Γερμανία: H διαφαινόμενη νίκη του AfD στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ «σπρώχνει προς την έξοδο» τον Καγκελάριο Μερτς

Σε εξέλιξη η κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση στη Σαξονία-Άνχαλτ. Προηγείται με μεγάλη διαφορά η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD). 

Γερμανία: H διαφαινόμενη νίκη του AfD στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ «σπρώχνει προς την έξοδο» τον Καγκελάριο Μερτς

Μια εκλογική αναμέτρηση που ξεπερνά κατά πολύ τα γεωγραφικά όρια ενός γερμανικού κρατιδίου βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στη Γερμανία. Περίπου 1,7 εκατομμύρια ψηφοφόροι στη Σαξονία-Άνχαλτ προσέρχονται στις κάλπες, σε μια αναμέτρηση που μπορεί να αποδειχθεί κομβική για τις πολιτικές ισορροπίες όχι μόνο στην ανατολική Γερμανία, αλλά και στο Βερολίνο.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η ακροδεξιά «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD), η οποία βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία: να μετατρέψει την εκλογική της δυναμική σε πραγματική κυβερνητική ισχύ.

Οι κάλπες κλείνουν στις 18:00 τοπική ώρα, δηλαδή στις 19:00 ώρα Ελλάδος. Τότε αναμένονται οι πρώτες εκλογικές προβλέψεις και τα exit polls, που θα δώσουν το πρώτο σαφές στίγμα για το αποτέλεσμα.

Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι πλέον μόνο εάν το AfD θα καταλάβει την πρώτη θέση. Οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το ενδεχόμενο αυτό ως σχεδόν προδιαγεγραμμένο. Το κρίσιμο είναι εάν το κόμμα θα καταφέρει να συγκεντρώσει αρκετές έδρες ώστε να αποκτήσει την απόλυτη πλειοψηφία και να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς τη στήριξη ή τη συνεργασία άλλης πολιτικής δύναμης.

Ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα ισοδυναμούσε με πολιτικό σεισμό για τη Γερμανία. Θα άνοιγε, για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον δρόμο για τη δημιουργία κυβέρνησης γερμανικού κρατιδίου υπό την ηγεσία ενός ακροδεξιού κόμματος.

Και την ίδια στιγμή, το πολιτικό πλήγμα θα έφθανε μέχρι την καγκελαρία. Ο Φρίντριχ Μερτς βρίσκεται ήδη αντιμέτωπος με σημαντική πτώση της δημοτικότητάς του, ενώ στο εσωτερικό των Χριστιανοδημοκρατών πληθαίνουν οι φωνές αμφισβήτησης για την πορεία της παράταξης και, ολοένα περισσότερο, για τις ίδιες τις πολιτικές επιλογές του καγκελαρίου.

Πάνω από 40% το AfD – Στο μισό η CDU

Με επικεφαλής τον 35χρονο Ούλριχ Ζίγκμουντ, το AfD κινείται εδώ και μήνες σε ποσοστά άνω του 40% στις δημοσκοπήσεις. Οι τελευταίες μετρήσεις το τοποθετούν λίγο πάνω από αυτό το επίπεδο, την ώρα που η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) βρίσκεται σε απόσταση, περίπου στο 22%-23%.

Ο Ζίγκμουντ δεν έχει κρύψει τις φιλοδοξίες του. Έχει θέσει ως εκλογικό στόχο τουλάχιστον το 45%, ένα ποσοστό που, ανάλογα με την επίδοση των μικρότερων κομμάτων και το πόσα από αυτά θα καταφέρουν να περάσουν το όριο του 5%, θα μπορούσε να χαρίσει στο AfD ακόμη και την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών.

Η αυξημένη συμμετοχή προσθέτει ακόμη μία διάσταση στην εκλογική αναμέτρηση. Μέχρι το μεσημέρι είχε ψηφίσει το 34,72% των εγγεγραμμένων, έναντι 22,4% την αντίστοιχη ώρα το 2021. Η διαφορά αποτυπώνει το ασυνήθιστα υψηλό ενδιαφέρον και τη μεγάλη κινητοποίηση των ψηφοφόρων.

«Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, έχουμε ήδη γράψει ιστορία», δήλωσε ο Ζίγκμουντ στην τελευταία προεκλογική συγκέντρωση στο Μαγδεμβούργο, προσθέτοντας ότι «αυτό που ξεκινήσαμε εδώ στη Σαξονία-Άνχαλτ σαρώνει πλέον ολόκληρη τη Γερμανία και δεν μπορεί να σταματήσει».

Η Σαξονία-Άνχαλτ ως πρόβα για ολόκληρη τη Γερμανία

Η κάλπη της Σαξονίας-Άνχαλτ αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα πολιτικό βαρόμετρο για ολόκληρη τη Γερμανία. Για το AfD, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες δοκιμασίες στην προσπάθειά του να αποδείξει ότι η εκλογική του άνοδος δεν αποτελεί απλώς μια συγκυριακή διαμαρτυρία, αλλά μπορεί να μεταφραστεί σε διεκδίκηση της εξουσίας.

Η ακροδεξιά εμφανίζεται πλέον ιδιαίτερα ενισχυμένη και στις εθνικές δημοσκοπήσεις, ενώ η επιρροή της είναι ακόμη μεγαλύτερη στα κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας.

Η Σαξονία-Άνχαλτ, με πληθυσμό λίγο πάνω από δύο εκατομμύρια κατοίκους, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των κοινωνικών και οικονομικών αντιθέσεων που έχουν τροφοδοτήσει αυτή την άνοδο. Η οικονομική υστέρηση σε σχέση με τη δυτική Γερμανία, η δημογραφική συρρίκνωση, η φυγή νέων και εξειδικευμένων εργαζομένων, η δυσπιστία απέναντι στο Βερολίνο και η έντονη δυσαρέσκεια για τη μεταναστευτική πολιτική συνθέτουν ένα εκρηκτικό πολιτικό μείγμα.

Την ίδια στιγμή, στην πρώην Ανατολική Γερμανία εξακολουθεί να υπάρχει ένα διαφορετικό κοινωνικό και πολιτικό υπόβαθρο σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με τη Ρωσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το AfD έχει επενδύσει πολιτικά σε αυτή τη διάθεση, προβάλλοντας αιτήματα για επαναπροσέγγιση με τη Μόσχα, αποκατάσταση των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία και τερματισμό της γερμανικής στρατιωτικής και πολιτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Στην εξίσωση προστίθεται και η οικονομική στασιμότητα της Γερμανίας. Η απώλεια του φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου, που επί δεκαετίες λειτουργούσε ως ένα από τα σημαντικότερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της γερμανικής βιομηχανίας, η ενεργειακή κρίση και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν μεγάλοι βιομηχανικοί όμιλοι έχουν ενισχύσει το αίσθημα οικονομικής ανασφάλειας.

Τα δύο «κακά» σενάρια για τον Μερτς

Για τον Φρίντριχ Μερτς, η σημερινή εκλογική αναμέτρηση μοιάζει να μην περιλαμβάνει πραγματικά καλό σενάριο. Όπως χαρακτηριστικά σχολιάζει το Politico, ο Γερμανός καγκελάριος βρίσκεται αντιμέτωπος ουσιαστικά με «δύο διαφορετικούς βαθμούς πολιτικής ταπείνωσης».

Το χειρότερο σενάριο θα ήταν το AfD να πετύχει την απόλυτη πλειοψηφία και να σχηματίσει μόνο του κυβέρνηση.

Σε αυτή την περίπτωση, το περίφημο «τείχος προστασίας» (firewall) που έχουν υψώσει τα παραδοσιακά γερμανικά κόμματα απέναντι στην ακροδεξιά θα υφίστατο ένα πρωτοφανές πλήγμα. Το AfD δεν θα χρειαζόταν καν να αναζητήσει συμμάχους ανάμεσα στα υπόλοιπα κόμματα για να αναλάβει τα ηνία της διακυβέρνησης.

Για τον Μερτς, το πολιτικό βάρος θα ήταν ακόμη μεγαλύτερο: θα ήταν ο καγκελάριος επί των ημερών του οποίου ένα ακροδεξιό κόμμα θα αποκτούσε, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο, κυβερνητική εξουσία σε γερμανικό κρατίδιο.

Ούτε όμως μια αποτυχία του AfD να εξασφαλίσει αυτοδυναμία θα σήμαινε αυτομάτως ανακούφιση για τη CDU.

Εάν το κόμμα του Ζίγκμουντ κατακτήσει την πρώτη θέση χωρίς να διαθέτει τις απαιτούμενες έδρες για να κυβερνήσει μόνο του, ο σημερινός πρωθυπουργός της Σαξονίας-Άνχαλτ, Σβεν Σούλτσε της CDU, θα βρεθεί μπροστά σε έναν δύσκολο και ενδεχομένως δαιδαλώδη γρίφο σχηματισμού κυβέρνησης.

Ο γρίφος της επόμενης κυβέρνησης

Το πρόβλημα για τους Χριστιανοδημοκράτες είναι ότι οι διαθέσιμοι κυβερνητικοί εταίροι είναι περιορισμένοι και οι αριθμητικές δυνατότητες εξαιρετικά στενές.

Οι Φιλελεύθεροι (FDP) κινδυνεύουν να μην περάσουν το όριο εισόδου στο κοινοβούλιο, οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD) κινούνται κάτω από το 10%, ενώ και η Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) δίνει μάχη για την είσοδό της.

Στο τραπέζι βρίσκεται ακόμη και το σενάριο μιας κυβέρνησης μειοψηφίας υπό τη CDU, η οποία θα στηρίζεται στην ανοχή της Αριστεράς. Πρόκειται για ένα μοντέλο που έχει ήδη εφαρμοστεί στη γειτονική Θουριγγία και θα αποτελούσε, πάντως, μια πολιτικά εύθραυστη λύση.

Για τη CDU, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα άνοιγε έναν νέο κύκλο προβλημάτων. Στελέχη της παράταξης επισημαίνουν ήδη το παράδοξο που δημιουργεί η πολιτική του «τείχους προστασίας»: στην προσπάθειά της να κρατήσει το AfD μακριά από την εξουσία, η CDU μπορεί να καταλήξει να εξαρτάται από κόμματα της Αριστεράς.

Γερμανία: H διαφαινόμενη νίκη του AfD στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ «σπρώχνει προς την έξοδο» τον Καγκελάριο Μερτς

Στο ιστορικό χαμηλό του 13% ο Μερτς

Όλα αυτά εξελίσσονται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη συγκυρία για τον ίδιο τον Φρίντριχ Μερτς.

Μόλις το 13% των Γερμανών δηλώνει ικανοποιημένο από την απόδοσή του, σύμφωνα με τις μετρήσεις του ARD-DeutschlandTrend. Πρόκειται για ιστορικό χαμηλό για εν ενεργεία καγκελάριο.

Οι εξαγγελίες του για οικονομική ανάκαμψη δεν έχουν μέχρι στιγμής μεταφραστεί στην πολιτική απήχηση που ανέμενε η κυβέρνηση, ενώ ούτε η αυστηρότερη στάση που έχει υιοθετήσει στα ζητήματα μετανάστευσης και ασφάλειας φαίνεται να έχει καταφέρει να ανακόψει την άνοδο του AfD.

Η αποδοκιμασία εμφανίζεται ακόμη εντονότερη στα ανατολικά κρατίδια. Συντηρητικοί πολιτικοί της περιοχής δεν επιθυμούσαν ιδιαίτερα έντονη παρουσία του Μερτς στην προεκλογική εκστρατεία, ενώ κατά τη διάρκεια πρόσφατης επίσκεψής του ήρθε αντιμέτωπος με αποδοκιμασίες ψηφοφόρων.

Μεταξύ άλλων, ακούστηκαν χαρακτηρισμοί όπως «Πινόκιο» και «πολεμοκάπηλε», σε μια σαφή αναφορά στη στάση του Γερμανού καγκελαρίου απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το «Kanzlertausch» και η συζήτηση για αντικατάσταση Μερτς

Μέσα σε αυτό το κλίμα, στο εσωτερικό της CDU έχει αρχίσει να κάνει την εμφάνισή του ακόμη και ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα θα έμοιαζε σχεδόν αδιανόητο για τη γερμανική πολιτική σκηνή: το λεγόμενο «Kanzlertausch», δηλαδή η αντικατάσταση του καγκελαρίου κατά τη διάρκεια της ίδιας κυβερνητικής θητείας.

Μέχρι στιγμής η συζήτηση δεν έχει λάβει τη μορφή οργανωμένης εσωκομματικής ανταρσίας. Ωστόσο, μια ακόμη μεγάλη εκλογική αποτυχία των Χριστιανοδημοκρατών στην ανατολική Γερμανία θα μπορούσε να ενισχύσει εκείνους που θεωρούν ότι το πρόβλημα της παράταξης δεν περιορίζεται πλέον στις πολιτικές της, αλλά αγγίζει και το ίδιο το πρόσωπο του Μερτς.

«Δεδομένης της δυσαρέσκειας, των δημοσκοπικών ποσοστών και του γεγονότος ότι έρχονται επιπλέον εκλογές, η πίεση για θεμελιώδεις αλλαγές θα αυξηθεί φυσιολογικά», έχει δηλώσει ο πολιτικός της CDU Γιούλιαν Σάχε.

Ο ίδιος έχει αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο στελέχη της παράταξης να πιέσουν τον Μερτς να αποχωρήσει. Παραμένει, ωστόσο, το μεγάλο ερώτημα: θα μπορούσε μια αλλαγή προσώπου στην καγκελαρία να ανακόψει πράγματι τη φθορά ή θα αποτελούσε απλώς μια αλλαγή σκυτάλης χωρίς ουσιαστικό πολιτικό αποτέλεσμα;

Η ελπίδα της CDU για… φθορά του AfD

Μέσα στους Χριστιανοδημοκράτες διαμορφώνεται, πάντως, και μια διαφορετική, πολύ πιο ριψοκίνδυνη ανάγνωση των εξελίξεων.

Ορισμένα στελέχη εκτιμούν ότι μια ενδεχόμενη ανάληψη της διακυβέρνησης της Σαξονίας-Άνχαλτ από το AfD θα μπορούσε τελικά να λειτουργήσει προς όφελος της CDU.

Η λογική πίσω από αυτή την εκτίμηση είναι απλή: το AfD θα υποχρεωνόταν, για πρώτη φορά, να περάσει από τον ρόλο της αντιπολίτευσης και της καταγγελίας σε εκείνον της πραγματικής διακυβέρνησης. Και μαζί με την εξουσία θα έρχονταν οι ευθύνες, οι συμβιβασμοί, οι δύσκολες αποφάσεις και, κυρίως, η αναμέτρηση με τις υποσχέσεις που έχει δώσει στους ψηφοφόρους.

«Την ημέρα που ο Ζίγκμουντ θα γίνει πρωθυπουργός, θα έχει τελειώσει», έχει δηλώσει ο βουλευτής της CDU Αλεξάντερ Ρόισερ. «Θα αποτύχει ως πρωθυπουργός του κρατιδίου. Δεν θα μπορέσει να υλοποιήσει όλες τις υποσχέσεις που έχει δώσει».

Για ένα άλλο τμήμα της CDU, όμως, η συγκεκριμένη στρατηγική αποτελεί επικίνδυνο στοίχημα. Διότι η ανάληψη της εξουσίας από το AfD δεν εγγυάται ότι το κόμμα θα φθαρεί. Θα μπορούσε, αντιθέτως, να του προσφέρει το εφαλτήριο για ακόμη μεγαλύτερη πολιτική εξάπλωση.

Ο φόβος της «χιονοστιβάδας»

Αυτό ακριβώς είναι το σενάριο που φοβούνται πολλοί στη CDU: μια μεγάλη νίκη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ να μην αποτελέσει την αρχή της φθοράς του, αλλά την απαρχή μιας πολιτικής «χιονοστιβάδας».

Η ακροδεξιά εμφανίζεται ήδη ιδιαίτερα ισχυρή και στις επόμενες περιφερειακές εκλογικές αναμετρήσεις, την ώρα που η Γερμανία εισέρχεται σε έναν πυκνό και πολιτικά φορτισμένο εκλογικό κύκλο.

Κάθε νέα επιτυχία του AfD θα ενισχύει αναπόφευκτα και μια δύσκολη συζήτηση στο εσωτερικό της CDU: πόσο καιρό μπορεί ακόμη να διατηρηθεί απόλυτη άρνηση οποιασδήποτε συνεργασίας με την ακροδεξιά, όταν αυτή αποκτά ολοένα μεγαλύτερο εκλογικό βάρος;

Ήδη στην ανατολική Γερμανία υπάρχουν Χριστιανοδημοκράτες που αμφισβητούν ανοιχτά τη λογική του «firewall».

Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του πρωθυπουργού της Σαξονίας Μίχαελ Κρέτσμερ: «Όποιος εξακολουθεί να μιλά για τείχη προστασίας δεν έχει αντιληφθεί τα σημάδια των καιρών».

Η δήλωση αυτή συμπυκνώνει ένα από τα μεγαλύτερα διλήμματα που αντιμετωπίζει σήμερα η CDU: εάν θα επιμείνει στη θεσμική απομόνωση του AfD ή εάν, υπό την πίεση των εκλογικών συσχετισμών, θα αναγκαστεί κάποια στιγμή να επανεξετάσει τη στρατηγική της.

Η ώρα της κάλπης και η επόμενη ημέρα

Ο ίδιος ο Φρίντριχ Μερτς, πάντως, αποφεύγει δημοσίως να προεξοφλήσει την επόμενη ημέρα και επιχειρεί να κρατήσει αποστάσεις από κάθε σενάριο που θα μπορούσε να εκληφθεί ως πρόβλεψη ή παραδοχή ήττας.

«Δεν κάνω εικασίες για το τι θα συμβεί. Θα αξιολογήσουμε την κατάσταση με βάση τα εκλογικά αποτελέσματα και θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να αποτρέψουμε το ενδεχόμενο η Σαξονία-Άνχαλτ να πέσει στα χέρια των ριζοσπαστών», έχει δηλώσει.

Το βέβαιο είναι ότι η σημερινή κάλπη έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί μια απλή περιφερειακή εκλογική αναμέτρηση.

Για το AfD, είναι η μεγάλη ευκαιρία να αποδείξει ότι η δημοσκοπική του εκτόξευση μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική κυβερνητική εξουσία.

Για τη CDU, είναι μια μάχη όχι μόνο για την πρωτιά, αλλά και για τη διατήρηση της πολιτικής της επιρροής σε ένα ακόμη κρατίδιο της Γερμανίας.

Και για τον Φρίντριχ Μερτς, η σημερινή κάλπη μπορεί να αποδειχθεί κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια ακόμη δύσκολη εκλογική βραδιά. Μπορεί να γίνει ο καταλύτης για μια βαθύτερη εσωκομματική κρίση, να ενισχύσει τη συζήτηση για την ηγεσία του και να καθορίσει, σε σημαντικό βαθμό, το πολιτικό μέλλον της καγκελαρίας του.

Οι πρώτες απαντήσεις αναμένονται στις 19:00 ώρα Ελλάδος, όταν οι κάλπες στη Σαξονία-Άνχαλτ θα κλείσουν και θα δημοσιοποιηθούν οι πρώτες εκλογικές προβλέψεις. Από εκεί και πέρα, το ενδιαφέρον θα μετατοπιστεί από το ποιος κέρδισε στην πολύ πιο δύσκολη ερώτηση: τι σημαίνει η νίκη – ή η ήττα – για την επόμενη ημέρα της Γερμανίας.