Οι αμερικανικές ανησυχίες για την αυξανόμενη κινεζική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και, ειδικότερα, για τις σχέσεις Αθήνας – Πεκίνου βρίσκονται στο ευρύτερο γεωπολιτικό κάδρο της επίσκεψης του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, με αφορμή τον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ.
Επίσκεψη Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα: Οι Αμερικανοί δεν βλέπουν με «καλό μάτι» τη διείσδυση του… Κινεζικού Παράγοντα στην Ελλάδα – Ο Πειραιάς, οι κρίσιμες υποδομές, η ενέργεια και το νέο γεωπολιτικό παζλ- Οι ισορροπίες που κληθεί να κρατήσει η Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο
Η επίσημη ατζέντα του Διαλόγου περιλαμβάνει την άμυνα, την περιφερειακή και ενεργειακή ασφάλεια, την τεχνολογία, το εμπόριο και τις επενδύσεις. Πίσω όμως από τη θεσμική ατζέντα βρίσκεται ένα πολύ ευρύτερο παιχνίδι ισορροπιών, στο οποίο η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διαμορφώσει ένα συνεκτικό δυτικό πλέγμα ασφάλειας και υποδομών στην περιοχή.
Στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής βρίσκεται και η κινεζική οικονομική παρουσία. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει την περαιτέρω διείσδυση του Πεκίνου σε κρίσιμες υποδομές, δίκτυα και τεχνολογικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας, αντιμετωπίζοντας τον Πειραιά ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της κινεζικής παρουσίας στην Ευρώπη.
Η υπόθεση δεν αφορά, επομένως, μόνο μία επένδυση ή ένα λιμάνι. Αφορά τον έλεγχο των εμπορικών και ενεργειακών διαδρομών, την τεχνολογική ασφάλεια, τις αλυσίδες εφοδιασμού και, τελικά, το ποιος θα έχει λόγο στις υποδομές που θα συνδέουν τη Νοτιοανατολική Ευρώπη με τη Μεσόγειο και την Κεντρική Ευρώπη.
Την ίδια ώρα, η αμερικανική πλευρά επιχειρεί να συνδέσει τη στρατηγική αυτή με την περαιτέρω εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας με την Ελλάδα, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Αθήνα προχωρά σε σημαντικές εξοπλιστικές επιλογές και η Ουάσιγκτον επιδιώκει μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα και στενότερη σύνδεση των δύο χωρών στον τομέα της ασφάλειας.
Ο Ρούμπιο μεταφέρει στην Αθήνα το ευρύτερο μήνυμα της κυβέρνησης Τραμπ για ενίσχυση της δυτικής στρατηγικής συνοχής απέναντι στις μεγάλες γεωπολιτικές και οικονομικές προκλήσεις. Και η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, των λιμανιών, των ενεργειακών υποδομών και του ρόλου της ως πύλης προς τα Βαλκάνια, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε αυτή τη νέα εξίσωση.
Ο έλεγχος του λιμανιού του Πειραιά και η κινεζική παρουσία
Ο Πειραιάς αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό σημείο αυτής της αντιπαράθεσης.
Η κινεζική κρατική εταιρεία COSCO έχει αποκτήσει τον έλεγχο της πλειοψηφίας του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς, μετατρέποντας το μεγαλύτερο ελληνικό λιμάνι σε έναν από τους σημαντικότερους ευρωπαϊκούς κόμβους της κινεζικής εμπορικής στρατηγικής και της πρωτοβουλίας «Belt and Road».
Για το Πεκίνο, ο Πειραιάς αποτελεί κρίσιμο κρίκο μιας ευρύτερης αλυσίδας μεταφορών που συνδέει την Ασία με την ευρωπαϊκή αγορά. Για την Ουάσιγκτον, αντίθετα, η παρουσία μιας κινεζικής κρατικής εταιρείας σε στρατηγική λιμενική υποδομή δημιουργεί ερωτήματα που υπερβαίνουν την καθαρά οικονομική διάσταση.
Οι αμερικανικές ανησυχίες έχουν εκφραστεί επανειλημμένα και με ολοένα πιο δημόσιο τρόπο. Η Αμερικανίδα πρέσβης στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκιλφόιλ, προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Πεκίνου μετά από δηλώσεις της για τον Πειραιά, στις οποίες τέθηκε ακόμη και το ενδεχόμενο πώλησης του λιμανιού, προκειμένου να περιοριστεί η κινεζική επιρροή.
Η αντίδραση της κινεζικής πρεσβείας ήταν άμεση και ιδιαίτερα έντονη. Το Πεκίνο κατηγόρησε την αμερικανική πλευρά για «κακόβουλη συκοφάντηση της φυσιολογικής σινοελληνικής εμπορικής συνεργασίας και σοβαρή παρέμβαση στα εσωτερικά της Ελλάδας», ενώ χαρακτήρισε τις σχετικές δηλώσεις «διαποτισμένες με ψυχροπολεμική νοοτροπία και λογική ηγεμονισμού».
Ο Πειραιάς, έτσι, έχει μετατραπεί σε κάτι πολύ περισσότερο από ένα επιτυχημένο λιμενικό επενδυτικό εγχείρημα. Έχει καταστεί σημείο συνάντησης δύο διαφορετικών γεωοικονομικών αντιλήψεων: από τη μία, της κινεζικής προσπάθειας να αποκτήσει πρόσβαση και επιρροή σε κρίσιμους ευρωπαϊκούς κόμβους και, από την άλλη, της αμερικανικής στρατηγικής για περιορισμό της κινεζικής παρουσίας σε υποδομές που θεωρούνται κρίσιμες για τη δυτική ασφάλεια.
Τα αμερικανικά αντίβαρα και ο νέος χάρτης υποδομών
Απέναντι στην κινεζική παρουσία, η Ουάσιγκτον έχει ενισχύσει την παρουσία της σε άλλες ελληνικές υποδομές, επιχειρώντας να δημιουργήσει ένα εναλλακτικό πλέγμα λιμανιών, ενεργειακών εγκαταστάσεων και μεταφορικών διαδρομών.
Ναυπηγεία Ελευσίνας
Τα Ναυπηγεία Ελευσίνας αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η αμερικανική συμμετοχή και η χρηματοδοτική στήριξη μέσω της DFC εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια αναβίωσης της περιοχής και δημιουργίας ενός εναλλακτικού βιομηχανικού, εμπορικού και ενεργειακού κόμβου.
Η γεωγραφική θέση της Ελευσίνας, σε συνδυασμό με την εγγύτητα στον Πειραιά, αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται μόνο για μια επένδυση σε μια εγκατάσταση που είχε αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα στο παρελθόν, αλλά για τη δημιουργία ενός ακόμη κρίκου στο δίκτυο υποδομών που συνδέει την Ελλάδα με την αμερικανική στρατηγική παρουσία στην περιοχή.
Αλεξανδρούπολη και Καβάλα
Στον βορρά, η Αλεξανδρούπολη έχει αποκτήσει ξεχωριστό γεωστρατηγικό βάρος. Το λιμάνι και οι ενεργειακές υποδομές της περιοχής λειτουργούν ως δίαυλοι μεταφοράς στρατιωτικού υλικού και δυνάμεων του ΝΑΤΟ προς την Ανατολική Ευρώπη, αλλά και ως πύλη για την ενεργειακή τροφοδοσία των Βαλκανίων.
Παράλληλα, η ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Ελλάδας συνδέεται όλο και περισσότερο με τις αμερικανικές επιδιώξεις για διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και περιορισμό εξαρτήσεων από εναλλακτικούς προμηθευτές.
Με αυτόν τον τρόπο, από την Ελευσίνα έως την Αλεξανδρούπολη και από την ενέργεια έως τις μεταφορές, διαμορφώνεται σταδιακά ένα δίκτυο υποδομών το οποίο λειτουργεί ως αντίβαρο στην κινεζική παρουσία στον Πειραιά.
5G, τηλεπικοινωνίες και τεχνολογική ασφάλεια
Το ίδιο γεωπολιτικό παιχνίδι μεταφέρεται και στον ψηφιακό χώρο.
Η Ουάσιγκτον έχει εδώ και χρόνια ασκήσει πιέσεις προς τους συμμάχους της για τον περιορισμό της συμμετοχής κινεζικών εταιρειών, όπως η Huawei και η ZTE, σε κρίσιμα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα.
Η συζήτηση για το 5G δεν αφορά πλέον μόνο την ταχύτητα του διαδικτύου ή το κόστος των τηλεπικοινωνιακών υποδομών. Για τις ΗΠΑ αποτελεί ζήτημα εθνικής και συμμαχικής ασφάλειας, καθώς τα δίκτυα νέας γενιάς συνδέονται με την οικονομία, τις μεταφορές, την ενέργεια, τη βιομηχανία και τις στρατιωτικές επικοινωνίες.
Η Ελλάδα έχει σε μεγάλο βαθμό ευθυγραμμιστεί με τη δυτική προσέγγιση για την προστασία των κρίσιμων ψηφιακών υποδομών, περιορίζοντας την έκθεση σε τεχνολογικούς προμηθευτές που η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι ενδέχεται να δημιουργήσουν στρατηγικές εξαρτήσεις.
Έτσι, το μέτωπο ΗΠΑ–Κίνας δεν βρίσκεται μόνο στα λιμάνια και στις επενδύσεις. Βρίσκεται και στα καλώδια, στους τηλεπικοινωνιακούς σταθμούς, στα δίκτυα δεδομένων και στις τεχνολογίες που θα στηρίξουν την οικονομία των επόμενων δεκαετιών.
Η Αθήνα ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο
Η ελληνική κυβέρνηση καλείται να κινηθεί μέσα σε ένα ολοένα πιο σύνθετο περιβάλλον ισορροπιών.
Από τη μία πλευρά, η Αθήνα επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι αποτελεί σταθερό και προβλέψιμο σύμμαχο των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Η αμυντική συνεργασία, τα εξοπλιστικά προγράμματα, η ενεργειακή σύμπραξη και η αξιοποίηση ελληνικών υποδομών από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις αποτελούν έμπρακτες αποδείξεις αυτής της στρατηγικής κατεύθυνσης.
Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος, άλλωστε, καλύπτει ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα: από την άμυνα και την περιφερειακή ασφάλεια έως την ενέργεια, τη ναυτιλία, την τεχνολογία, το εμπόριο και τις επενδύσεις. Στο πλαίσιο του Διαλόγου προβλέπονται επίσης συγκεκριμένες συμφωνίες στους τομείς της άμυνας, της ναυτικής εκπαίδευσης και της προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Από την άλλη, η Αθήνα δεν επιθυμεί να διαρρήξει τις οικονομικές της σχέσεις με το Πεκίνο. Οι εμπορικές σχέσεις, οι κινεζικές επενδύσεις, ο τουρισμός και η παρουσία της COSCO αποτελούν πραγματικό οικονομικό κεφάλαιο, το οποίο η ελληνική πλευρά δεν μπορεί εύκολα να αγνοήσει.
Η ελληνική θέση, επομένως, επιχειρεί να κινηθεί σε δύο παράλληλες γραμμές: στενή στρατηγική σύνδεση με τη Δύση σε ζητήματα ασφάλειας και άμυνας, αλλά διατήρηση ανοικτών διαύλων με την Κίνα στους τομείς του εμπορίου, των επενδύσεων και της οικονομίας.
Το ερώτημα είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει αυτή η ισορροπία.
Επίσκεψη Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα: Οι Αμερικανοί δεν βλέπουν με «καλό μάτι» τη διείσδυση του… Κινεζικού Παράγοντα στην Ελλάδα – Ο Πειραιάς, οι κρίσιμες υποδομές, η ενέργεια και το νέο γεωπολιτικό παζλ- Οι ισορροπίες που κληθεί να κρατήσει η Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο
Από τον Πειραιά στην Ανατολική Μεσόγειο
Το γεωπολιτικό περιβάλλον γίνεται ακόμη πιο σύνθετο καθώς η αμερικανική στρατηγική στην Ελλάδα δεν περιορίζεται στην κινεζική παρουσία.
Η ενέργεια έχει πλέον καταστεί βασικός πυλώνας της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή. Η Ελλάδα επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακής πύλης προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, ενώ έργα όπως ο Great Sea Interconnector προσθέτουν μια ακόμη διάσταση στο γεωπολιτικό παζλ της Ανατολικής Μεσογείου.
Το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, το οποίο σε μεταγενέστερο στάδιο προβλέπει και σύνδεση με το Ισραήλ, έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για την ενεργειακή ασφάλεια αλλά και για τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας και της Κύπρου. Οι έρευνες για το έργο είχαν προκαλέσει ένταση το 2024, ενώ τώρα επανέρχεται στο προσκήνιο το ενδεχόμενο νέων ερευνών στην περιοχή ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου.
Η εξέλιξη αυτή συνδέει με έναν σχεδόν αναπόφευκτο τρόπο τρία διαφορετικά μέτωπα: την ενεργειακή ασφάλεια, την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση και τον ευρύτερο ανταγωνισμό για τον έλεγχο των διαδρομών και των υποδομών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το τουρκικό μέτωπο και το δεύτερο μεγάλο ερώτημα
Και εδώ βρίσκεται ίσως η δεύτερη μεγάλη πρόκληση για την Αθήνα.
Η Τουρκία έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει ελληνικές θέσεις σε ζητήματα θαλάσσιας δικαιοδοσίας και έχει αντιδράσει στο παρελθόν σε δραστηριότητες που συνδέονται με τον Great Sea Interconnector. Η επανέναρξη ερευνών στην περιοχή της Κάσου και της Καρπάθου αναμένεται, επομένως, να αποτελέσει νέο τεστ για τις ελληνοτουρκικές ισορροπίες.
Η Αθήνα επιμένει ότι οι σχετικές δραστηριότητες μπορούν να πραγματοποιηθούν σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και χωρίς να απαιτείται τουρκική άδεια, ενώ η Άγκυρα διατηρεί διαφορετική αντίληψη για τη δικαιοδοσία στην περιοχή.
Σε αυτό το περιβάλλον, η παρουσία του Ρούμπιο στην Αθήνα αποκτά μια πρόσθετη διάσταση. Η Ουάσιγκτον καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα τη στρατηγική εμβάθυνση των σχέσεών της με την Ελλάδα και την ανάγκη να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους με την Τουρκία, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος εμφανίζει εκ νέου αυξημένη κινητικότητα.
Η πολιτική διάσταση και οι εσωτερικές αντιδράσεις
Η αμερικανική πίεση για περιορισμό της κινεζικής παρουσίας δεν μπορεί παρά να έχει και εσωτερική πολιτική διάσταση.
Η επίσκεψη Ρούμπιο και η αμερικανική ατζέντα προκάλεσαν αντιδράσεις από την ελληνική αντιπολίτευση, ενώ στο εσωτερικό της χώρας επανέρχεται η συζήτηση για το εάν η Αθήνα θα πρέπει να δίνει μεγαλύτερο βάρος στην πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και στη διατήρηση ισορροπιών ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.
Ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, σε δημόσια παρέμβασή του, άφησε αιχμές για τη «διπλωματία του πιστού οπαδού» και υπενθύμισε τη γεωπολιτική σημασία μιας πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής, αναφερόμενος και στα κοινά συμφέροντα Ελλάδας και Κίνας, μεταξύ άλλων στο Κυπριακό.
Η συζήτηση αυτή αποτυπώνει ένα ευρύτερο δίλημμα που αντιμετωπίζει η ελληνική διπλωματία: πόσο μακριά μπορεί να προχωρήσει η στρατηγική ευθυγράμμιση με την Ουάσιγκτον χωρίς να περιοριστεί ο χώρος για αυτόνομες οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις με το Πεκίνο.
Η Ελλάδα ως «πυλώνας σταθερότητας»
Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις και τις πιέσεις, ο Μάρκο Ρούμπιο επέλεξε, τουλάχιστον δημοσίως, να αναδείξει τον ρόλο της Ελλάδας ως στρατηγικού εταίρου των ΗΠΑ.
Η αμερικανική πλευρά παρουσιάζει την Ελλάδα ως «σταθερό και αξιόπιστο στρατηγικό εταίρο», με ιδιαίτερη σημασία για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο. Η Αλεξανδρούπολη και η Σούδα, η ενεργειακή συνεργασία και οι αμυντικές σχέσεις βρίσκονται στον πυρήνα αυτής της προσέγγισης.
Και κάπως έτσι, η Ελλάδα βρίσκεται στο κέντρο ενός νέου γεωπολιτικού σταυροδρομιού.
Από τη μία, ο Πειραιάς και η κινεζική παρουσία υπενθυμίζουν ότι το Πεκίνο έχει ήδη αποκτήσει σημαντικό οικονομικό αποτύπωμα στη χώρα. Από την άλλη, η αμερικανική στρατηγική επιχειρεί να ενισχύσει ένα παράλληλο δίκτυο λιμανιών, ενεργειακών υποδομών, τηλεπικοινωνιών και αμυντικών συνεργασιών.
Και ανάμεσα στα δύο αυτά γεωπολιτικά ρεύματα βρίσκεται η Αθήνα, η οποία καλείται να διατηρήσει τις οικονομικές της σχέσεις με την Κίνα, ενώ ταυτόχρονα εμβαθύνει όσο ποτέ άλλοτε τη στρατηγική της σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Πειραιάς, η Αλεξανδρούπολη, η Ελευσίνα, η Σούδα, τα ενεργειακά δίκτυα και τα ψηφιακά συστήματα δεν αποτελούν πλέον απομονωμένα κομμάτια μιας οικονομικής πολιτικής. Συνθέτουν έναν νέο χάρτη στρατηγικών υποδομών, πάνω στον οποίο αποτυπώνεται ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων.
Και το ερώτημα που πλέον βρίσκεται μπροστά στην Αθήνα δεν είναι εάν θα πρέπει να επιλέξει απλώς ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο.
Είναι εάν μπορεί να συνεχίσει να κινείται ανάμεσά τους, διατηρώντας ταυτόχρονα την οικονομική της αυτονομία, τη δυτική στρατηγική της ταυτότητα και τον ρόλο της ως κομβικού παίκτη στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα