Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ζητά την ακύρωση των Προεδρικών Διαταγμάτων που προβλέπουν διετή παράταση της θητείας των τριών Ελλήνων εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων, επιμένοντας στην εφαρμογή της απόφασης του Κολεγίου της EPPO για πενταετή ανανέωση.
Ευρωπαϊκή Εισαγγελία: Η Λάουρα Κοβέσι προσέφυγε στο ΣτΕ λίγο πριν αφήσει τη θέση της-Επιμένει στην πενταετή παράταση θητείας για τους Ευρωπαίους Εισαγγελείς- Έκθετη η κυβέρνηση Μητσοτάκη
Ζητά, παράλληλα, την υποβολή προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να αποσαφηνιστεί η σχέση του ενωσιακού δικαίου με το εθνικό νομικό πλαίσιο.
Λίγα μόλις 24ωρα πριν από την ολοκλήρωση της θητείας της στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), η γενική Ευρωπαία εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι επέλεξε να επαναφέρει στο προσκήνιο μια υπόθεση που αγγίζει τον πυρήνα της λειτουργίας και της ανεξαρτησίας του ευρωπαϊκού εισαγγελικού θεσμού. Με αίτηση που κατατέθηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ζητεί την ακύρωση των Προεδρικών Διαταγμάτων με τα οποία παρατάθηκε για δύο χρόνια η θητεία των τριών Ελλήνων εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων, καθώς, όπως υποστηρίζει η EPPO, δεν εφαρμόστηκε η απόφαση του Κολεγίου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, που είχε ήδη εγκρίνει την ανανέωση της θητείας τους για πέντε έτη.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η διαφορετική προσέγγιση Αθήνας και Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας ως προς το καθεστώς που διέπει τη θητεία των εισαγγελικών λειτουργών της. Από τη μία πλευρά, η ελληνική Δικαιοσύνη επικαλέστηκε το εθνικό συνταγματικό και νομοθετικό πλαίσιο, αποφασίζοντας διετή παράταση. Από την άλλη, η EPPO επιμένει ότι η απόφαση του αρμόδιου ευρωπαϊκού οργάνου προέβλεπε πενταετή ανανέωση και ότι αυτή δεν μπορεί να παρακαμφθεί από εθνικές ρυθμίσεις.
Με απόφαση του 11μελούς Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου (ΑΔΣ) του Αρείου Πάγου είχε παραταθεί για μία διετία η θητεία των τριών Ελλήνων εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων, Πόπης Παπανδρέου, Χαρίκλειας Θάνου και Διονυσίου Μουζάκη. Το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο δεν υιοθέτησε την απόφαση του Κολεγίου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, το οποίο είχε ήδη αποφασίσει την ανανέωση της θητείας τους για πέντε χρόνια, ανοίγοντας έτσι έναν κύκλο θεσμικών και νομικών αντιπαραθέσεων γύρω από την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων στην Ελλάδα.
Τον περασμένο Νοέμβριο, το Κολέγιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, με έδρα το Λουξεμβούργο, είχε αποφασίσει ομόφωνα την πενταετή ανανέωση της θητείας όλων των Ευρωπαίων Εισαγγελέων, μεταξύ των οποίων και των τριών Ελλήνων. Το όργανο συγκροτείται από τη Λάουρα Κοβέσι και 24 Ευρωπαίους Εισαγγελείς, έναν από κάθε συμμετέχον κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η απόφαση δεν συνάντησε αντιρρήσεις από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη. Η ελληνική πλευρά, ωστόσο, ακολούθησε διαφορετική πορεία, επικαλούμενη τις επιταγές του Συντάγματος και τις προβλέψεις της εθνικής νομοθεσίας. Αντί της πενταετούς ανανέωσης, επέλεξε τη διετή παράταση της θητείας των τριών εισαγγελικών λειτουργών, προκειμένου να τους δοθεί η δυνατότητα να ολοκληρώσουν τις εκκρεμείς δικογραφίες που χειρίζονται.
Η διαφωνία δεν έμεινε σε θεωρητικό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία προσέφυγε αρχικά στη Διοικητική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, θέτοντας ευθέως το ζήτημα της παράτασης, αντί της πενταετούς ανανέωσης, της θητείας των τριών εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων. Το περασμένο καλοκαίρι, οι αρεοπαγίτες απέρριψαν κατά πλειοψηφία το σχετικό αίτημα, κρίνοντας ότι η προσφυγή ήταν απαράδεκτη.
Το σκεπτικό της απόρριψης δεν αφορούσε την ουσία της διαφωνίας για τη διάρκεια της θητείας, αλλά το δικαίωμα της ίδιας της EPPO να προσφύγει για λογαριασμό των τριών εισαγγελικών λειτουργών. Σύμφωνα με την κρίση των αρεοπαγιτών, η ελληνική νομοθεσία για ζητήματα υπηρεσιακής κατάστασης των δικαστικών λειτουργών —όπως οι προαγωγές, οι παρατάσεις και οι ανανεώσεις θητείας— προβλέπει ότι δικαίωμα προσφυγής στον Άρειο Πάγο έχουν αποκλειστικά οι ίδιοι οι δικαστές και εισαγγελείς.
Μάλιστα, η δυνατότητα αυτή τελεί υπό συγκεκριμένη προϋπόθεση: οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να έχουν λάβει τουλάχιστον δύο αρνητικές ψήφους, δηλαδή να υπάρχει μειοψηφία μεταξύ των μελών του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου. Στην περίπτωση, όμως, των τριών Ελλήνων εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων, η απόφαση για τη διετή παράταση ήταν ομόφωνη, γεγονός που, σύμφωνα με την κρίση του Αρείου Πάγου, δεν επέτρεπε την άσκηση της συγκεκριμένης προσφυγής.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία επανέρχεται τώρα με νέο δικονομικό μέτωπο, αυτή τη φορά ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας. Εκπροσωπούμενη από τον καθηγητή της Νομικής Σχολής Αθηνών Σπύρο Βλαχόπουλο, ζητεί την ακύρωση των Προεδρικών Διαταγμάτων που δημοσιεύθηκαν στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και προβλέπουν τη διετή παράταση της θητείας των τριών Ελλήνων εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων.
Η υπόθεση έχει ήδη εισαχθεί στην Ολομέλεια του ΣτΕ από τον πρόεδρο του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Μιχάλη Πικραμένο. Η συζήτησή της έχει προγραμματιστεί για το πρώτο δεκαπενθήμερο του ερχόμενου Ιανουαρίου, με εισηγήτρια τη σύμβουλο Επικρατείας Αγορίτσα Σδράκα. Η κρίση του δικαστηρίου αναμένεται να φωτίσει κρίσιμες πτυχές της διασταύρωσης του εθνικού δικαίου με το ενωσιακό πλαίσιο, καθώς και τα όρια των αρμοδιοτήτων των εθνικών αρχών σε ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία ενός ευρωπαϊκού θεσμού.
Το ενωσιακό δίκαιο στο επίκεντρο της προσφυγής
Στην αίτησή της, η EPPO υποστηρίζει ότι η Ελλάδα και το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο κινήθηκαν εκτός του πλαισίου που θέτει η ευρωπαϊκή νομοθεσία, παραβιάζοντας τους σχετικούς ενωσιακούς κανόνες. Ειδικότερα, επικαλείται τον Κανονισμό 2017/1939 και την Οδηγία 2017/1371 της 5ης Ιουλίου 2017, οι οποίοι συνδέονται με τη συγκρότηση, τη λειτουργία και την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία τονίζει ότι οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί αποτελούν βασικούς μηχανισμούς διασφάλισης της ενιαίας εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου και υποστηρίζει ότι υπερισχύουν των αντίθετων διατάξεων του εθνικού δικαίου. Κατά την επιχειρηματολογία της, οι κανόνες αυτοί, ως μέρος της έννομης τάξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεσμεύουν τα κράτη-μέλη και δεν μπορούν να παραμερίζονται από εσωτερικές ρυθμίσεις, είτε αυτές περιλαμβάνονται στο Σύνταγμα είτε σε νόμους και Προεδρικά Διατάγματα.
Στο ίδιο πλαίσιο, η EPPO προειδοποιεί ότι η υιοθέτηση διαφορετικών εθνικών πρακτικών από τα κράτη-μέλη θα μπορούσε να υπονομεύσει τη συνοχή, την αποτελεσματικότητα και την ανεξαρτησία ενός θεσμού που δημιουργήθηκε ακριβώς για να λειτουργεί με ενιαίους κανόνες σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εφαρμογή διαφορετικών διαδικασιών ως προς τη θητεία των εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων, κατά την άποψή της, ενδέχεται να δημιουργήσει αποκλίσεις που θα επηρεάσουν όχι μόνο την οργανωτική λειτουργία της EPPO, αλλά και την απρόσκοπτη διεξαγωγή των ερευνών της.
