Ιός του Δυτικού Νείλου: Τριπλασιάστηκαν μέσα σε ένα χρόνο τα κρούσματα στην Ελλάδα- Οι ομάδες υψηλού κινδύνου

Τα κρούσματα έχουν φτάσει φέτος τα 157, έναντι μόλις 47 την ίδια περίοδο πέρυσι. 116 ασθενείς εμφάνισαν προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, την πιο σοβαρή μορφή της νόσου

Ιός του Δυτικού Νείλου: Τριπλασιάστηκαν μέσα σε ένα χρόνο τα κρούσματα στην Ελλάδα- Οι ομάδες υψηλού κινδύνου

Έντονο προβληματισμό προκαλεί στη χώρα μας η φετινή έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου, καθώς ο αριθμός των κρουσμάτων έχει εκτοξευθεί σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.

Τα διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν με χαρακτηριστικό τρόπο την αυξημένη κυκλοφορία του ιού. Τον Αύγουστο του 2025 είχαν καταγραφεί μόλις 47 κρούσματα, ενώ φέτος ο αριθμός τους έχει ήδη ανέλθει στα 157, καταγράφοντας μέσα σε έναν χρόνο υπερτριπλασιασμό.

Από το σύνολο των περιστατικών, 116 ασθενείς εμφάνισαν προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, δηλαδή την πιο σοβαρή μορφή της νόσου. Την ίδια ώρα, οι θάνατοι έχουν φτάσει τους 13. Τα σοβαρά περιστατικά αφορούν αποκλειστικά ενήλικες, ηλικίας από 19 έως 99 ετών, με τη μέση ηλικία να ανέρχεται στα 74 έτη.

Το στοιχείο που αφήνει ένα μικρό περιθώριο αισιοδοξίας είναι ότι μέχρι στιγμής δεν έχει καταγραφεί κανένα παιδί μεταξύ των σοβαρών περιστατικών. Οι ασθενείς που έχασαν τη ζωή τους ήταν ηλικίας από 66 έως 91 ετών, με μέση ηλικία τα 82 χρόνια, ενώ αντιμετώπιζαν και σοβαρά υποκείμενα νοσήματα.

Η περίοδος αυξημένου κινδύνου δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Οι ειδικοί συνιστούν στους πολίτες να συνεχίσουν να λαμβάνουν μέτρα προστασίας τουλάχιστον έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, καθώς η κυκλοφορία του ιού συνδέεται άμεσα με την παρουσία και τη δραστηριότητα των κουνουπιών.

Νέα μελέτη αναδεικνύει τις ομάδες υψηλού κινδύνου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει νέα αμερικανική μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στην έγκριτη ιατρική επιθεώρηση JAMA και βασίζεται σε δεδομένα 12 ετών για τον ιό του Δυτικού Νείλου. Η έρευνα φωτίζει τους παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα ένας ασθενής να εμφανίσει βαριά νόσηση και νευρολογικές επιπλοκές.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν τα άτομα που πάσχουν από σκλήρυνση κατά πλάκας, παρουσιάζουν διαταραχές που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ, λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία, έχουν αιματολογική κακοήθεια ή ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου, καθώς και όσοι πάσχουν από χρόνια νεφρική νόσο ή υπέρταση.

Η ίδια μελέτη καταδεικνύει ακόμη ότι οι άνδρες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν σοβαρή νόσηση σε σύγκριση με τις γυναίκες, ενώ ιδιαίτερα επιβαρυντικός παράγοντας αποδεικνύεται η προχωρημένη ηλικία.

Από τις σημαντικότερες αναδυόμενες ιογενείς λοιμώξεις στην Ευρώπη

Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν αποτελεί πλέον ένα περιστασιακό ή περιορισμένο υγειονομικό ζήτημα, αλλά συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες αναδυόμενες ιογενείς λοιμώξεις στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος-καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, ο ιός του Δυτικού Νείλου αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες αναδυόμενες ιογενείς λοιμώξεις στην Ευρώπη.

Όπως επισημαίνει η ίδια, η πλειονότητα των λοιμώξεων παραμένει ασυμπτωματική, ενώ ένα μικρό ποσοστό εκδηλώνεται ως εμπύρετη νόσος με κεφαλαλγία και μυϊκά άλγη. Ωστόσο, λιγότερο από 1% των λοιμώξεων, σύμφωνα και με τον ΕΟΔΥ, «εξελίσσεται σε νευροδιεισδυτική νόσο, με προσβολή δηλαδή του κεντρικού νευρικού συστήματος».

Μπορεί η πιθανότητα εμφάνισης αυτής της βαριάς μορφής να είναι σχετικά μικρή, ωστόσο όταν εκδηλωθεί μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική θνητότητα, ανάγκη νοσηλείας σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, αλλά και μακροχρόνιες νευρολογικές και νευροψυχολογικές επιπλοκές, τονίζει η κ. Ψαλτοπούλου.

Σύμφωνα με το ECDC, το 2026 ο ιός του Δυτικού Νείλου κυκλοφορεί σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι Βαλκανικές χώρες, η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία και η Γερμανία.

Η επιστημονική κοινότητα παρακολουθεί στενά την εξέλιξη του ιού, με διεθνή έγκριτα επιστημονικά περιοδικά να δημοσιεύουν επανειλημμένα νέα δεδομένα τα τελευταία δύο χρόνια, εξηγεί η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά, «Το γενικό μήνυμα είναι ότι ο ιός αυτός αντιμετωπίζεται πλέον ως αυξανόμενη και γεωγραφικά επεκτεινόμενη απειλή στην Ευρώπη, με σημαντικό ρόλο τον συσχετισμό του κλίματος, των ξενιστών (όπως του πληθυσμού των κουνουπιών), του ανθρώπου, καθώς και του αστικού και οικολογικού περιβάλλοντος».

Ποιοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να νοσήσουν βαριά με μηνιγγοεγκεφαλίτιδα;

Τα δεδομένα από μεγάλη αμερικανική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA το 2025 και αφορούσε την περίοδο 2013-2024 επιτρέπουν πλέον μια πιο καθαρή εικόνα για τους παράγοντες που συνδέονται με σοβαρή νόσηση.

Όπως αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου, μεγαλύτερη πιθανότητα να νοσήσουν βαριά έχουν τα άτομα που έχουν μολυνθεί από τον ιό και ταυτόχρονα διαγιγνώσκονται με σκλήρυνση κατά πλάκας, διαταραχές σχετιζόμενες με το αλκοόλ ή λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία. Παράλληλα, «το αρσενικό φύλο, η διάγνωση με αιματολογική κακοήθεια ή με αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή με χρόνια νεφρική νόσο ή με υπέρταση αποτελούν επιβαρυντικούς παράγοντες για την εμφάνιση μηνιγγοεγκεφαλίτιδας».

Ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας, ωστόσο, είναι η ηλικία. Όπως λέει η καθηγήτρια, «η αύξηση της ηλικίας ήταν πολύ επιβαρυντική, γι’ αυτό και σύμφωνα με τα φετινά δεδομένα του ΕΟΔΥ, οι θάνατοι που καταγράφησαν ήταν σε άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών (διάμεση ηλικία θανόντων 82 έτη: 66-91 έτη)».

Ιός του Δυτικού Νείλου: Τριπλασιάστηκαν μέσα σε ένα χρόνο τα κρούσματα στην Ελλάδα- Οι ομάδες υψηλού κινδύνου

Ποια είναι η κλινική εικόνα της βαρύτερης μορφής με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος;

Η βαρύτερη μορφή της λοίμωξης μπορεί να εκδηλωθεί με ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων, από υψηλό πυρετό και έντονη κακουχία έως σοβαρές νευρολογικές διαταραχές.

Σε συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 μελετών που δημοσιεύθηκε στο Annals of Neurology το 2025, πυρετός καταγράφηκε στο 88% των περιστατικών, ναυτία ή έμετος στο 58% και κόπωση στο 50%. Σε ό,τι αφορά τις νευρολογικές εκδηλώσεις, κεφαλαλγία εμφανίστηκε περίπου στους μισούς ασθενείς, διαταραχή της νοητικής κατάστασης στο 39% και εστιακή μυϊκή αδυναμία στο 32%.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 42% των ασθενών χρειάστηκε νοσηλεία σε ΜΕΘ, ενώ η συνολική θνητότητα υπολογίστηκε στο 9,2%, επισημαίνει η καθηγήτρια.

«Η ίδια μετα-ανάλυση παρέχει ιδιαίτερα χρήσιμα δεδομένα για την πρόγνωση. Η χρόνια νεφρική νόσος συσχετίστηκε με περίπου με εξαπλάσιο κίνδυνο θανάτου (OR 5,99), η υπέρταση με περίπου τετραπλάσιο κίνδυνο (OR 4,01) και ο σακχαρώδης διαβήτης με υπερδιπλάσιο κίνδυνο (OR 2,43). Τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι οι συννοσηρότητες έχουν ιδιαίτερη σημασία για την εκτίμηση του τελικού κινδύνου του ατόμου που νοσεί από τον ιό αυτό», καταλήγει η κ. Ψαλτοπούλου.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικά είναι τα στοιχεία από άλλη μετα-ανάλυση 4.000 ασθενών, η οποία περιλάμβανε 39 μελέτες και δημοσιεύθηκε στο International Journal of Infectious Diseases το 2026. Η συνολική θνητότητα των κλινικά αναγνωρισμένων περιστατικών ήταν 6%, όμως στους ασθενείς που χρειάστηκαν νοσηλεία σε ΜΕΘ άγγιζε το 62%. Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν με τον πλέον σαφή τρόπο πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η πρόγνωση ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου.

«Σύμφωνα με το επιστημονικό περιοδικό JAMA (2025), η θνητότητα είναι περίπου 10% γι’ αυτή την σοβαρή μορφή, αλλά φτάνει περίπου στο 20% σε άτομα 70 ετών και άνω, και στο 30-40% σε βαριά ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς», λέει η ίδια στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Η σοβαρή νόσηση, ωστόσο, δεν τελειώνει απαραίτητα με την έξοδο από το νοσοκομείο. Σε σημαντικό ποσοστό ασθενών που νοσηλεύτηκαν μπορεί να παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα συμπτώματα όπως κόπωση, αδυναμία, μυαλγίες, διαταραχές μνήμης και κατάθλιψη.

Μετά την ύφεση της νόσου μπορεί να παραμείνει συμπτωματολογία;

Η αποδρομή της οξείας λοίμωξης δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και πλήρη επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση υγείας. Η ίδια μετα-ανάλυση δείχνει ότι σημαντικό ποσοστό των επιζώντων συνεχίζει να εμφανίζει συμπτώματα και μετά τη νοσηλεία.

Η κόπωση αναφέρθηκε στο 37%-75% των ασθενών, προβλήματα μνήμης στο 11%-57%, δυσκολίες συγκέντρωσης στο 17%-48% και συμπτώματα κατάθλιψης στο 17%-38%.

«Επομένως, η πραγματική επιβάρυνση δεν αποτυπώνεται πλήρως μόνο από τη νοσηρότητα και θνητότητα της οξείας φάσης», επισημαίνει η κ. Ψαλτοπούλου, αναδεικνύοντας έτσι και τη μακροπρόθεσμη διάσταση της νόσου.

Υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία;

Ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα αφορά τη θεραπευτική αντιμετώπιση, καθώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδική θεραπεία που να εξουδετερώνει τον ιό.

Μία από τις πλέον πρόσφατες ανασκοπήσεις, η οποία δημοσιεύθηκε στο Reviews in Medical Virology το 2026, εξετάζει ειδικά τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.

«Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο ούτε εγκεκριμένο ανθρώπινο εμβόλιο.

Η αντιμετώπιση παραμένει κυρίως υποστηρικτική, με διαχείριση της αναπνευστικής ανεπάρκειας, των επιληπτικών κρίσεων, των διαταραχών υγρών και ηλεκτρολυτών και των άλλων επιπλοκών της εγκεφαλίτιδας.

Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν σαφές όφελος επιβίωσης από κορτικοστεροειδή, ενώ η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται λόγω ανεπαρκούς αποτελεσματικότητας. Γίνεται έρευνα για μονοκλωνικά αντισώματα, αλλά μέχρι σήμερα η συμπτωματική αγωγή είναι η καθιερωμένη.

Επομένως το σημαντικότερο στοιχείο για τη νόσηση από ιό του Δυτικού Νείλου είναι η πρόληψη σε επίπεδο πολιτείας, όσο και ατομικά, έτσι ώστε να αποφευχθεί η μεταφορά του ιού μέσω των μολυσμένων κουνουπιών», αναφέρει.

Η καθηγήτρια υπογραμμίζει, παράλληλα, ότι η ευρωπαϊκή διάσταση του προβλήματος και η επιβάρυνση που προκαλεί είναι πλέον εμφανείς. Η πρόληψη και η αντιμετώπιση του ιού δεν αποτελούν μια απλή υπόθεση, καθώς εμπλέκονται πολλοί και αλληλένδετοι παράγοντες: το κλίμα, οι πληθυσμοί των κουνουπιών, ο άνθρωπος, αλλά και το αστικό και οικολογικό περιβάλλον.