Το Κρίβι Ριχ, η πόλη όπου γεννήθηκε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δίνει πλέον μια καθημερινή μάχη επιβίωσης. Οι αλλεπάλληλες ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις έχουν καταφέρει βαρύ πλήγμα στην καρδιά της οικονομικής της δραστηριότητας, παραλύοντας τα γιγαντιαία χαλυβουργεία και τα ορυχεία που για δεκαετίες αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά της πόλης.
Πόλεμος στην Ουκρανία: Οι ρωσικές επιθέσεις έχουν παραλύσει την ουκρανική οικονομία- Σε επείγουσα αναζήτηση πόρων για τη χρηματοδότηση του πολέμου ο Ζελένσκι
Ο δήμαρχος Ολεξάντρ Βίλκουλ περιγράφει μια πόλη που προσπαθεί να κρατηθεί όρθια, δίνοντας προτεραιότητα στα απολύτως βασικά: να παραμείνουν λειτουργικά τα νοσοκομεία, να συνεχιστεί η ηλεκτροδότηση σε σχολεία και νηπιαγωγεία και να μην ακινητοποιηθεί το δίκτυο των λεωφορείων. Το Κρίβι Ριχ, μια τεράστια βιομηχανική πόλη που εκτείνεται κατά μήκος του ποταμού Ινχουλέτς, προσπαθεί να διατηρήσει έστω και μια στοιχειώδη κανονικότητα μέσα στον πόλεμο.
“Στο Κρίβι Ριχ η κατάσταση είναι στην πραγματικότητα χειρότερη από οπουδήποτε αλλού, με εξαίρεση την ίδια τη γραμμή του μετώπου”, δήλωσε σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του ο 52χρονος δήμαρχος, πρώην στέλεχος της μεταλλευτικής βιομηχανίας.
Η ασφυκτική οικονομική κατάσταση στην πόλη των περίπου 600.000 κατοίκων αποτελεί μικρογραφία μιας πολύ μεγαλύτερης κρίσης που απλώνεται σε ολόκληρη την Ουκρανία. Η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με τη σοβαρότερη δημοσιονομική δοκιμασία από την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής το 2022, την ώρα που οι ανάγκες για στρατιωτικές δαπάνες αυξάνονται και τα φορολογικά έσοδα πιέζονται.
Το πλήγμα έγινε ακόμη πιο αισθητό τον περασμένο μήνα, όταν η ArcelorMittal, ο μεγαλύτερος εργοδότης της πόλης, ανέστειλε τη λειτουργία του τεράστιου συγκροτήματος εξόρυξης και παραγωγής χάλυβα. Μια σειρά ρωσικών επιθέσεων με βαλλιστικούς πυραύλους έθεσε εκτός λειτουργίας τις υψικαμίνους, στερώντας από την τοπική οικονομία μία από τις σημαντικότερες πηγές εισοδήματος και απασχόλησης.
Οι προοπτικές για το 2027 κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικές εμφανίζονται στα μάτια του Βίλκουλ.
“Πρόκειται για επιβίωση. Αυτή τη στιγμή πρέπει να επιβιώσουμε”, ανέφερε χαρακτηριστικά.
Παραλύει η βαριά βιομηχανία
Αυτό που συμβαίνει στο Κρίβι Ριχ δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Η ίδια εικόνα εμφανίζεται σε μεγάλο μέρος της άλλοτε πανίσχυρης ουκρανικής χαλυβουργίας, ενός κλάδου που πριν από τον πόλεμο αντιπροσώπευε περίπου το ένα δέκατο της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας.
Μεγάλα χαλυβουργικά συγκροτήματα στη Ζαπορίζια, στη νοτιοανατολική Ουκρανία, αλλά και σε άλλες βιομηχανικές περιοχές έχουν παραμείνει αδρανή. Παράλληλα, οι εξαγωγές έχουν υποχωρήσει δραματικά, καθώς οι επιθέσεις πλήττουν τις παραγωγικές εγκαταστάσεις αλλά και τις υποδομές που είναι απαραίτητες για τη μεταφορά των προϊόντων προς τις διεθνείς αγορές.
Η ένταση των ρωσικών επιθέσεων με drones και πυραύλους κατά τη διάρκεια του φετινού καλοκαιριού προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές σε εργοστάσια και αποθήκες σε ολόκληρη την Ουκρανία. Παράλληλα, υπέστησαν ζημιές λιμάνια και σιδηροδρομικές υποδομές, ενώ καταστήματα και επιχειρήσεις υποχρεώθηκαν επανειλημμένα να διακόψουν τη λειτουργία τους. Το οικονομικό αποτύπωμα είναι διπλό: η ανάπτυξη επιβραδύνεται την ίδια ώρα που περιορίζεται και η δυνατότητα του κράτους να εισπράττει φόρους.
Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ ο τεχνολογικά προηγμένος πόλεμος εξελίσσεται σε μια ολοένα ακριβότερη υπόθεση για το Κίεβο.
Δισεκατομμύρια ευρώ σε ξένη χρηματοδότηση έχουν καθυστερήσει, καθώς εκκρεμεί η ψήφιση νομοθετικών ρυθμίσεων, μεταξύ άλλων για φορολογικές μεταρρυθμίσεις που δεν είναι δημοφιλείς στο εσωτερικό και για μέτρα αντιμετώπισης της διαφθοράς, τα οποία ζητούν οι δυτικοί σύμμαχοι της Ουκρανίας. Έτσι, διευρύνεται ένα ήδη τεράστιο δημοσιονομικό κενό.
Μόνο για φέτος, η Ουκρανία χρειάζεται 56 δισ. δολάρια για να καλύψει αυτό το κενό, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της οικονομικής της παραγωγής. Από αυτά, τα 27 δισ. δολάρια αφορούν στρατιωτικές δαπάνες.
Αγώνας δρόμου για τη χρηματοδότηση
Μπροστά σε αυτή την ασφυκτική κατάσταση, Ουκρανοί αξιωματούχοι βρέθηκαν την περασμένη εβδομάδα στις Βρυξέλλες, όπου συναντήθηκαν με Ευρωπαίους εταίρους για να εξετάσουν τρόπους επίσπευσης των εκταμιεύσεων που έχουν προγραμματιστεί για το επόμενο έτος στο πλαίσιο του δανείου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ύψους 90 δισ. ευρώ, περίπου 101 δισ. δολαρίων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ουκρανική κυβέρνηση ανακοίνωσαν ότι έχουν βρει τους αναγκαίους πόρους για την κάλυψη του φετινού δημοσιονομικού κενού.
Ωστόσο, τρεις πηγές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις προειδοποίησαν ότι η επίσπευση των εκταμιεύσεων θα μπορούσε να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της πίεσης στο επόμενο έτος. Και αυτό σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία, καθώς οι επικείμενες προεκλογικές εκστρατείες σε χώρες που στηρίζουν την Ουκρανία, μεταξύ των οποίων η Γαλλία και η Πολωνία, ενδέχεται να επηρεάσουν τη μελλοντική πολιτική και οικονομική στήριξη προς το Κίεβο.
Ο πρωθυπουργός Σεργκίι Κορέτσκι παραδέχεται ότι το περιβάλλον είναι “δύσκολο”. Η κυβέρνηση έχει ήδη αναγκαστεί να παγώσει δαπάνες που δεν θεωρούνται άμεσης προτεραιότητας, ακόμη και κονδύλια που αφορούν την ανοικοδόμηση κατεστραμμένων κτιρίων και υποδομών. Στόχος είναι να εξασφαλιστούν οι απαραίτητοι πόροι για τον στρατό, τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων και τις συντάξεις.
“Όλοι οι διαθέσιμοι πόροι πρέπει να κατευθυνθούν στους απολύτως κρίσιμους τομείς”, δήλωσε ο Κορέτσκι σε δημοσιογράφους.
Εκτοξεύεται το κόστος του πολέμου, μειώνονται τα έσοδα
Το οικονομικό βάρος του πολέμου γίνεται ολοένα βαρύτερο. Πριν από δύο χρόνια, κάθε ημέρα πολεμικών επιχειρήσεων κόστιζε στην Ουκρανία περίπου 140 εκατ. δολάρια. Σήμερα, ο λογαριασμός έχει ανέβει στα 190 εκατ. δολάρια, σύμφωνα με τη Ροξολάνα Πιντλάσα, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής προϋπολογισμού.
Και αυτός ο αριθμός δεν περιλαμβάνει την άμεση στρατιωτική βοήθεια που εξακολουθούν να παρέχουν οι δυτικοί σύμμαχοι στο Κίεβο.
Μέρος της αύξησης των δαπανών συνδέεται με την ανάγκη απόκτησης ακριβών όπλων μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς. Πρόκειται για συστήματα που επιτρέπουν στην Ουκρανία να πλήττει ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, επιδιώκοντας να περιορίσει την ικανότητα της Μόσχας να συνεχίσει τις πολεμικές επιχειρήσεις.
Την ίδια στιγμή, το κόστος μισθοδοσίας του διευρυμένου ουκρανικού στρατού έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Παράλληλα, το κράτος καλείται να στηρίξει έναν ολοένα μεγαλύτερο αριθμό οικογενειών στρατιωτικών που έχουν τραυματιστεί ή χάσει τη ζωή τους.
“Οι δαπάνες θα συνεχίσουν να αυξάνονται”, δήλωσε η Πιντλάσα σε συνέδριο στο Κίεβο. “Αυτός είναι ένας ακόμη πρακτικός λόγος για τον οποίο οι ΗΠΑ και η Ευρώπη πρέπει να κινηθούν ταχύτερα, ώστε να πιέσουν τη Ρωσία να τερματίσει τον πόλεμο”.
Κατά τους πρώτους εννέα μήνες του έτους, η Ουκρανία δαπάνησε περισσότερα από 44 δισ. δολάρια μόνο για την άμυνα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία. Στο ποσό αυτό δεν περιλαμβάνεται η στρατιωτική βοήθεια σε είδος που αποστέλλουν οι σύμμαχοι.
Την ίδια περίοδο, τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν σε περίπου 42 δισ. δολάρια, καθώς η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνθηκε.
Πόλεμος στην Ουκρανία: Οι ρωσικές επιθέσεις έχουν παραλύσει την ουκρανική οικονομία- Σε επείγουσα αναζήτηση πόρων για τη χρηματοδότηση του πολέμου ο Ζελένσκι
Η Πιντλάσα ανέφερε ότι μόνο κατά το πρώτο εννεάμηνο του έτους ο κρατικός προϋπολογισμός στερήθηκε περισσότερα από 49,5 δισ. γρίβνια, περίπου 1,1 δισ. δολάρια, σε φορολογικά έσοδα εξαιτίας των ρωσικών επιθέσεων. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στις υλικές καταστροφές. Οι επιθέσεις έχουν διαταράξει τις μεταφορές, έχουν προκαλέσει απώλειες σε περιουσίες και εμπορεύματα και έχουν υποχρεώσει επιχειρήσεις και καταστήματα να παραμένουν κλειστά για ώρες.
Η κυβέρνηση υπολογίζει ότι μέχρι το τέλος του έτους οι συνολικές απώλειες ενδέχεται να ανέλθουν στα 70 δισ. γρίβνια.
“Δεν αντιμετωπίζουμε ένα προσωρινό αλλά ένα διαρθρωτικό πρόβλημα στα έσοδα, ακριβώς τη στιγμή που οι δαπάνες απαιτούν πραγματικά περισσότερους πόρους”, δήλωσε η οικονομολόγος Ολεξάντρα Μιρονένκο, από το Centre for Economic Strategies, δεξαμενή σκέψης με έδρα το Κίεβο.
Οι επιχειρήσεις περιορίζουν δραστηριότητες
Η πίεση αρχίζει πλέον να μεταφέρεται άμεσα και στον ιδιωτικό τομέα. Ορισμένες ουκρανικές επιχειρήσεις μειώνουν τη δραστηριότητά τους, ενώ άλλες βάζουν στον πάγο επενδυτικά σχέδια και κεφαλαιουχικές δαπάνες, καθώς η χώρα προετοιμάζεται για έναν ακόμη δύσκολο χειμώνα.
Το επιχειρηματικό κλίμα επιδεινώνεται και οι προσδοκίες για την πορεία της οικονομίας γίνονται ολοένα πιο συγκρατημένες.
Ο Βασίλ Χμελνίτσκι, ιδρυτής βιομηχανικού πάρκου στην Μπίλα Τσέρκβα, κοντά στο Κίεβο, αποφάσισε να ακυρώσει τα σχέδια για την κατασκευή τριών νέων εργοστασίων.
“Οι κίνδυνοι είναι αυτή τη στιγμή απλώς υπερβολικά μεγάλοι, τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους ανθρώπους”, έγραψε σε ανάρτησή του στο Facebook.
Ιδιαίτερα έντονο είναι το πλήγμα στον αγροτικό τομέα, ο οποίος αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή εξαγωγικών εσόδων της Ουκρανίας. Οι ρωσικές επιθέσεις στα ουκρανικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας είχαν ως αποτέλεσμα οι εξαγωγές σιτηρών να καταγράψουν ετήσια πτώση 36,6% τον Σεπτέμβριο.
Περίπου 40 δισ. δολάρια από τα φετινά έσοδα από εξαγωγές βρίσκονται σε κίνδυνο εξαιτίας του αποκλεισμού, δήλωσε ο υπουργός Οικονομίας Ολεξάντρ Κραβτσένκο.
Και παρά τη διοχέτευση δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ σε εξωτερική οικονομική βοήθεια, οι εκτιμήσεις για την ανάπτυξη παραμένουν εξαιρετικά χαμηλές. Η ουκρανική οικονομία αναμένεται να αναπτυχθεί μόλις κατά 0,5% έως 1,5% φέτος, σύμφωνα με οικονομολόγους, έναντι 1,8% το 2025.
Καθυστερεί η ξένη βοήθεια
Ύστερα από περισσότερα από τέσσερα χρόνια σκληρών πολεμικών συγκρούσεων, η Ουκρανία έχει καταφέρει να διατηρήσει σε γενικές γραμμές τη μακροοικονομική και χρηματοπιστωτική της σταθερότητα, σε μεγάλο βαθμό χάρη στη συνεχή δημοσιονομική στήριξη των δυτικών εταίρων της. Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής έχει λάβει συνολικά σχεδόν 200 δισ. δολάρια εξωτερικής βοήθειας.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Κορέτσκι, οικονομική βοήθεια ύψους 29,5 δισ. δολαρίων κινδυνεύει να μην εκταμιευθεί φέτος, καθώς καθυστερεί η ψήφιση των μεταρρυθμίσεων που έχουν τεθεί ως προϋπόθεση.
Για να κερδίσει χρόνο, η κυβέρνηση έχει μεταφέρει περίπου 900 εκατ. δολάρια σε κεφαλαιουχικές δαπάνες για τον Δεκέμβριο, ελπίζοντας ότι μέχρι τότε το απαιτούμενο νομοθετικό πλαίσιο θα έχει ολοκληρωθεί.
Στόχος είναι όλα τα αναγκαία νομοσχέδια να έχουν περάσει από το κοινοβούλιο έως τις 15 Οκτωβρίου, δήλωσε ο Κορέτσκι.
“Μόνο τότε θα πάρουμε όλα τα χρήματα. Αυτό είναι απολύτως κρίσιμο. Πρέπει να γίνει το συντομότερο δυνατό”, ανέφερε.
Την ίδια στιγμή, το ουκρανικό κοινοβούλιο εξετάζει τον προϋπολογισμό του επόμενου έτους. Η κυβέρνηση έχει καταθέσει σχέδιο με αμυντικές δαπάνες σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ύψους 110 δισ. δολαρίων. Και σε αυτή την περίπτωση, το ποσό δεν περιλαμβάνει την άμεση στρατιωτική βοήθεια που παρέχουν οι σύμμαχοι.
Ο υπουργός Οικονομικών Σεργκίι Μαρτσένκο υπολογίζει ότι το μη χρηματοδοτούμενο δημοσιονομικό κενό για την επόμενη χρονιά ξεπερνά ήδη τα 32 δισ. δολάρια.
Μία από τις επιλογές που εξετάζονται είναι η αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην Ευρώπη για τη χρηματοδότηση του ουκρανικού προϋπολογισμού. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι χώρες της ΕΕ έχουν δεσμεύσει περίπου 210 δισ. ευρώ από τα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας.
“Η Ουκρανία συνεχίζει να κινητοποιεί εγχώριους πόρους, όμως η κλίμακα του πολέμου που διεξάγει η Ρωσία θέτει σαφή όρια στις δυνατότητές μας”, ανέφερε ο Μαρτσένκο σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X.
Από το Κρίβι Ριχ έως τα εργοστάσια της Ζαπορίζια και από τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας έως τα δημόσια ταμεία του Κιέβου, ο πόλεμος έχει πλέον μετατραπεί σε μια δοκιμασία που δεν αφορά μόνο την αντοχή στο πεδίο της μάχης. Αφορά την ικανότητα μιας ολόκληρης οικονομίας να συνεχίσει να λειτουργεί υπό διαρκή πίεση, να χρηματοδοτεί την άμυνα, να στηρίζει τους πολίτες της και ταυτόχρονα να διατηρεί ζωντανές τις προοπτικές για την επόμενη ημέρα.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα