Χρέος, πολιτική παράλυση και κοινωνική αναταραχή «στριμώχνουν» τη Γαλλία, ενώ οι αγορές φοβούνται ότι η κρίση μπορεί να ξεπεράσει τα γαλλικά σύνορα και να αναζωπυρώσει τα φαντάσματα της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους.
Ο Μακρόν σε τεντωμένο σκοινί: Πώς το γαλλικό χρέος πυροδοτεί φόβους για νέα κρίση στην Ευρωζώνη
Με έναν δρόμο γεμάτο εμπόδια και πολιτικές παγίδες να απλώνεται μπροστά της, η Γαλλία βαδίζει προς τις επόμενες προεδρικές εκλογές υπό το βάρος μιας ολοένα εντονότερης κρίσης χρέους. Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές εντάσεις οξύνονται και οι αγορές παρακολουθούν με αυξημένη ανησυχία τις εξελίξεις, καθώς πληθαίνουν οι φόβοι ότι η αναταραχή μπορεί να μεταδοθεί και σε άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.
Το σκηνικό ξυπνά μνήμες από την κρίση κρατικού χρέους που συγκλόνισε την Ευρωπαϊκή Ένωση τη δεκαετία του 2010, όταν η αμφισβήτηση της δημοσιονομικής αντοχής ορισμένων χωρών απείλησε να εξελιχθεί σε συστημική κρίση για ολόκληρη την Ευρωζώνη.
«Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων της Γαλλίας ξεφεύγουν από τον έλεγχο. Η μετάδοση της κρίσης στην υπόλοιπη Ευρώπη με υψηλό χρέος εξελίσσεται με ταχύτητα», έγραψε πρόσφατα ο Robin Brooks του Brookings σύμφωνα με το Axios.
Η Γαλλία βρίσκεται στο επίκεντρο των πιέσεων
Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν πάρει την ανιούσα σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, η εικόνα που διαμορφώνεται στη Γαλλία είναι αισθητά πιο ανησυχητική.
Οι επενδυτές ζητούν πλέον μεγαλύτερη ανταμοιβή για να διακρατούν γαλλικό χρέος, καθώς θεωρούν ότι ενσωματώνει υψηλότερο κίνδυνο σε σχέση με το γερμανικό χρέος, το οποίο παραδοσιακά αντιμετωπίζεται ως ένα από τα ασφαλέστερα καταφύγια στις ευρωπαϊκές αγορές.
Το αποτύπωμα αυτής της ανησυχίας αποτυπώνεται με χαρακτηριστικό τρόπο στη διαφορά των αποδόσεων —το λεγόμενο spread— μεταξύ των γαλλικών και των γερμανικών ομολόγων. Την Παρασκευή, η ψαλίδα μεταξύ τους άνοιξε στο υψηλότερο επίπεδο από την εποχή της μεγάλης κρίσης χρέους.
Η διεύρυνση του spread δεν είναι απλώς ένα τεχνικό μέγεθος των αγορών. Αντανακλά την αυξανόμενη δυσπιστία των επενδυτών απέναντι στη δημοσιονομική πορεία της Γαλλίας.
Το spread διευρύνεται λόγω του «υψηλότερου κινδύνου αθέτησης του γαλλικού δημοσίου», έγραψε την Πέμπτη σε σημείωμά του ο Thierry Wizman της Macquarie, με τίτλο: «Μήπως οι Γάλλοι έχουν καεί;».
Ένα εκρηκτικό μείγμα δημοσιονομικών και κοινωνικών πιέσεων
Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνολο προβλημάτων που, σε αρκετά σημεία, θα μπορούσαν να ακούγονται γνώριμα και στις Ηνωμένες Πολιτείες: ένα δημοσιονομικό έλλειμμα που διογκώνεται, έναν πληθυσμό που γηράσκει και συνεπώς αυξάνει τις πιέσεις στις δημόσιες δαπάνες, αλλά και ένα ολοένα πιο πολωμένο πολιτικό σκηνικό.
Οι πιέσεις αυτές δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά. Είχαν αρχίσει να συσσωρεύονται εδώ και καιρό, πολύ πριν από τον πόλεμο στο Ιράν. Η σύγκρουση, ωστόσο, ήρθε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια ήδη εύθραυστη κατάσταση, αυξάνοντας το ενεργειακό κόστος και επιβαρύνοντας την οικονομική δραστηριότητα.
Την ίδια στιγμή, η κοινωνική ένταση περνά από την οικονομία στους δρόμους. Την περασμένη εβδομάδα, διαδηλώσεις μαθητών λυκείου σε διάφορες περιοχές της Γαλλίας εξελίχθηκαν σε βίαια επεισόδια, προσθέτοντας ένα ακόμη στοιχείο αβεβαιότητας σε ένα ήδη φορτισμένο σκηνικό.
Το επίπεδο του κινδύνου αυξάνεται. «Οι επενδυτές ανησυχούν για μια επικείμενη δημοσιονομική κρίση, η οποία θα μπορούσε να υπονομεύσει το νομικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης», αναφέρεται σε σημείωμα της Evercore.
Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στη Γαλλία. «Οι ενδείξεις μετάδοσης της κρίσης, ιδιαίτερα προς την Ιταλία, προκαλούν ανησυχία, καθώς σηματοδοτούν μια ευρύτερη αστάθεια».
Καταλύτης η πολιτική παράλυση
Σε μια προσπάθεια να καθησυχάσει τις αγορές και να ανακόψει την επιδείνωση των δημοσιονομικών μεγεθών, η γαλλική κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις δαπάνες και να περικόψει τον προϋπολογισμό. Το περιθώριο ελιγμών της, όμως, παραμένει περιορισμένο.
Ο βασικός λόγος είναι πολιτικός: η κυβέρνηση μοιάζει ουσιαστικά να βρίσκεται σε κατάσταση αναμονής ενόψει των εκλογών του επόμενου έτους. Για τους επενδυτές, αυτή η αδυναμία λήψης αποφασιστικών μέτρων αποτελεί ίσως το πιο ανησυχητικό κομμάτι του παζλ.
«Η πολιτική παράλυση είναι ο καταλύτης», λέει ο Gianluca Benigno, καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο της Λωζάνης. Οι αγορές προεξοφλούν το κατά πόσο η Γαλλία θα μπορέσει να περιορίσει τις δαπάνες της.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η πολιτική αβεβαιότητα εντείνεται ακόμη περισσότερο από τις προτάσεις που καταθέτουν οι υποψήφιοι για την προεδρία.
Η υποψήφια της γαλλικής ακροδεξιάς, Μαρίν Λεπέν, προηγείται στις δημοσκοπήσεις και έχει προτείνει να ενσωματωθεί στο Σύνταγμα ένας «χρυσός κανόνας» που θα περιορίζει το έλλειμμα, ώστε να συγκρατηθούν οι δαπάνες, καθώς και να μειωθούν οι φόροι.
Ο Μακρόν σε τεντωμένο σκοινί: Πώς το γαλλικό χρέος πυροδοτεί φόβους για νέα κρίση στην Ευρωζώνη
Στην άλλη άκρη του πολιτικού φάσματος, ο υποψήφιος της γαλλικής άκρας Αριστεράς για την προεδρία, Ζαν Λικ Μελανσόν, έχει καταθέσει μια ακόμη πιο ριζοσπαστική πρόταση: η κεντρική τράπεζα της χώρας να ακυρώσει περίπου το 18% του γαλλικού χρέους που κατέχει: «Πάρτε το και κάψτε το».
Μια τέτοια επιλογή θα ισοδυναμούσε, στην πράξη, με μια προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος μέσω μιας ακόμη μεγαλύτερης ανατροπής της οικονομικής ισορροπίας — σαν να βάζεις φωτιά στο σπίτι σου για να διορθώσεις τους σπασμένους σωλήνες.
«Τρελές λύσεις» σε περιόδους κρίσης
Η ιστορία των κρίσεων χρέους δείχνει ότι όσο περισσότερο πιέζονται οι οικονομίες και οι κυβερνήσεις, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να εμφανιστούν στο τραπέζι προτάσεις που υπό κανονικές συνθήκες θα έμοιαζαν αδιανόητες.
Αυτό ακριβώς επισημαίνει ο Mitu Gulati, καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, ο οποίος μελετά το κρατικό χρέος και συνέβαλε στην ανάπτυξη ενός σχεδίου αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους το 2012.
«Οι κακές χρηματοπιστωτικές συνθήκες γεννούν τρελές λύσεις», λέει.
Η προηγούμενη μεγάλη κρίση χρέους προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς μπορεί να κινηθεί το διεθνές κεφάλαιο σε περιόδους έντονης αβεβαιότητας. Κατά τη διάρκεια της κρίσης της δεκαετίας του 2010, οι επενδυτές αναζήτησαν καταφύγιο στις ΗΠΑ, διοχετεύοντας κεφάλαια στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα. Η αυξημένη ζήτηση είχε ως αποτέλεσμα οι αποδόσεις τους να υποχωρήσουν απότομα.
Σήμερα, όμως, το σκηνικό δεν είναι το ίδιο.
Ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών ως απόλυτου ασφαλούς καταφυγίου είναι πλέον λιγότερο βέβαιος και κανείς δεν μπορεί να θεωρήσει δεδομένο ότι, σε περίπτωση νέας ευρωπαϊκής κρίσης, οι επενδυτές θα επαναλάβουν την ίδια ακριβώς κίνηση.
Ενδεικτικό της διαφορετικής συγκυρίας είναι το γεγονός ότι η απόδοση του 10ετούς αμερικανικού κρατικού ομολόγου βρίσκεται σήμερα υψηλότερα από εκείνη του γαλλικού χρέους.
Η ΕΚΤ ως τελευταίο ανάχωμα;
Παρά τις ανησυχητικές ενδείξεις, δεν έχει φτάσει ακόμη η στιγμή για να θεωρηθεί δεδομένη μια νέα κρίση κρατικού χρέους στην Ευρώπη. Η κατάσταση παραμένει εξελισσόμενη και υπάρχει ακόμη χρόνος για παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις πιέσεις.
Στο επίκεντρο βρίσκεται, αναπόφευκτα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία διαθέτει εργαλεία που θα μπορούσαν, υπό προϋποθέσεις, να λειτουργήσουν ως ανάχωμα απέναντι σε μια απότομη επιδείνωση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών.
Είναι ακόμη νωρίς και είναι πιθανό ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα παρέμβει για να βοηθήσει.
Σε κάθε περίπτωση, η σημερινή συγκυρία δεν αποτελεί απλή επανάληψη της κρίσης που έζησε η Ευρώπη πριν από περισσότερο από μία δεκαετία. Οι αιτίες είναι διαφορετικές, ενώ και το οικονομικό περιβάλλον έχει μεταβληθεί σημαντικά.
Οι ανεπτυγμένες οικονομίες καλούνται πλέον να προσαρμοστούν σε μια νέα εποχή, ύστερα από πολλά χρόνια κατά τα οποία είχαν τη δυνατότητα να δανείζονται με εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια. Η εποχή του φθηνού χρήματος δημιούργησε συνθήκες που επέτρεψαν τη διόγκωση του χρέους, αλλά και την αναβολή δύσκολων δημοσιονομικών αποφάσεων.
Τώρα, καθώς το κόστος δανεισμού παραμένει υψηλότερο και οι αγορές γίνονται ολοένα πιο απαιτητικές, η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με το δύσκολο έργο να αποδείξει ότι μπορεί να βάλει σε τάξη τα δημόσια οικονομικά της χωρίς να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη πολιτική και κοινωνική αναταραχή.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα