Μελέτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης καταδεικνύει σημαντικές αποκλίσεις στην κατανομή των οικονομικών ωφελειών, με την Κύπρο να εμφανίζεται ως ο μεγάλος κερδισμένος, αποκομίζοντας έως και 126 εκατ. ευρώ ετησίως, την ώρα που τα οφέλη για την Ελλάδα παραμένουν αισθητά περιορισμένα.
Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου: Ποιος κερδίζει και ποιος πληρώνει τελικά τα περισσότερα;- Tα οφέλη, η κατανομή και οι αξιοσημείωτες ανισότητες του δαιδαλώδους έργου
Ένα από τα πλέον φιλόδοξα ενεργειακά εγχειρήματα στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, φιλοδοξεί να αλλάξει τα δεδομένα στον ενεργειακό χάρτη, ενισχύοντας την ασφάλεια εφοδιασμού και δημιουργώντας νέες προοπτικές για τις δύο χώρες. Πίσω, ωστόσο, από τις μεγάλες στρατηγικές προσδοκίες και τη γεωπολιτική σημασία του έργου, αναδύεται μια λιγότερο ευνοϊκή εικόνα σε ό,τι αφορά την οικονομική του διάσταση.
Η κατανομή των αναμενόμενων ωφελειών μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου φαίνεται να παρουσιάζει αξιοσημείωτες αποκλίσεις, καθώς, σύμφωνα με μελέτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), η κυπριακή πλευρά αναμένεται να αποκομίσει τη συντριπτική μερίδα του οικονομικού οφέλους. Αντίθετα, η συνεισφορά της διασύνδεσης στην ελληνική αγορά εμφανίζεται αισθητά μικρότερη, ενώ σε ένα από τα εξεταζόμενα σενάρια δεν αποκλείεται ακόμη και αρνητικό οικονομικό αποτέλεσμα για τους Έλληνες καταναλωτές.
Τα ευρήματα αυτά επαναφέρουν στο επίκεντρο τη συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα και τη δίκαιη κατανομή των βαρών του έργου. Και αυτό γιατί, πέρα από την αναμφισβήτητη στρατηγική του σημασία, το κρίσιμο ζητούμενο είναι εάν το κόστος που αναλογεί σε κάθε χώρα βρίσκεται σε εύλογη αντιστοιχία με τα οικονομικά οφέλη που τελικά αποκομίζει.
Η μεγάλη απόσταση στα οικονομικά οφέλη
Τα στοιχεία της μελέτης του ΑΠΘ, την οποία παρουσίασε ο καθηγητής Παντελής Μπίσκας στο συνέδριο του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης, αποτυπώνουν με σαφήνεια την απόσταση που χωρίζει τις δύο χώρες ως προς την οικονομική απόδοση της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Ειδικότερα, το συνολικό ετήσιο οικονομικό όφελος από τη λειτουργία του έργου εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί μεταξύ 123 και 138 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, η κατανομή αυτού του ποσού μόνο ισόρροπη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί.
Για την Κύπρο, τα εκτιμώμενα οφέλη ανέρχονται σε 123 έως 126 εκατ. ευρώ ετησίως, γεγονός που την καθιστά τον αδιαμφισβήτητο οικονομικό ωφελημένο της διασύνδεσης. Στον αντίποδα, για την Ελλάδα τα αντίστοιχα ποσά περιορίζονται μόλις στα 5 έως 14 εκατ. ευρώ, ανάλογα με τις παραδοχές που υιοθετούνται στα επιμέρους σενάρια της ανάλυσης.
Ακόμη πιο προβληματική είναι η εικόνα που προκύπτει από το δυσμενέστερο σενάριο της μελέτης. Σε αυτή την περίπτωση, αντί να καταγράφεται οικονομικό όφελος, οι Έλληνες καταναλωτές ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με πρόσθετη επιβάρυνση της τάξης των 4 εκατ. ευρώ ετησίως.
Η συγκεκριμένη εκτίμηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς μετατοπίζει τη συζήτηση από τη γενικότερη στρατηγική αναγκαιότητα της διασύνδεσης στο πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα που θα αφήσει στους καταναλωτές. Παράλληλα, εγείρει εύλογα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο επιμερίζονται οι επενδυτικές δαπάνες, αλλά και για το εάν η τελική κατανομή του κόστους αντανακλά πράγματι το μερίδιο των ωφελειών που αναλογεί σε κάθε χώρα.
Οι διαφορετικές εκτιμήσεις και η θέση του ΑΔΜΗΕ
Διαφορετική εικόνα ως προς την οικονομική συνεισφορά του έργου στην Ελλάδα φαίνεται να προκύπτει από τις εκτιμήσεις του ΑΔΜΗΕ, ο οποίος διατηρεί πιο αισιόδοξη προσέγγιση για τα οφέλη που θα προκύψουν στην εγχώρια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύμφωνα με στελέχη του Διαχειριστή, η δική του μελέτη κόστους–οφέλους καταλήγει σε ευνοϊκότερα συμπεράσματα για την ελληνική πλευρά, χωρίς, ωστόσο, να έχουν παρουσιαστεί συγκεκριμένα συγκρίσιμα οικονομικά μεγέθη που να επιτρέπουν την άμεση αντιπαραβολή των δύο αναλύσεων.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο γενικός διευθυντής Ρυθμιστικής Πολιτικής του ΑΔΜΗΕ, Νίκος Μπουλαξής, υπογράμμισε ότι οι σχετικές αναλύσεις επιβεβαιώνουν τη σημασία και τη χρησιμότητα του έργου.
Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου: Ποιος κερδίζει και ποιος πληρώνει τελικά τα περισσότερα;- Tα οφέλη, η κατανομή και οι αξιοσημείωτες ανισότητες του δαιδαλώδους έργου
Άλλωστε, η αποτίμηση της διασύνδεσης δεν μπορεί να περιοριστεί αποκλειστικά σε μια στενή οικονομική σύγκριση μεταξύ των δύο χωρών. Η άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, η ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού και η δημιουργία των απαραίτητων υποδομών για την καλύτερη αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αποτελούν εξίσου σημαντικές παραμέτρους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, επίσης, η δυνατότητα περιορισμού των περικοπών πράσινης ηλεκτροπαραγωγής, καθώς η διασύνδεση μπορεί να διευκολύνει την απορρόφηση μεγαλύτερων ποσοτήτων ενέργειας από ΑΠΕ, ενισχύοντας τη λειτουργική ευελιξία του συστήματος.
Τι σημαίνει το έργο για τους λογαριασμούς των καταναλωτών
Ένα από τα βασικότερα επιχειρήματα υπέρ της ανάπτυξης ηλεκτρικών διασυνδέσεων είναι η δυνατότητά τους να περιορίζουν το συνολικό ενεργειακό κόστος, ιδιαίτερα σε περιοχές που εξαρτώνται από ακριβότερες και λιγότερο αποδοτικές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής.
Η ελληνική εμπειρία από τις διασυνδέσεις των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Όπως επισημαίνει ο ΑΔΜΗΕ, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις της Κρήτης και των Κυκλάδων συνέβαλαν στην αποτροπή αύξησης κατά 40% των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ), καθώς, χωρίς την υλοποίηση των συγκεκριμένων έργων, το σχετικό κόστος θα ξεπερνούσε το 1 δισ. ευρώ.
Η συγκεκριμένη εμπειρία αναδεικνύει τη σημασία των ηλεκτρικών διασυνδέσεων ως εργαλείων εξορθολογισμού του ενεργειακού κόστους και περιορισμού των επιβαρύνσεων για τους καταναλωτές. Ωστόσο, η περίπτωση της Ελλάδας – Κύπρου παρουσιάζει τις δικές της ιδιαιτερότητες, καθώς η γεωγραφική απόσταση, η κλίμακα της επένδυσης και η διαφορετική ενεργειακή πραγματικότητα των δύο χωρών καθιστούν την οικονομική εξίσωση σαφώς πιο σύνθετη.
Σε αυτό το περιβάλλον, η διαφάνεια ως προς τον επιμερισμό των δαπανών και την αποτίμηση των οικονομικών ωφελειών αποκτά καθοριστική σημασία. Το γεγονός ότι ένα έργο μπορεί να προσφέρει σημαντικά στρατηγικά και ενεργειακά πλεονεκτήματα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το οικονομικό του αποτύπωμα είναι εξίσου θετικό για όλους όσοι συμμετέχουν στη χρηματοδότησή του.
Η στρατηγική σημασία και ο λογαριασμός της επένδυσης
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου αποτελεί αναμφίβολα ένα έργο με ευρύτερη γεωστρατηγική και ενεργειακή σημασία. Η δυνατότητα εξόδου της Κύπρου από την ηλεκτρική απομόνωση, η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και οι νέες προοπτικές για την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνθέτουν ένα ισχυρό πλέγμα επιχειρημάτων υπέρ της υλοποίησής του.
Ωστόσο, η στρατηγική αξία μιας τόσο μεγάλης επένδυσης δεν απαλλάσσει από την ανάγκη να εξεταστούν με τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια οι οικονομικές της συνέπειες. Αντιθέτως, όσο μεγαλύτερο είναι το κόστος και όσο ευρύτερος ο ορίζοντας υλοποίησης ενός έργου, τόσο πιο επιτακτική καθίσταται η ανάγκη για σαφείς κανόνες, τεκμηριωμένες προβλέψεις και δίκαιη κατανομή των επιβαρύνσεων.
Το βασικό ερώτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο το ποια χώρα θα αποκομίσει τα μεγαλύτερα οφέλη από τη διασύνδεση, αλλά και το ποια θα κληθεί να σηκώσει το μεγαλύτερο βάρος της επένδυσης. Γιατί, εάν η Κύπρος εμφανίζεται να συγκεντρώνει σχεδόν το σύνολο του εκτιμώμενου οικονομικού οφέλους, ενώ η ελληνική πλευρά περιορίζεται σε σαφώς μικρότερες αποδόσεις, τότε η αναλογία μεταξύ κόστους και ανταποδοτικότητας χρήζει ενδελεχούς εξέτασης.
Για τους Έλληνες καταναλωτές, άλλωστε, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η γεωπολιτική διάσταση του έργου ούτε οι μακροπρόθεσμες προοπτικές που αυτό δημιουργεί. Είναι, πρωτίστως, εάν η συμμετοχή τους σε μια τόσο μεγάλη ενεργειακή επένδυση θα συνοδευτεί από μετρήσιμο και ουσιαστικό οικονομικό όφελος ή εάν, τελικά, θα κληθούν να επωμιστούν ένα δυσανάλογο μέρος του κόστους χωρίς αντίστοιχη ελάφρυνση στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα