Μέση Ανατολή: «Θα σου σπάσουμε τα πόδια!»- Ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε γνωστή την…πρόθεση του να κηρύξει τα Στενά του Ορμούζ αμερικανικό έδαφος και το Ιράν δεν έμεινε με «σταυρωμένα χέρια»

Σε νέα, ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση εισέρχεται η ήδη τεταμένη αντιπαράθεση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.

Μέση Ανατολή: «Θα σου σπάσουμε τα πόδια!»- Ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε γνωστή την…πρόθεση του να κηρύξει τα Στενά του Ορμούζ αμερικανικό έδαφος και το Ιράν δεν έμεινε με «σταυρωμένα χέρια»

Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί πρόθεσης να καταστήσει τα Στενά του Ορμούζ αμερικανική επικράτεια προκάλεσαν την άμεση και οξύτατη αντίδραση του Ιράν, το οποίο πέρασε στην αντεπίθεση με απειλές και την ανακοίνωση χρηματικής επικήρυξης για Αμερικανούς στρατιώτες.

Η νέα αυτή κλιμάκωση εκδηλώνεται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία, καθώς το μνημόνιο κατανόησης που είχαν υπογράψει οι δύο πλευρές τον Ιούνιο εκπνέει την Κυριακή, χωρίς μέχρι στιγμής να διαφαίνεται σαφής δρόμος προς την αποκλιμάκωση. Η Τεχεράνη χαρακτήρισε «ανοησίες» τις αμερικανικές απειλές, ενώ η αντιπαράθεση γύρω από τα Στενά αποκτά πλέον διαστάσεις που ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια μιας διπλωματικής διαμάχης.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν άλλωστε ένα από τα σημαντικότερα γεωστρατηγικά περάσματα στον πλανήτη, καθώς από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Τεχεράνη έχει περιορίσει τη διέλευση, χρησιμοποιώντας το στρατηγικό αυτό σημείο ως μοχλό πίεσης με πιθανές τεράστιες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, την ώρα που η Ουάσιγκτον διατηρεί τον ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, εντείνοντας την οικονομική πίεση προς το Ιράν.

Η κατάσταση θυμίζει ένα επικίνδυνο παιχνίδι νεύρων. Και ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ παρομοιάζει τη διαπραγμάτευση με το Ιράν με «σκάκι», η στρατιωτική ρητορική του Αμερικανού προέδρου ακολουθεί ένα γνώριμο μοτίβο καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου: απειλές για επίθεση, κλιμάκωση της πίεσης και, τελικά, υπαναχώρηση την τελευταία στιγμή.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: μπορούν πράγματι οι Ηνωμένες Πολιτείες να μετατρέψουν τα Στενά του Ορμούζ σε αμερικανικό έδαφος; Και, κυρίως, τι θα σήμαινε μια τέτοια κίνηση στην πράξη;

Τι ακριβώς είπε ο Ντόναλντ Τραμπ

Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι προτίθεται «σύντομα» να ανακηρύξει τα Στενά του Ορμούζ επικράτεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Η δήλωση έγινε σε μια περίοδο κατά την οποία η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια δίοδος έχει μετατραπεί σε επίκεντρο ενός πρωτοφανούς στρατιωτικού και διπλωματικού αδιεξόδου.

«Αφού τελειώσουμε με την ήττα του Ιράν, το οποίο ηττάται κατά κράτος, πολύ σύντομα θα ανακηρύξω τα Στενά του Ορμούζ επικράτεια των Ηνωμένων Πολιτειών», ανέφερε ο Ντόναλντ Τραμπ κατά τη διάρκεια ομιλίας του σε αστυνομική ακαδημία στη Νέα Υόρκη.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έμεινε εκεί. Αναφερόμενος στον ναυτικό αποκλεισμό, άφησε να εννοηθεί ότι τα Στενά βρίσκονται ουσιαστικά ήδη υπό αμερικανικό έλεγχο. «Ουσιαστικά, αυτό είναι», πρόσθεσε.

«Έχουμε τον αποκλεισμό. Κανένα πλοίο δεν περνάει αν δεν το θέλουμε εμείς», υπογράμμισε ο ίδιος.

Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επιμένει ότι διατηρεί τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού. Παρά τους αμερικανικούς ισχυρισμούς, μάλιστα, δεδομένα ναυσιπλοΐας δείχνουν ότι ορισμένα πλοία έχουν καταφέρει να περάσουν από τα Στενά εν μέσω του αποκλεισμού.

Η ρητορική του Τραμπ δεν πέρασε απαρατήρητη ούτε από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. «Είναι σαφές ότι ο Αμερικανός πρόεδρος, λέγοντάς το αυτό με ένα γελάκι, ούτε ο ίδιος δεν το παίρνει ιδιαίτερα στα σοβαρά», σχολίασε η Κίμπερλι Χάλκετ του δικτύου Al Jazeera, μεταδίδοντας από την Ουάσιγκτον.

«Αυτά είναι τα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν. Αλλά αυτό που αρέσει στον Αμερικανό πρόεδρο είναι να μπαίνει στο μυαλό και να εκνευρίζει τους αντιπάλους του, και σε αυτή την περίπτωση, είναι το Ιράν», εξήγησε η ίδια.

«Αυτό που πρέπει να επισημάνουμε, ωστόσο, είναι ότι εκείνο στο οποίο δεν υποχωρεί ο Αμερικανός πρόεδρος είναι το γεγονός πως βρίσκεται σε ισχύ ένας ναυτικός αποκλεισμός από τις Ηνωμένες Πολιτείες στα Στενά του Ορμούζ, ο οποίος συνεχίζεται».

Η απάντηση της Τεχεράνης: Επικήρυξη έως και 60.000 δολάρια

Η απάντηση του Ιράν ήταν άμεση, επιθετική και σαφώς προσανατολισμένη στην περαιτέρω κλιμάκωση. Η στρατιωτική ηγεσία της χώρας πέρασε από τις προειδοποιήσεις σε ευθείες απειλές, με τον αρχηγό του ιρανικού στρατού, υποστράτηγο Αμίρ Χαταμί, να εξαπολύει προσωπική επίθεση κατά του Ντόναλντ Τραμπ και να χαρακτηρίζει «μεγάλο λάθος» τις δηλώσεις του για τα Στενά.

«Αυτό είναι το Ιράν και έχει υπερασπιστές που θα σου σπάσουν τα πόδια», διεμήνυσε, στέλνοντας παράλληλα το μήνυμα ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν έχουν πλέον άδεια να εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο, τη Θάλασσα του Ομάν και τα Στενά του Ορμούζ.

Ο Ιρανός στρατηγός προχώρησε μάλιστα σε μια ιδιαίτερα προκλητική ανακοίνωση, προσφέροντας οικονομική αμοιβή ύψους 30.000 δολαρίων σε όποιον σκοτώσει ή αιχμαλωτίσει Αμερικανό στρατιώτη. Το ποσό, σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, θα διπλασιάζεται και θα φτάνει τα 60.000 δολάρια εάν η ενέργεια πραγματοποιηθεί από γυναίκα.

Στο ίδιο επιθετικό μήκος κύματος κινήθηκε και ο επικεφαλής της ιρανικής δικαιοσύνης, ο οποίος χαρακτήρισε τον Αμερικανό πρόεδρο εγκληματία, αποκάλεσε τις δηλώσεις του «ανοησίες» και επανέλαβε ότι τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του Ιράν.

Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Κάζεμ Γκαριμπαμπαντί, έδωσε τη δική του απάντηση, με μια φράση που επιχειρεί να αποδομήσει την αμερικανική θέση από τη βάση της:

«Τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να καταληφθούν με ένα tweet, ούτε με αεροπλανοφόρο, ούτε με την έκδοση μιας διαταγής, ούτε με μια προεκλογική ομιλία».

Και συνέχισε σε ακόμη πιο απόλυτους τόνους:

«Τα Στενά του Ορμούζ ήταν ιρανικά, είναι ιρανικά και θα παραμείνουν ιρανικά. Αυτά τα στενά θα κλείνουν και θα ανοίγουν μόνο υπό τις διαταγές του Ιράν, και όσο δεν αποδέχεστε την πραγματικότητα της ήττας και δεν βάζετε τέλος στις φαντασιώσεις σας, το Ιράν θα συνεχίσει να επιβάλλει τον αποκλεισμό».

Οι επαφές με το Ομάν και το «κλειδί» της ναυσιπλοΐας

Την ίδια στιγμή, πάντως, η Τεχεράνη δεν περιορίζεται στη σκληρή ρητορική. Διατηρεί ανοιχτό δίαυλο διαβουλεύσεων με το Ομάν, τη μοναδική άλλη παράκτια χώρα στην περιοχή, αναζητώντας μια συμφωνία που θα μπορούσε να ρυθμίσει εκ νέου τη θαλάσσια κυκλοφορία.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε στο Ιρανικό Πρακτορείο Ειδήσεων των Φοιτητών ότι οι συνομιλίες μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ «ενδέχεται να καταλήξουν σύντομα σε συμφωνία».

Ωστόσο, έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι η επαναλειτουργία των Στενών αποτελεί διαφορετικό ζήτημα. Προϋπόθεση, όπως ανέφερε, είναι να τηρήσει προηγουμένως η Ουάσιγκτον τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το μνημόνιο κατανόησης του Ιουνίου, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η άρση του ναυτικού αποκλεισμού και ο τερματισμός των οικονομικών κυρώσεων σε βάρος του Ιράν.

Με τον τρόπο αυτό, η Τεχεράνη φαίνεται να μετατοπίζει τη στρατηγική της. Ζητά πλέον συγκεκριμένες αμερικανικές υποχωρήσεις ακόμη και ως προϋπόθεση για την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, μετατρέποντας τα Στενά σε ένα από τα βασικότερα διαπραγματευτικά της όπλα. Πρόκειται για όρους που αρχικά είχαν τεθεί ως προϋποθέσεις για την πλήρη κατάπαυση των εχθροπραξιών.

Μέση Ανατολή: «Θα σου σπάσουμε τα πόδια!»- Ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε γνωστή την…πρόθεση του να κηρύξει τα Στενά του Ορμούζ αμερικανικό έδαφος και το Ιράν δεν έμεινε με «σταυρωμένα χέρια»

Μπορεί πράγματι ο Τραμπ να προσαρτήσει τα Στενά;

Πέρα από τη ρητορική και τις απειλές, υπάρχει ένα θεμελιώδες ζήτημα: κατά πόσο είναι νομικά και πρακτικά εφικτό να υλοποιηθεί η εξαγγελία του Ντόναλντ Τραμπ.

Η απάντηση είναι πως η εδαφική κυριαρχία δεν αλλάζει με μια απλή μονομερή προεδρική διακήρυξη.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αμερικανός πρόεδρος έχει προχωρήσει σε αντίστοιχες δηλώσεις. Στο παρελθόν είχε απειλήσει ότι θα στείλει αμερικανικά στρατεύματα στο ιρανικό νησί Χαρκ, προκειμένου να καταλάβει τον κομβικό πετρελαϊκό εξαγωγικό σταθμό του Ιράν στον Κόλπο. Η απάντηση της Τεχεράνης τότε ήταν ότι οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης θα τους περίμεναν «με το δάχτυλο στη σκανδάλη». Παράλληλα, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα μιλήσει και για την προσάρτηση της Γροιλανδίας, του αυτόνομου εδάφους της Δανίας.

Ο Μπρους Φέιν, αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας επί προεδρίας Ρόναλντ Ρίγκαν, εκτιμά ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν διαθέτει από μόνος του τη συνταγματική εξουσία για να προχωρήσει σε μια τέτοια προσάρτηση.

«Απαιτείται συνταγματικά μια συνθήκη επικυρωμένη από τη Γερουσία ή ένας νόμος για την προσάρτηση εδαφών, όπως συνέβη με την αγορά της Λουιζιάνα, την προσάρτηση της Χαβάης ή της Διώρυγας του Παναμά, ή την απόκτηση του Πουέρτο Ρίκο και των Φιλιππίνων κατά τη λήξη του Ισπανοαμερικανικού Πολέμου», τονίζει.

Και προειδοποιεί ότι μια τέτοια ενέργεια θα είχε ακόμη σοβαρότερες συνέπειες στο επίπεδο του διεθνούς δικαίου:

«συνιστούσε το έγκλημα του επιθετικού πολέμου σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του Χάρτη του ΟΗΕ».

Από την πλευρά της, η Νάταλι Κλάιν, ειδική στο διεθνές δίκαιο και αναπληρώτρια κοσμήτορας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας στο Σίδνεϊ, εκτιμά ότι υπάρχει μόνο ένα ακραίο σενάριο στο οποίο ο ισχυρισμός του Αμερικανού προέδρου θα μπορούσε να αποκτήσει κάποια νομική υπόσταση.

«Ουσιαστικά, ο μόνος τρόπος για να έχει κάποια αληθοφάνεια ο ισχυρισμός του Τραμπ βάσει του διεθνούς δικαίου θα ήταν εάν οι ΗΠΑ διεκδικούσαν τον έλεγχο των Στενών ως δύναμη κατοχής, κάτι ίσως συγκρίσιμο με την εξουσία που άσκησαν οι ΗΠΑ στην Ιαπωνία αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο».

Το σενάριο αυτό, ωστόσο, προϋποθέτει κάτι που σήμερα μοιάζει εξαιρετικά μακρινό: αμερικανικό στρατιωτικό έλεγχο του Ιράν ή, τουλάχιστον, των παράκτιων περιοχών του.

«Όμως, σε αυτό το σενάριο, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να έχουν στρατιωτικό έλεγχο επί του Ιράν ή τουλάχιστον των παράκτιων περιοχών του».

Πολιτικό κόστος και στρατιωτικές πιέσεις

Την ίδια ώρα, η σύγκρουση με το Ιράν εξελίσσεται σε ένα ολοένα βαρύτερο πολιτικό φορτίο για την αμερικανική κυβέρνηση. Ο πόλεμος παραμένει εξαιρετικά μη δημοφιλής στις Ηνωμένες Πολιτείες, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ και οι Ρεπουμπλικανοί επιχειρούν να διατηρήσουν τις οριακές πλειοψηφίες τους στο Κογκρέσο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Μόλις το 35% των Αμερικανών δηλώνει ότι εγκρίνει τον πόλεμο, σύμφωνα με δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos.

Την ίδια στιγμή, αμερικανικά μέσα ενημέρωσης έχουν αναφέρει προβλήματα στα αποθέματα πυρομαχικών, μεταξύ των οποίων και στα κρίσιμης σημασίας αντιπυραυλικά συστήματα Patriot. Παράλληλα, η άνοδος των τιμών της βενζίνης, οι οποίες έχουν πλέον ξεπεράσει κατά μέσο όρο τα 4 δολάρια το γαλόνι, δημιουργεί ένα ακόμη σημαντικό πολιτικό πρόβλημα για τον Λευκό Οίκο.

Και ενώ η ρητορική ανεβαίνει, το ίδιο συμβαίνει και με τη στρατιωτική κινητικότητα. Ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε εντολή για τη μετακίνηση του αεροπλανοφόρου USS George Washington από τη Νότια Σινική Θάλασσα προς τη Μέση Ανατολή, προκειμένου να αντικαταστήσει το USS Abraham Lincoln, η παρατεταμένη παραμονή του οποίου στην περιοχή είχε προκαλέσει ανησυχίες για το ηθικό του πληρώματος.

Η στρατιωτική ένταση, σε συνδυασμό με την εκπνοή της συμφωνίας του Ιουνίου χωρίς σαφή προοπτική αποκλιμάκωσης, έχει προκαλέσει νέο κύμα ανησυχίας στις διεθνείς αγορές. Το πετρέλαιο πλησιάζει πλέον τα 90 δολάρια το βαρέλι, καθώς η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ επιβραδύνεται επικίνδυνα.

Μόλις την περασμένη εβδομάδα, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς είχε δηλώσει ότι βασική προτεραιότητα της κυβέρνησης Τραμπ στον πόλεμο είναι ο περιορισμός της ανόδου στις τιμές της βενζίνης. Η προσπάθεια ανακοπής της υποτιθέμενης προσπάθειας του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο έχει, πλέον, περάσει σε δεύτερο πλάνο.

Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη έχει πραγματοποιήσει επιθέσεις και εναντίον γειτονικών χωρών του Κόλπου. Αναλυτές εκτιμούν ότι οι κινήσεις αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια να αυξηθεί η πίεση προς τα κράτη της περιοχής, ώστε αυτά με τη σειρά τους να ωθήσουν την Ουάσιγκτον στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Τι προβλέπει το διεθνές δίκαιο για τα Στενά

Παρά τη σκληρή ρητορική της Τεχεράνης, ούτε το Ιράν διαθέτει απεριόριστη κυριαρχία σε ολόκληρη την έκταση των Στενών του Ορμούζ. Το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), αναγνωρίζει συγκεκριμένα δικαιώματα στα παράκτια κράτη, αλλά όχι απόλυτο έλεγχο σε ολόκληρη τη θαλάσσια δίοδο.

Η UNCLOS αναγνωρίζει κυριαρχία των παράκτιων κρατών στα χωρικά τους ύδατα, περιορίζοντας όμως τη συγκεκριμένη ζώνη στα 12 ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου 22 χιλιόμετρα. Παράλληλα, προβλέπει το δικαίωμα διέλευσης των πλοίων, το οποίο «δεν πρέπει να παρεμποδίζεται».

Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές του Ιράν και του Ομάν. Στο στενότερο σημείο τους το πλάτος τους φτάνει μόλις τα 21 ναυτικά μίλια, περίπου 39 χιλιόμετρα, με αποτέλεσμα τα χωρικά ύδατα των δύο χωρών, που εκτείνονται έως τα 12 ναυτικά μίλια, να επικαλύπτονται.

Παρότι ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε το Ιράν έχουν επικυρώσει την UNCLOS, οι σχετικοί κανόνες για τα διεθνή στενά θεωρούνται ευρέως μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου.

Ο «σόουμαν» Τραμπ και το μήνυμα προς το αμερικανικό ακροατήριο

Για τον Πολ Μάσγκρεϊβ, αναπληρωτή καθηγητή κυβερνητικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο Georgetown στο Κατάρ, τέτοιου είδους δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ απευθύνονται σε μεγάλο βαθμό στο εσωτερικό ακροατήριο και, ειδικότερα, στην εκλογική του βάση.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι δεν πρέπει να παραβλέπεται το γεγονός πως ο Αμερικανός πρόεδρος έχει αναδειχθεί μέσα από την αμερικανική ριάλιτι τηλεόραση και εξακολουθεί, σε σημαντικό βαθμό, να λειτουργεί ως «σόουμαν».

«Πρόκειται για έναν άνθρωπο που μιλάει με μεγάλα λόγια. Πρέπει να τον παίρνετε στα σοβαρά σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά όχι κυριολεκτικά», προειδοποίησε ο Πολ Μάσγκρεϊβ.

Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως το κλειδί για την ανάγνωση της τελευταίας απειλής του Ντόναλντ Τραμπ. Η μετατροπή των Στενών του Ορμούζ σε αμερικανικό έδαφος δεν φαίνεται να αποτελεί μια κίνηση που μπορεί εύκολα να υλοποιηθεί, ούτε από νομική ούτε από πρακτική άποψη.

Ωστόσο, η δήλωση δεν παύει να έχει πολιτικό και στρατηγικό βάρος. Δείχνει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος εξακολουθεί να θέλει να διατηρήσει τη μέγιστη δυνατή πίεση προς την Τεχεράνη, αποφεύγοντας να εμφανιστεί ότι υποχωρεί σε έναν πόλεμο που έχει ήδη εισέλθει σε παρατεταμένη και ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση.

Το ερώτημα, πλέον, δεν είναι μόνο εάν ο Τραμπ μπορεί πράγματι να κάνει τα Στενά αμερικανικό έδαφος. Είναι εάν η ολοένα σκληρότερη ρητορική και η στρατιωτική κινητικότητα γύρω από το πιο κρίσιμο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη θα οδηγήσουν τελικά σε μια νέα συμφωνία ή σε μια σύγκρουση με ακόμη μεγαλύτερες, αυτή τη φορά παγκόσμιες, συνέπειες.