Εθνική Άμυνα: Tι συμβαίνει με το σχέδιο Δένδια- Μπαίνει λουκέτο σε 187 από τα 831 στρατόπεδα- Στόχος να εξοικονομηθούν έως 1,7 δισ. ευρώ σε βάθος δεκαετίας

Οι συγχωνεύσεις επικεντρώνονται κυρίως σε μονάδες με στελέχωση κάτω από το 30% της προβλεπόμενης δύναμης, ενώ τα κονδύλια που θα εξοικονομηθούν προορίζονται για την ενίσχυση των αποδοχών των στρατιωτικών, τη στέγαση και τον εκσυγχρονισμό του εξοπλισμού.

Εθνική Άμυνα: Tι συμβαίνει με το σχέδιο Δένδια- Μπαίνει λουκέτο σε 187 από τα 831 στρατόπεδα- Στόχος να εξοικονομηθούν έως 1,7 δισ. ευρώ σε βάθος δεκαετίας

Σε τροχιά ριζικού μετασχηματισμού εισέρχονται οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας να δρομολογεί μία από τις μεγαλύτερες αναδιαρθρώσεις των τελευταίων δεκαετιών. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα εκτεταμένο σχέδιο κατάργησης και συγχώνευσης στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε ολόκληρη τη χώρα, το οποίο προβλέπει παρεμβάσεις σε 187 από τα συνολικά 831 στρατόπεδα. Στόχος είναι ο περιορισμός των λειτουργικών δαπανών, η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού και η ενίσχυση των μονάδων που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην προάσπιση της εθνικής άμυνας.

Οι αλλαγές αποτελούν βασικό πυλώνα της νέας Δομής Δυνάμεων και εντάσσονται στο ευρύτερο μεταρρυθμιστικό σχέδιο «Ατζέντα 2030», που προωθεί ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας. Το μέγεθος της αναδιοργάνωσης αποτυπώνεται ανάγλυφα στον αριθμό των στρατιωτικών εγκαταστάσεων που λειτουργούν σήμερα, καθώς η διατήρηση ενός τόσο εκτεταμένου δικτύου στρατοπέδων θεωρείται δυσανάλογη προς το διαθέσιμο προσωπικό και τις σύγχρονες επιχειρησιακές απαιτήσεις.

Η λειτουργία εκατοντάδων εγκαταστάσεων συνεπάγεται ένα σημαντικό και διαρκές οικονομικό βάρος για τον κρατικό προϋπολογισμό. Δαπάνες για ενέργεια, θέρμανση, συντήρηση υποδομών και φύλαξη προστίθενται στις καθημερινές λειτουργικές ανάγκες, την ώρα που πολύτιμο στρατιωτικό προσωπικό εξακολουθεί να απασχολείται σε καθήκοντα υποστήριξης και διοικητικής μέριμνας. Πρόκειται για ανθρώπινο δυναμικό που, σύμφωνα με τη φιλοσοφία του νέου σχεδιασμού, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί αποτελεσματικότερα σε μονάδες με αυξημένες επιχειρησιακές απαιτήσεις.

Στο στόχαστρο μονάδες με στελέχωση κάτω από το 30%

Κεντρικό κριτήριο για την επιλογή των στρατοπέδων που θα καταργηθούν ή θα συγχωνευθούν αποτελεί ο βαθμός στελέχωσής τους, σε συνδυασμό με τη στρατηγική και επιχειρησιακή σημασία τους. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις μονάδες όπου το διαθέσιμο προσωπικό δεν ξεπερνά το 30% της προβλεπόμενης δύναμης, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στο σύνολο των αποστολών τους.

Σε αρκετές περιπτώσεις, η απόσταση ανάμεσα στην οργανική δύναμη μιας μονάδας και στον αριθμό των στρατιωτικών που υπηρετούν πραγματικά σε αυτήν είναι μεγάλη. Η εικόνα αυτή δημιουργεί αλυσιδωτές δυσκολίες, καθώς οι διαθέσιμοι στρατιωτικοί καλούνται να καλύψουν όχι μόνο τις επιχειρησιακές ανάγκες, αλλά και τις απαιτήσεις φύλαξης, συντήρησης των εγκαταστάσεων και διεκπεραίωσης των καθημερινών διοικητικών εργασιών.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα μιας μονάδας με προβλεπόμενη δύναμη 300 στρατιωτικών, στην οποία υπηρετούν λιγότερα από 90 άτομα. Με τόσο περιορισμένο προσωπικό, η πλήρης εκτέλεση των αποστολών της καθίσταται ιδιαίτερα δύσκολη, ενώ η ανάγκη να καλυφθούν παράλληλα οι υποστηρικτικές λειτουργίες επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες δυνάμεις.

Μέσα από τις συγχωνεύσεις και τις μετακινήσεις προσωπικού, το υπουργείο επιδιώκει να συγκεντρώσει ανθρώπινο δυναμικό και μέσα σε λιγότερες, ισχυρότερες και αποτελεσματικότερα οργανωμένες μονάδες. Η επιδίωξη είναι να ενισχυθεί η στελέχωση κρίσιμων σχηματισμών, με ορισμένους να μπορούν, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, να προσεγγίσουν ακόμη και το 70% της προβλεπόμενης δύναμής τους.

Η ανακατανομή, ωστόσο, δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως άσκηση αριθμητικής εξισορρόπησης. Ιδιαίτερη προτεραιότητα διατηρούν οι μονάδες σε περιοχές με αυξημένη επιχειρησιακή ευθύνη, όπου η επάρκεια προσωπικού, η ετοιμότητα και η δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική αντίδραση σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης ή κρίσης.

Εξοικονόμηση 100 εκατ. ευρώ τον χρόνο και έως 1,7 δισ. σε δέκα χρόνια

Η αναδιοργάνωση δεν αποσκοπεί μόνο στην ανακατανομή των στρατιωτικών δυνάμεων, αλλά και στην εξοικονόμηση σημαντικών πόρων, οι οποίοι θα μπορούν να κατευθυνθούν σε ανάγκες με μεγαλύτερη επιχειρησιακή και κοινωνική βαρύτητα.

Η μείωση του αριθμού των στρατοπέδων εκτιμάται ότι μπορεί να αποφέρει εξοικονόμηση περίπου 100 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως. Το οικονομικό όφελος συνδέεται με τον περιορισμό των δαπανών για ηλεκτρική ενέργεια, θέρμανση, συντήρηση κτιρίων, φύλαξη και λοιπές λειτουργικές ανάγκες που συνεπάγεται η διατήρηση των στρατιωτικών εγκαταστάσεων.

Σε ορίζοντα δεκαετίας, το συνολικό όφελος από τις συγχωνεύσεις και τις ευρύτερες παρεμβάσεις της αναδιοργάνωσης εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει τα 1,7 δισεκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για ένα ποσό που, εφόσον επιτευχθούν οι προβλεπόμενοι στόχοι, θα μπορούσε να δημιουργήσει μεγαλύτερα περιθώρια χρηματοδότησης για το προσωπικό, τις υποδομές και τον εξοπλισμό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Η φιλοσοφία του σχεδίου προβλέπει ότι οι πόροι που θα απελευθερωθούν δεν θα παραμείνουν απλώς ως λογιστική εξοικονόμηση, αλλά θα επανακατευθυνθούν σε τομείς που θεωρούνται ουσιαστικοί για τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητα του στρατεύματος. Μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων περιλαμβάνονται η βελτίωση των αποδοχών των στρατιωτικών, η ενίσχυση του στεγαστικού προγράμματος, η συντήρηση και αναβάθμιση του υφιστάμενου εξοπλισμού, καθώς και η αναβάθμιση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο στεγαστικό ζήτημα, καθώς οι μεταθέσεις σε περιοχές με υψηλό κόστος διαβίωσης μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό των στελεχών. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η δημιουργία κατοικιών για στρατιωτικούς που υπηρετούν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, με στόχο τον περιορισμό της οικονομικής επιβάρυνσης και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσής τους.

Παράλληλα, επιδιώκεται να διατεθούν περισσότεροι πόροι στην εκπαίδευση, στη συντήρηση των μέσων και στην κάλυψη των καθημερινών αναγκών των μονάδων. Η επιτυχία του σχεδίου θα εξαρτηθεί, σε σημαντικό βαθμό, από το κατά πόσο η εξοικονόμηση θα μεταφραστεί σε απτές βελτιώσεις για το προσωπικό και σε ουσιαστική ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας.

Λιγότερα στρατόπεδα, περισσότερη τεχνολογία και νέες επιχειρησιακές δυνατότητες

Η κατάργηση και συγχώνευση στρατιωτικών εγκαταστάσεων αποτελεί μόνο ένα μέρος της ευρύτερης αλλαγής που επιχειρείται στον τρόπο οργάνωσης, διοίκησης και δράσης των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Η νέα Δομή Δυνάμεων προβλέπει περιορισμό των ενδιάμεσων διοικητικών επιπέδων, αναδιάταξη σχηματισμών και μεγαλύτερη αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών συστημάτων, τα οποία αποκτούν ολοένα και πιο καθοριστικό ρόλο στα σύγχρονα πεδία επιχειρήσεων.

Στο επίκεντρο του νέου επιχειρησιακού μοντέλου βρίσκονται τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα συστήματα αντιμετώπισης εχθρικών drones, οι δορυφορικές επικοινωνίες και οι δυνατότητες διεξαγωγής επιχειρήσεων στον κυβερνοχώρο. Πρόκειται για τομείς στους οποίους η τεχνολογική υπεροχή, η ταχύτητα μετάδοσης πληροφοριών και η δυνατότητα έγκαιρης αναγνώρισης μιας απειλής μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά την εξέλιξη μιας στρατιωτικής επιχείρησης.

Εθνική Άμυνα: Tι συμβαίνει με το σχέδιο Δένδια- Μπαίνει λουκέτο σε 187 από τα 831 στρατόπεδα- Στόχος να εξοικονομηθούν έως 1,7 δισ. ευρώ σε βάθος δεκαετίας

Ταυτόχρονα, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει την ανάπτυξη και αξιοποίηση νέων δυνατοτήτων επιτήρησης και συλλογής πληροφοριών. Η επιδίωξη είναι οι στρατιωτικές διοικήσεις να αποκτούν ταχύτερα μια σαφή και ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης, να αξιολογούν αποτελεσματικότερα τα διαθέσιμα δεδομένα και να λαμβάνουν αποφάσεις με μεγαλύτερη ταχύτητα και ακρίβεια.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα», ενός νέου πολυεπίπεδου αμυντικού συστήματος που προορίζεται να ενισχύσει την προστασία της χώρας απέναντι σε ένα ευρύ φάσμα απειλών. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται διαφορετικές κατηγορίες κινδύνων, από αεροσκάφη και πυραύλους έως μη επανδρωμένα αεροσκάφη και εχθρικά πλοία, με στόχο τη δημιουργία ενός πιο ολοκληρωμένου πλέγματος επιτήρησης και άμυνας.

Για τη στρατιωτική ηγεσία, η αναδιοργάνωση των μονάδων και η τεχνολογική αναβάθμιση αποτελούν δύο αλληλένδετες πλευρές της ίδιας προσπάθειας. Η συγκέντρωση προσωπικού σε μονάδες με επαρκέστερη στελέχωση και καλύτερες υποδομές εκτιμάται ότι μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα της εκπαίδευσης, να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να επιταχύνει την ανταπόκριση σε συνθήκες κρίσης.

Το ζητούμενο δεν είναι, επομένως, μόνο ένα μικρότερο δίκτυο στρατιωτικών εγκαταστάσεων, αλλά ένα διαφορετικό μοντέλο λειτουργίας, στο οποίο οι διαθέσιμοι πόροι θα αξιοποιούνται με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και οι επιχειρησιακές ανάγκες θα καθορίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό την κατανομή δυνάμεων και μέσων.

Τι θα απογίνουν τα στρατόπεδα που κλείνουν

Πέρα από τις στρατιωτικές και οικονομικές παραμέτρους, η αναδιοργάνωση ανοίγει ένα ακόμη σημαντικό κεφάλαιο: το μέλλον των εγκαταστάσεων που θα πάψουν να χρησιμοποιούνται από τον Στρατό. Η αποχώρηση μονάδων από εκατοντάδες χώρους δημιουργεί νέα δεδομένα για τη διαχείριση της ακίνητης περιουσίας των Ενόπλων Δυνάμεων, ιδίως όταν πρόκειται για εκτάσεις που βρίσκονται εντός ή κοντά στον αστικό ιστό.

Ορισμένα από τα στρατόπεδα που οδηγούνται σε κατάργηση ή συγχώνευση καταλαμβάνουν σημαντικές εκτάσεις, οι οποίες θα μπορούσαν, υπό προϋποθέσεις, να αξιοποιηθούν για διαφορετικές χρήσεις. Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται στο πλαίσιο της πολιτικής αξιοποίησης της στρατιωτικής ακίνητης περιουσίας περιλαμβάνονται η δημιουργία κατοικιών, η ανάπτυξη υποδομών και άλλες χρήσεις που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες κάθε περιοχής.

Η αξιοποίηση, ωστόσο, δεν αποτελεί μια αυτόματη διαδικασία που ακολουθεί το κλείσιμο κάθε στρατοπέδου. Κάθε ακίνητο έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά, πολεοδομικούς περιορισμούς και ιδιοκτησιακές ή θεσμικές παραμέτρους, οι οποίες πρέπει να εξεταστούν ξεχωριστά. Επιπλέον, η παύση της στρατιωτικής λειτουργίας μιας εγκατάστασης δεν συνεπάγεται αυτομάτως την παραχώρησή της στον οικείο δήμο ή τη μετατροπή της σε οικιστικό χώρο.

Οι αποφάσεις για την επόμενη ημέρα των εγκαταστάσεων θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τόσο τις ανάγκες του υπουργείου Εθνικής Άμυνας όσο και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Η διαδικασία αναμένεται, συνεπώς, να απαιτήσει επιμέρους σχεδιασμό και αξιολόγηση, προκειμένου να προσδιοριστούν οι δυνατότητες αξιοποίησης κάθε χώρου και το πραγματικό όφελος που μπορεί να προκύψει.

Πολιτικές αντιδράσεις και προβληματισμός στις τοπικές κοινωνίες

Η έκταση της αναδιοργάνωσης έχει ήδη τροφοδοτήσει πολιτική συζήτηση, με την αντιπολίτευση να ζητά περισσότερα στοιχεία για τις οικονομικές και λειτουργικές συνέπειες του σχεδίου. Στο επίκεντρο βρίσκονται το πραγματικό ύψος της εξοικονόμησης, οι δαπάνες που ενδέχεται να εξακολουθήσουν να απαιτούνται για τη συντήρηση εγκαταστάσεων που θα παραμείνουν ανενεργές, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο θα αξιοποιηθεί η ακίνητη περιουσία που θα απελευθερωθεί.

Τα ερωτήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η επιτυχία μιας τόσο εκτεταμένης μεταρρύθμισης δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό των στρατοπέδων που θα καταργηθούν ή από το ύψος των πόρων που θα εξοικονομηθούν. Καθοριστικός παράγοντας θα είναι και η δυνατότητα να αποδειχθεί στην πράξη ότι οι αλλαγές ενισχύουν την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα χωρίς να δημιουργούν νέες δυσλειτουργίες ή πρόσθετες επιβαρύνσεις.

Παράλληλα, η αναδιάταξη του στρατιωτικού χάρτη ενδέχεται να έχει άμεσες επιπτώσεις στις τοπικές οικονομίες, κυρίως σε περιοχές της περιφέρειας όπου η παρουσία στρατιωτικών μονάδων αποτελεί σημαντικό στοιχείο της καθημερινής οικονομικής δραστηριότητας. Η αποχώρηση προσωπικού και των οικογενειών του μπορεί να περιορίσει την κατανάλωση στην τοπική αγορά, επηρεάζοντας επιχειρήσεις και επαγγελματίες που εξυπηρετούν τις ανάγκες της στρατιωτικής κοινότητας.

Η επίδραση αυτή δεν είναι απαραίτητα ίδια σε όλες τις περιοχές, καθώς εξαρτάται από το μέγεθος της εγκατάστασης, τον αριθμό των στρατιωτικών που υπηρετούν σε αυτήν και τον βαθμό εξάρτησης της τοπικής οικονομίας από τη λειτουργία της. Ωστόσο, αποτελεί μια παράμετρο που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί κατά την εφαρμογή του σχεδίου, ιδιαίτερα όταν οι μετακινήσεις προσωπικού οδηγούν σε οριστική διακοπή της λειτουργίας μιας μονάδας.

Καθώς η αναδιοργάνωση προχωρά, η πρόκληση για το υπουργείο Εθνικής Άμυνας θα είναι διπλή: από τη μία πλευρά, να διασφαλίσει ότι οι συγχωνεύσεις θα οδηγήσουν σε ένα πιο ευέλικτο, αποτελεσματικό και τεχνολογικά αναβαθμισμένο στράτευμα και, από την άλλη, να περιορίσει τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει η αποχώρηση στρατιωτικών μονάδων από τις περιοχές όπου λειτουργούσαν επί χρόνια.