Η θέση που προβάλλεται είναι ότι κανένα κράτος-μέλος δεν μπορεί να καθορίζει κατά το δοκούν το καθεστώς ανανέωσης της θητείας των εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων. Μια τέτοια πρακτική, υποστηρίζει η EPPO, θα έθετε σε κίνδυνο την ενότητα του θεσμού και θα δημιουργούσε δυσεπίλυτα προβλήματα τόσο στη διεκπεραίωση των ερευνών όσο και στη συνολική λειτουργία του.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ως αποστολή τη διερεύνηση αδικημάτων που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την προώθηση των σχετικών υποθέσεων ενώπιον της Δικαιοσύνης. Στο πεδίο των αρμοδιοτήτων της περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, υποθέσεις απάτης, διαφθοράς και διασυνοριακής απάτης στον τομέα του ΦΠΑ, όταν εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της. Για τον λόγο αυτό, η EPPO θεωρεί ότι η θεσμική της συνοχή και η ανεξαρτησία των λειτουργών της αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική εκπλήρωση της αποστολής της.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη διατύπωση του ευρωπαϊκού κανονισμού, ο οποίος, σύμφωνα με την προσφυγή, προβλέπει πενταετή ανανέωση της θητείας των εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων και όχι απλή παράταση μικρότερης χρονικής διάρκειας. Η διάκριση αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της διαφωνίας: για την EPPO, δεν πρόκειται απλώς για διαφορετική εκτίμηση ως προς το χρονικό διάστημα παραμονής των τριών εισαγγελικών λειτουργών στη θέση τους, αλλά για ζήτημα εφαρμογής των κανόνων που διέπουν τη λειτουργία του ευρωπαϊκού θεσμού.
Ευρωπαϊκή Εισαγγελία: Η Λάουρα Κοβέσι προσέφυγε στο ΣτΕ λίγο πριν αφήσει τη θέση της-Επιμένει στην πενταετή παράταση θητείας για τους Ευρωπαίους Εισαγγελείς- Έκθετη η κυβέρνηση Μητσοτάκη
Το αίτημα για προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ε.Ε.
Πέρα από την ακύρωση των Προεδρικών Διαταγμάτων, η EPPO ζητεί από το ΣτΕ να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να αποσαφηνιστεί το νομικό πλαίσιο που οφείλουν να εφαρμόζουν τα κράτη-μέλη σε αντίστοιχες περιπτώσεις.
Ειδικότερα, ζητεί να διευκρινιστεί εάν και σε ποιον βαθμό οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί και οι συναφείς διατάξεις του ενωσιακού δικαίου υπερισχύουν των εθνικών ρυθμίσεων που αφορούν τη θητεία των εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων. Με άλλα λόγια, επιδιώκει να λάβει σαφή απάντηση ως προς το ποιο κανονιστικό πλαίσιο δεσμεύει τις εθνικές αρχές όταν οι αποφάσεις τους αφορούν τη λειτουργία ενός οργάνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η προσφυγή, επομένως, δεν περιορίζεται στη διάρκεια της θητείας τριών συγκεκριμένων εισαγγελικών λειτουργών. Αγγίζει ένα ευρύτερο θεσμικό ζήτημα: τον τρόπο με τον οποίο συνυπάρχουν και εφαρμόζονται οι εθνικοί κανόνες με το ενωσιακό δίκαιο, όταν διακυβεύονται η ανεξαρτησία και η ενιαία λειτουργία ενός ευρωπαϊκού θεσμού. Η απάντηση που θα δοθεί από το ΣτΕ και, εφόσον υποβληθεί προδικαστικό ερώτημα, από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενδέχεται να έχει σημασία και πέρα από τη συγκεκριμένη υπόθεση, καθώς αφορά το πλαίσιο μέσα στο οποίο τα κράτη-μέλη ασκούν τις αρμοδιότητές τους σε ζητήματα που συνδέονται με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Η αλλαγή σκυτάλης στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία
Η δικαστική αυτή εξέλιξη καταγράφεται λίγο πριν από την ολοκλήρωση της θητείας της Λάουρα Κοβέσι στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η οποία, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στοιχεία, λήγει στο τέλος Οκτωβρίου, έπειτα από την περίοδο 2019-2026. Τη θέση του γενικού Ευρωπαίου εισαγγελέα αναλαμβάνει ο μέχρι σήμερα αναπληρωτής γενικός Ευρωπαίος εισαγγελέας, Γερμανός Αντρέ Ρίτερ.
Ο Ρίτερ εντάχθηκε στη γερμανική εισαγγελική υπηρεσία το 1995 και κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του υπηρέτησε ως προϊστάμενος σε διάφορες εισαγγελίες. Από το 2020 κατέχει τη θέση του αναπληρωτή γενικού Ευρωπαίου εισαγγελέα, έχοντας ήδη παρουσία στη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Η θητεία του νέου γενικού Ευρωπαίου εισαγγελέα θα είναι επταετής και μη ανανεώσιμη. Η ανάληψη των καθηκόντων του συμπίπτει με την εκκρεμότητα μιας υπόθεσης που αναδεικνύει τις θεσμικές προκλήσεις της συνεργασίας ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και τις εθνικές δικαστικές αρχές, μεταφέροντας στο προσκήνιο το ερώτημα για το πώς διασφαλίζεται στην πράξη η ενιαία εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου σε όλα τα κράτη-μέλη.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα