Καθώς η Ευρώπη μοιάζει να εγκαταλείπει, έστω διστακτικά, τη μακρά περίοδο των παγωμένων διπλωματικών σχέσεων με τη Μόσχα, ένα ερώτημα που μέχρι πρότινος θα φάνταζε σχεδόν αδιανόητο επιστρέφει στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων.
New York Times: Η…σκληρή πραγματικότητα αναγκάζει την Ευρωπαϊκή Ένωση να στραφεί στο διάλογο με τον Πούτιν όσο κι αν δεν το θέλει!
Το ερώτημα λοιπόν είναι αν θα πρέπει να υπάρξουν συνομιλίες με τη ρωσική κυβέρνηση του Βλαντίμιρ Πούτιν για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία και, κυρίως, ποιος θα μπορούσε να σταθεί απέναντί του ως ευρωπαϊκός απεσταλμένος.
Πριν όμως φτάσουν σε πρόσωπα και ρόλους, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δείχνουν να σκοντάφτουν σε ένα ακόμη πιο θεμελιώδες ζήτημα: όχι το ποιος θα μιλήσει, αλλά το πώς θα μιλήσουν. Με ποιο πλαίσιο, με ποιους όρους, και –ίσως το πιο κρίσιμο– με ποιες κόκκινες γραμμές.
Σύμφωνα με τους New York Times, αξιωματούχοι εξωτερικών υποθέσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να ζυγίσουν την πιθανότητα συζητήσεων με τη Ρωσία την επόμενη εβδομάδα σε μια συνάντηση στην Κύπρο, συμπεριλαμβανομένου του σε τι θα μπορούσαν να επικεντρωθούν οι συνομιλίες και ποιες κόκκινες γραμμές θα διατηρήσει η Ευρώπη.
Παρότι η ιδέα ενός επίσημου απεσταλμένου δεν αναμένεται να κλειδώσει άμεσα –όπως σημειώνουν τρεις διπλωμάτες και δύο αξιωματούχοι που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας– η συζήτηση φαίνεται να αποκτά σχήμα: είτε ένα πρόσωπο είτε μια μικρή ομάδα που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως δίαυλος με το Κρεμλίνο.
Και μόνο το γεγονός ότι αυτό το ενδεχόμενο βρίσκεται στο τραπέζι συνιστά, για πολλούς, μια αθόρυβη αλλά ουσιαστική καμπή. Έπειτα από χρόνια σταθερής αποχής από πολιτικές επαφές με τη Μόσχα μετά την εισβολή του 2022, η Ευρώπη δείχνει να ξαναμετρά το κόστος της σιωπής.
Τα ευρωπαϊκά κράτη ανέστειλαν τις περισσότερες πολιτικές επαφές με τη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022 και έχουν δηλώσει εδώ και καιρό ότι δεν ήταν η κατάλληλη στιγμή να μιλήσουν με τον Πούτιν επειδή δεν ήταν «σοβαρός» για τον τερματισμό του πολέμου.
Η διατήρηση αυτής της στάσης, ωστόσο, γίνεται ολοένα πιο δύσκολη μέσα σε ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές εργάζονται για κάποιο είδος ειρηνευτικού σχεδίου εδώ και μήνες, αλλά η πρόοδος έχει σταματήσει καθώς ξεκίνησε η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν.
Την ίδια στιγμή, οι Ευρωπαίοι παραμένουν θεατές σε κρίσιμες διεργασίες όπου δεν είχαν ουσιαστική θέση στο τραπέζι, χωρίς εγγυήσεις ότι τα αμερικανικά συμφέροντα ταυτίζονται με τα δικά τους.
Μέσα σε αυτό το κενό επιρροής, η ιδέα της άμεσης επικοινωνίας με τη Μόσχα αποκτά ξανά βάρος: όχι ως πολιτική μεταστροφή, αλλά ως εργαλείο διασφάλισης ότι μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία δεν θα διαμορφωθεί ερήμην της Ευρώπης και του Κιέβου.
Όλο και περισσότερο, φαίνεται να πιστεύουν ότι για να ασκήσουν μεγαλύτερη επιρροή, μπορεί να χρειαστεί να μιλήσουν με μία φωνή κατά τη διάρκεια μελλοντικών διαπραγματεύσεων.
«Πρόκειται για τη θεμελιώδη έλλειψη εμπιστοσύνης που έχει η Ευρώπη στις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Mujtaba Rahman, διευθύνων σύμβουλος για την Ευρώπη στην Eurasia Group, μια εταιρεία συμβούλων.
Και πρόσθεσε με χαρακτηριστική ωμότητα: «Αν δεν είσαι γύρω από το τραπέζι, θα είσαι το φαγητό»
Η δημόσια συζήτηση για ευρωπαϊκή παρουσία σε πιθανές διαπραγματεύσεις πυροδοτήθηκε και από παρεμβάσεις κορυφαίων αξιωματούχων. Ο Αντόνιο Κόστα, πρόεδρος του πολιτικού βραχίονα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άνοιξε ουσιαστικά τον διάδρομο της συζήτησης δηλώνοντας στις 7 Μαΐου ότι «μιλούσε με τους ηγέτες για να δει τον καλύτερο τρόπο να οργανωθούμε» για όταν φτάσει «η κατάλληλη στιγμή» να μιλήσουμε με τη Ρωσία.
Ο Κόστα τόνισε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να «διαταράξει» την ειρηνευτική διαδικασία υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, επισημαίνοντας παράλληλα ότι βρίσκεται σε επαφή με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι για μια πιθανή ευρωπαϊκή παρουσία στις συνομιλίες.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 14 Μαΐου, ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ έδωσε ακόμη πιο καθαρό στίγμα αλλαγής κλίματος, δηλώνοντας ότι «πλησίαζε» η ώρα για την άμεση ευρωπαϊκή συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις, καθώς η Ρωσία αντιμετώπιζε πισωγυρίσματα στο πεδίο της μάχης.
Και συμπλήρωσε: «Αν δεν είσαι γύρω από το τραπέζι, θα σε φάνε σε αυτό το τραπέζι. Νομίζω ότι είναι καλύτερο να συμμετάσχεις σε κάποιο είδος διαλόγου».
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι επιβεβαίωσε ότι έχει υπάρξει επικοινωνία για τον ρόλο ενός πιθανόυ ευρωπαϊκού απεσταλμένου, σημειώνοντας δημόσια:
«Η Ευρώπη πρέπει να συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις», έγραψε ο Ζελένσκι στο Facebook νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.
«Είναι σημαντικό να έχει ισχυρή φωνή και παρουσία σε αυτή τη διαδικασία και αξίζει να καθοριστεί ποιος θα εκπροσωπήσει συγκεκριμένα την Ευρώπη».
Από την πλευρά της Μόσχας, το Κρεμλίνο εξακολουθεί επισήμως να δηλώνει ανοιχτό σε διαπραγματεύσεις με οποιοδήποτε κράτος. Ωστόσο, η πάγια θέση του είναι πως οι ουσιαστικές συνομιλίες πρέπει να γίνονται με την Ουάσινγκτον.
Το τελευταίο διάστημα, όμως, οι ισορροπίες φαίνεται να μετατοπίζονται. Η αμερικανική πρωτοβουλία για την Ουκρανία έχει βαλτώσει, καθώς η Ουάσινγκτον στρέφει την προσοχή της σε άλλα μέτωπα, όπως η Μέση Ανατολή. Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη έχει εξελιχθεί στον βασικό χρηματοδότη του Κιέβου, με δανειακά πακέτα που φτάνουν τα 90 δισεκατομμύρια ευρώ.
Αυτή η νέα πραγματικότητα φαίνεται να ανοίγει ένα παράθυρο για τη Μόσχα.
«Ας επιλέξουν οι Ευρωπαίοι έναν ηγέτη που εμπιστεύονται και που δεν μας έχει κάνει καμία άσχημη παρατήρηση», δήλωσε ο Πούτιν σε συνέντευξη Τύπου στις αρχές Μαΐου.
Η Ευρώπη έχει πλέον μεγαλύτερη επιρροή στην Ουκρανία από ό,τι η Ουάσινγκτον, δήλωσε ο Κονσταντίν Β. Ρεμτσούκοφ, συντάκτης εφημερίδας της Μόσχας με διασυνδέσεις με το Κρεμλίνο, ο οποίος σε συνέντευξή του δήλωσε ότι αυτό εξηγεί τη «διαθεσιμότητα» της Ρωσίας στις διαπραγματεύσεις με την Ευρώπη.
New York Times: Η…σκληρή πραγματικότητα αναγκάζει την Ευρωπαϊκή Ένωση να στραφεί στο διάλογο με τον Πούτιν όσο κι αν δεν το θέλει!
«Υπάρχουν άτομα με επιρροή που πιστεύουν ότι η σύγκρουση πρέπει να τερματιστεί μέχρι το τέλος του έτους», δήλωσε ο Ρεμτσούκοφ.
«Ωστόσο, δεν μπορείς να τερματίσεις απλώς τη σύγκρουση έτσι απλά, επειδή η Ουκρανία βρίσκεται σήμερα – περισσότερο από ποτέ – υπό την κηδεμονία της Δυτικής Ευρώπης, και συγκεκριμένα της Γερμανίας και της Βρετανίας».
Στη ρωσική δημόσια σφαίρα, πάντως, δεν λείπουν και οι πιο σκληρές φωνές που απορρίπτουν κάθε ιδέα διαπραγμάτευσης με την Ευρώπη. Ο Βαντίμ Πόεγκλι, αρθρογράφος στην Moskovsky Komsomolets, έγραψε χαρακτηριστικά:
«Μόνο στο πεδίο της μάχης μπορούν να πειστούν για το αντίθετο»
Η αβεβαιότητα παραμένει και στην ευρωπαϊκή πλευρά. Δεν είναι όλοι πεπεισμένοι ότι μια τέτοια διαδικασία θα είναι ούτε εύκολη ούτε αποτελεσματική.
«Η στάση της Ρωσίας είναι η εξής: Ό,τι δεν κερδίσουμε στον στρατιωτικό τομέα, θα έρθουμε πίσω από το τραπέζι και θα απαιτήσουμε», δήλωσε η Κρίστεν Μίχαλ, πρωθυπουργός της Εσθονίας, σε συνέντευξή της στις 9 Μαΐου στη Νάρβα.
Και ενώ οι συζητήσεις για πρόσωπα βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, τα ονόματα ήδη κυκλοφορούν στους διπλωματικούς διαδρόμους: ο Αντόνιο Κόστα, ο Μάριο Ντράγκι, η Άνγκελα Μέρκελ, ακόμη και ο Αλεξάντερ Στουμπ.
Ορισμένοι Ευρωπαίοι διπλωμάτες ξεκαθαρίζουν ότι πρόκειται περισσότερο για σενάρια παρά για πραγματικές υποψηφιότητες.
Ο Πούτιν, από την πλευρά του, έχει ήδη ρίξει στο τραπέζι το δικό του όνομα: τον Γκέρχαρντ Σρέντερ. Μια πρόταση που απορρίφθηκε άμεσα από τις Βρυξέλλες, λόγω των στενών σχέσεων του πρώην καγκελάριου με ρωσικά συμφέροντα.
Δεν είναι τυχαίο, όπως σχολιάζεται, ότι ο Πούτιν επέλεξε να προτείνει έναν Γερμανό πολιτικό, σε μια στιγμή που η Γερμανία αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες στήριξης της Ουκρανίας.
Η Κάγια Κάλλας, κορυφαία διπλωμάτης της ΕΕ, ήταν κατηγορηματική για τον Σρέντερ, τον οποίο αποκάλεσε «υψηλόβαθμο λομπίστα για ρωσικές κρατικές εταιρείες».
Σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου, άφησε μάλιστα να εννοηθεί ότι η ίδια θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο, δηλώνοντας: «Νομίζω ότι θα μπορούσα να δω μέσα από τις παγίδες που παρουσιάζει η Ρωσία».
Ωστόσο, η ίδια παραμένει μια αμφιλεγόμενη επιλογή για τη Μόσχα, λόγω της σκληρής της στάσης απέναντι στη Ρωσία.
Η τελική απόφαση, πάντως, δεν έχει ακόμη ληφθεί. Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Πάουλα Πίνιο:
«Πιο σημαντικό από το ποιος είναι το τι», δήλωσε την Τετάρτη η Paula Pinho, επικεφαλής εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Τι θέλουμε να ζητήσουμε από τη Ρωσία;».
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα