν ο Τούρκος πρόεδρος επέλεξε μια διατύπωση που παραπέμπει ευθέως σε ιστορικές προειδοποιήσεις: «Η αγνόηση και η παραβίαση διεθνών συνθηκών δεν θα ωφελήσει κανέναν… Η Ελλάδα πρέπει να αλλάξει πορεία από αυτό το λάθος μονοπάτι… Η Ιστορία είναι ένας πολύ καλός οδηγός για όσους μαθαίνουν από αυτήν».
Διπλωματικός πυρετός και διακοινώσεις για το status quo
Οι δηλώσεις του Ερντογάν δεν αποτέλεσαν ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Η ρητορική κλιμάκωση συνοδεύτηκε από επίσημη τουρκική διακοίνωση προς τις ελληνικές αρχές, επιβεβαιώνοντας ότι η Άγκυρα επιχειρεί να μεταφέρει την αντιπαράθεση και στο καθαρά διπλωματικό επίπεδο.
Σύμφωνα με πληροφορίες της εφημερίδας Milliyet, η τουρκική πλευρά καθιστά σαφές ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί ενέργειες που, κατά την εκτίμησή της, μεταβάλλουν το υφιστάμενο status quo στο Αιγαίο.
Ιδιαίτερα στο στόχαστρο βρίσκεται ο ελληνικός περιβαλλοντικός και θαλάσσιος σχεδιασμός. Η Άγκυρα κάνει λόγο για «προώθηση μαξιμαλιστικών ισχυρισμών υπό το πρόσχημα του περιβαλλοντικού σχεδιασμού» που είναι απαράδεκτη.
Στο ίδιο κείμενο υπογραμμίζεται ότι «τα δικαιώματα, τα συμφέροντα και το φυσικό νομικό καθεστώς της Τουρκίας δεν επηρεάζονται από τις συνέπειες των μονομερών βημάτων που σχεδιάζει η Ελλάδα».
Παράλληλα, επανέρχεται η πάγια τουρκική θέση περί μη αποδοχής τετελεσμένων σε «γεωγραφικούς σχηματισμούς στο Αιγαίο, των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες».
Με άλλα λόγια, η Άγκυρα επιχειρεί να συνδέσει τον περιβαλλοντικό σχεδιασμό της Ελλάδας με το ευρύτερο ζήτημα των ελληνοτουρκικών διαφορών, αποδίδοντας στις ελληνικές κινήσεις χαρακτήρα που ξεπερνά την περιβαλλοντική ή αναπτυξιακή τους διάσταση.
Ναυτικές προκλήσεις στο Καστελόριζο και «παιχνίδια» στους χάρτες
Η τουρκική αντίδραση, όμως, δεν έμεινε στη ρητορική και τα διπλωματικά διαβήματα. Πέρασε και στο πεδίο.
Στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, η τουρκική κινητικότητα αποτυπώθηκε με την ανάπτυξη του ωκεανογραφικού ερευνητικού σκάφους «Tubitak Marmara» νοτίως του Καστελορίζου, σε μια περιοχή που βρίσκεται στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών αντιπαραθέσεων.
Η επιλογή της συγκεκριμένης θαλάσσιας ζώνης μόνο τυχαία δεν θεωρείται από την Αθήνα. Πρόκειται για την περιοχή όπου η Τουρκία έχει ανακοινώσει πρόσφατα τη δημιουργία δικού της θαλάσσιου πάρκου, επιχειρώντας να ενισχύσει εμπράκτως τη δική της αντίληψη για την περιοχή.
Το «Tubitak Marmara» κινείται με NAVTEX που εξέδωσε ο σταθμός της Αττάλειας, με αριθμό 0862/26, για τη διεξαγωγή ερευνητικών δραστηριοτήτων.
Η ελληνική αντίδραση ήταν άμεση. Ο Σταθμός Ηρακλείου του Πολεμικού Ναυτικού εξέπεμψε αντι-NAVTEX, με αριθμό 1036/26, απορρίπτοντας την τουρκική αρμοδιότητα και επισημαίνοντας ότι η συγκεκριμένη περιοχή βρίσκεται εντός ελληνικής δικαιοδοσίας και δυνητικής ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στη θαλάσσια κίνηση του ερευνητικού. Η τουρκική πρωτοβουλία φαίνεται να απέκτησε αποτύπωμα ακόμη και στις ψηφιακές πλατφόρμες ναυσιπλοΐας.
Στους χάρτες του Marine Traffic, η θαλάσσια περιοχή νοτίως του Καστελορίζου εμφανίστηκε ως «Εθνικό θαλάσσιο πάρκο Φετιγιέ-Κας» (Fethiye-Kas National Marine Park), γεγονός που ενίσχυσε την ανησυχία στην ελληνική πλευρά για πιθανή προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων και εμπέδωσης μιας νέας πραγματικότητας στην περιοχή.
Ελληνοτουρκικά: Ο Ερντογάν δεν μπορεί να συγκρατήσει τα νεύρα του και η Τουρκία τα δίνει όλα για τη δημιουργία τετελεσμένων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο!-Από το ερευνητικό σκάφος στο Καστελόριζο έως τα διαβήματα Ερντογάν -Η Άγκυρα ανεβάζει τους τόνους απέναντι στην Αθήνα με κάθε τρόπο – Το καλώδιο, τα θαλάσσια πάρκα και η απάντηση της Ελλάδας
Μυστική αποστολή Καλίν στην Αθήνα
Κι όμως, πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση, τις σκληρές δηλώσεις και τις κινήσεις επί του πεδίου, οι δίαυλοι επικοινωνίας Αθήνας και Άγκυρας παραμένουν ανοιχτοί.
Όπως αποκαλύπτει η εφημερίδα «Τα Νέα», την περασμένη εβδομάδα βρέθηκε στην Αθήνα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, ο επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών MIT, Ιμπραήμ Καλίν. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε υπό συνθήκες αυξημένης μυστικότητας, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις επαφές που πραγματοποιήθηκαν.
Ο στενός συνεργάτης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και πρόσωπο που στην Άγκυρα θεωρείται άνθρωπος «ειδικών αποστολών» συναντήθηκε με τον διοικητή της ΕΥΠ, Θεμιστοκλή Δεμίρη, αλλά και με άλλους παράγοντες στην ελληνική πρωτεύουσα.
Το βασικό ερώτημα που παραμένει είναι αν ο Καλίν μετέφερε συγκεκριμένα μηνύματα του Τούρκου προέδρου προς την ελληνική κυβέρνηση, σε μια συγκυρία κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται ξανά σε τροχιά έντασης, παρά τη διατήρηση των επίσημων διαύλων επικοινωνίας.
Στο παρασκήνιο των επαφών αυτών βρίσκονται μια σειρά από ανοιχτά ζητήματα. Μεταξύ αυτών, οι διαφωνίες για τα θαλάσσια πάρκα στο Αιγαίο, η αμυντική συνεργασία Ελλάδας – Ισραήλ με την «Ασπίδα του Αχιλλέα», αλλά και η «Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας της Μέκκας», η οποία υπεγράφη στις 7 Αυγούστου στην Κωνσταντινούπολη.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, στο τραπέζι των επαφών βρέθηκαν και ζητήματα ασφαλείας που αφορούν άμεσα την Ελλάδα. Μεταξύ αυτών ήταν η παρουσία περίπου 300 Τούρκων – μελών εγκληματικών οργανώσεων στη χώρα μας την τελευταία τετραετία, η δράση κυκλωμάτων διακίνησης μεταναστών, καθώς και η αντιμετώπιση τρομοκρατικών και κατασκοπευτικών δικτύων.
Όλα αυτά, μάλιστα, εξετάζονται σε ένα περιβάλλον ιδιαίτερα σύνθετο, καθώς η νέα ένταση στη Μέση Ανατολή δημιουργεί πρόσθετες παραμέτρους ασφαλείας για ολόκληρη την περιοχή.
Το γαλλικό «κλειδί» Meridiam και η μάχη για το καλώδιο
Η εμφάνιση του τουρκικού ερευνητικού σκάφους στην περιοχή του Καστελορίζου, μόλις μία ημέρα μετά την υπογραφή της συμφωνίας για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα των επόμενων κινήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και αυτό γιατί μπορεί να αποτελέσει μια πρώτη ένδειξη για τον τρόπο με τον οποίο θα επιχειρήσει να αντιδράσει η Τουρκία όταν περάσει από τη θεωρία στην πράξη το μεγάλο project της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, το GSI.
Στο παρασκήνιο βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη ένα σύνθετο διπλωματικό και επιχειρηματικό παιχνίδι. Ο γαλλικός όμιλος Meridiam, ο οποίος απέκτησε την πλειοψηφία στο έργο του καλωδίου, αναζητά φόρμουλα που θα μπορούσε να αποτρέψει μια νέα μετωπική σύγκρουση με την Άγκυρα, χωρίς όμως να δημιουργηθεί προηγούμενο αναγνώρισης τουρκικού δικαιώματος έγκρισης.
Σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ της «Καθημερινής», η Meridiam προσανατολίζεται στην αποστολή ενημερωτικής επιστολής προς τις χώρες της περιοχής – Ελλάδα, Τουρκία και Κύπρο – πριν από την έναρξη των εργασιών.
Η λογική της συγκεκριμένης κίνησης είναι να ενημερώνεται τυπικά η Τουρκία για ζητήματα που σχετίζονται με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, χωρίς η ενημέρωση αυτή να μετατρέπεται σε διαδικασία αδειοδότησης ή σε δικαίωμα συναπόφασης.
Το αν η φόρμουλα αυτή θα γίνει αποδεκτή από την Άγκυρα αποτελεί, βεβαίως, το μεγάλο ερώτημα. Η Τουρκία έχει διατυπώσει αξίωση σύμφωνα με την οποία το κράτος σημαίας των πλοίων που θα πραγματοποιούν τις εργασίες θα πρέπει να ζητά επίσημη άδεια.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ουσία της αντιπαράθεσης: για την Αθήνα, μια απλή ενημέρωση δεν μπορεί να μετατραπεί σε έμμεση αναγνώριση δικαιώματος της Τουρκίας να εγκρίνει ή να απορρίπτει εργασίες που πραγματοποιούνται σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.
Γεραπετρίτης: Ίσως και μέσα στο 2026 το καλώδιο – Δεν θα ζητήσουμε άδεια
Η ελληνική κυβέρνηση, από την πλευρά της, δεν αφήνει περιθώριο για παρερμηνείες ως προς τη γραμμή που προτίθεται να ακολουθήσει.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έδωσε πριν από λίγες ημέρες το στίγμα της ελληνικής στρατηγικής, ξεκαθαρίζοντας ότι η πόντιση του καλωδίου αναμένεται να προχωρήσει τους επόμενους μήνες, πιθανότατα ακόμη και μέσα στο 2026.
Μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό «Παραπολιτικά», ο κ. Γεραπετρίτης ήταν κατηγορηματικός: «Το διεθνές δίκαιο είναι πάρα πολύ σαφές, δεν απαιτεί την άδεια της Τουρκίας και ούτε πρόκειται να ζητηθεί η άδεια».
Το μήνυμα αυτό συμπληρώνει τη συνολική θέση της Αθήνας, η οποία επιμένει ότι οι εργασίες για το GSI θα πρέπει να προχωρήσουν στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και χωρίς να αναγνωρίζονται μονομερείς αξιώσεις της Άγκυρας.
Μετά την ολοκλήρωση του άτυπου Συμβουλίου Υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ, που πραγματοποιήθηκε στην Ιρλανδία, ο κ. Γεραπετρίτης σχολίασε και τις τελευταίες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τονίζοντας πως «δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να δεχθούμε οποιαδήποτε υποχώρηση σε σχέση με την κυριαρχία και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα».
«Ολοκληρώσαμε το άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πλαίσιο του Συμβουλίου αυτού είχα την ευκαιρία να ενημερώσω τους ομολόγους μου σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο», ανέφερε ο υπουργός Εξωτερικών και προσέθεσε: «Ιδίως αναφέρθηκα στα ζητήματα που έχουν να κάνουν με παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου».
«Η Ελλάδα στέκεται πάντοτε στο πλευρό του Διεθνούς Δικαίου», τόνισε χαρακτηριστικά. «Στέκεται πάντοτε υπέρ της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών. Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να δεχθούμε οποιαδήποτε υποχώρηση σε σχέση με την κυριαρχία και τα κυριαρχικά μας δικαιώματα». «Εκτιμούμε ότι θα έχουμε την άμεση αλληλεγγύη εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών σε οποιαδήποτε επιθετικότητα», επισήμανε. «Η επιθετικότητα, από όπου και αν προέρχεται, δεν έχει χρώμα. Οφείλει να αντιμετωπίζεται ενιαία και σταθερά», κατέληξε.
Οι κινήσεις Δένδια και Γεραπετρίτη
Την ίδια στιγμή, στην Αθήνα βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη διπλωματική και αμυντική κινητοποίηση, με την ελληνική πλευρά να επιχειρεί να προετοιμάσει το έδαφος τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έθεσαν το ζήτημα του τουρκικού αναθεωρητισμού στους Ευρωπαίους ομολόγους τους κατά τις άτυπες συνόδους της Ε.Ε., μεταφέροντας στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες την εικόνα που διαμορφώνεται στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η υπογραφή της διευρυμένης συμφωνίας αμυντικής ασφάλειας με το Ισραήλ έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ των περιφερειακών συνεργασιών της Αθήνας.
Το μήνυμα που εκπέμπει η ελληνική πλευρά είναι διπλό: από τη μία, παραμένει προσηλωμένη στην ειρηνική επίλυση των διαφορών και στους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου· από την άλλη, δεν προτίθεται να αποδεχθεί τετελεσμένα ή να παραχωρήσει δικαιώματα που θεωρεί ότι απορρέουν από την ελληνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα.
Και όσο το καλώδιο πλησιάζει από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση, τόσο το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από τα λόγια στις πράξεις. Εκεί θα φανεί εάν η σημερινή ρητορική ένταση της Άγκυρας θα παραμείνει στο επίπεδο των διαβημάτων και των δηλώσεων ή εάν θα μεταφραστεί σε νέες κινήσεις επί του πεδίου.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα