Κίνα: Οι Κινέζοι ξεκίνησαν να φυτεύουν δέντρα στην έρημο Τακλαμακάν πριν 50 χρόνια-Τώρα οι δορυφόροι δείχνουν ότι το τοπίο δεσμεύει περισσότερο άνθρακα από ό,τι απελευθερώνει

Εκεί όπου για αιώνες κυριαρχούσαν η άμμος, η ξηρασία και οι ακραίες θερμοκρασίες, ένα διαφορετικό τοπίο αρχίζει να διαμορφώνεται.

Κίνα: Οι Κινέζοι ξεκίνησαν να φυτεύουν δέντρα στην έρημο Τακλαμακάν πριν 50 χρόνια-Τώρα οι δορυφόροι δείχνουν ότι το τοπίο δεσμεύει περισσότερο άνθρακα από ό,τι απελευθερώνει

Μία από τις μεγαλύτερες και πιο άνυδρες ερήμους του πλανήτη παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη περιβαλλοντική μεταβολή, προϊόν μιας προσπάθειας που ξεκίνησε πριν από σχεδόν μισό αιώνα.

Η έρημος Τακλαμακάν, στη βορειοδυτική Κίνα, φαίνεται πως σε ορισμένες περιοχές της έχει αρχίσει να λειτουργεί ως καταβόθρα άνθρακα, απορροφώντας πλέον περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από όσο απελευθερώνει στην ατμόσφαιρα. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τις πολυετείς και μεγάλης κλίμακας παρεμβάσεις για την αποκατάσταση της βλάστησης στις παρυφές της ερήμου.

Η προσπάθεια είχε ξεκινήσει το 1978, στο πλαίσιο του γιγαντιαίου κινεζικού προγράμματος «Three-North Shelterbelt», που έγινε ευρύτερα γνωστό ως «Great Green Wall».

Ο αρχικός στόχος δεν ήταν η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όπως θα μπορούσε κανείς να υποθέσει σήμερα, αλλά κάτι πολύ πιο άμεσο: να ανακοπεί η επέλαση της ερημοποίησης, να σταθεροποιηθούν οι μετακινούμενοι αμμόλοφοι και να προστατευθούν πόλεις, χωριά και καλλιεργήσιμες εκτάσεις από τις ισχυρές αμμοθύελλες που πλήττουν την περιοχή.

Για σχεδόν πέντε δεκαετίες, δέντρα, θάμνοι και άλλες μορφές βλάστησης φυτεύονταν σταδιακά στις ζώνες γύρω από την απέραντη έρημο. Το 2024, έπειτα από 46 χρόνια εργασιών, ολοκληρώθηκε μια πράσινη ζώνη μήκους περίπου 3.000 χιλιομέτρων, που περιβάλλει την Τακλαμακάν και λειτουργεί ως ένα τεράστιο φυσικό ανάχωμα απέναντι στην άμμο.

Το εγχείρημα, ωστόσο, δεν ήταν καθόλου απλό. Η Τακλαμακάν αποτελεί ένα από τα πιο ξηρά περιβάλλοντα της Γης, με εξαιρετικά περιορισμένες βροχοπτώσεις και ακραίες συνθήκες για την επιβίωση της βλάστησης. Για να διατηρηθούν τα φυτά ζωντανά, αξιοποιήθηκαν μεταξύ άλλων υδάτινοι πόροι που κατεβαίνουν από τα γύρω ορεινά συγκροτήματα, καθιστώντας τη διαχείριση του νερού έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες του όλου εγχειρήματος.

Και πλέον, η αλλαγή δεν είναι ορατή μόνο στο έδαφος.

Κίνα: Οι Κινέζοι ξεκίνησαν να φυτεύουν δέντρα στην έρημο Τακλαμακάν πριν 50 χρόνια-Τώρα οι δορυφόροι δείχνουν ότι το τοπίο δεσμεύει περισσότερο άνθρακα από ό,τι απελευθερώνει

Το αποτέλεσμα άρχισε να γίνεται ορατό ακόμη και από το Διάστημα.

Επιστήμονες από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα αξιοποίησαν δορυφορικές παρατηρήσεις σε συνδυασμό με επίγεια δεδομένα, εξετάζοντας τις συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, την έκταση και την πυκνότητα της βλάστησης, αλλά και τις μεταβολές στις τοπικές καιρικές συνθήκες.

Η εικόνα που προέκυψε είναι εντυπωσιακή. Τα δεδομένα καταγράφουν μακροχρόνια αύξηση τόσο της φυτικής κάλυψης όσο και της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας, με το φαινόμενο να είναι ιδιαίτερα έντονο στις παρυφές της ερήμου. Εκεί όπου άλλοτε κυριαρχούσε σχεδόν αποκλειστικά το άγονο τοπίο της άμμου, η παρουσία φυτών φαίνεται πλέον να έχει αποκτήσει σημαντικότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μεταβολές κατά την πιο υγρή περίοδο του έτους. Από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο, όταν η βλάστηση εμφανίζει αυξημένη δραστηριότητα, καταγράφηκε πτώση της συγκέντρωσης του CO2 στην ατμόσφαιρα κατά περίπου τρία μέρη ανά εκατομμύριο σε σύγκριση με την ξηρή περίοδο.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι η χρονική και γεωγραφική σύμπτωση αυτής της τάσης με τις μεγάλης κλίμακας φυτεύσεις αποτελεί σημαντική ένδειξη ότι η ανθρώπινη παρέμβαση έχει συμβάλει στην αλλαγή της λειτουργίας του οικοσυστήματος. Τμήματα μιας περιοχής που θεωρείται από τις πιο αφιλόξενες του πλανήτη φαίνεται να μετατρέπονται σταδιακά από καθαρή πηγή εκπομπών σε καταβόθρες άνθρακα.

Η εικόνα, ωστόσο, χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η περίπτωση της Τακλαμακάν δεν αποτελεί μια απλή «συνταγή» που θα μπορούσε να εφαρμοστεί αυτούσια σε κάθε έρημο του πλανήτη. Η παρουσία και η διαθεσιμότητα νερού είναι καθοριστικής σημασίας, ιδιαίτερα σε ένα τόσο ακραία άνυδρο περιβάλλον. Παράλληλα, παραμένουν ερωτήματα σχετικά με το πόσο άνθρακα δεσμεύεται πραγματικά σε συνολικό επίπεδο και κατά πόσο οι σχετικές εκτιμήσεις μπορούν να αποτυπώσουν όλες τις επιπτώσεις ενός τόσο μεγάλης κλίμακας εγχειρήματος.

Έπειτα από σχεδόν μισό αιώνα, πάντως, η εικόνα της Τακλαμακάν έχει αλλάξει αισθητά. Η άμμος δεν έχει εξαφανιστεί, ούτε η έρημος έχει πάψει να είναι έρημος. Στις παρυφές της, όμως, ένα νέο πράσινο τοπίο έχει αρχίσει να σχηματίζεται — τόσο εκτεταμένο ώστε να αφήνει πλέον το αποτύπωμά του ακόμη και στις μετρήσεις των δορυφόρων και στη συμπεριφορά του άνθρακα στην ατμόσφαιρα.