Πυρκαγιές: Η παταγώδης και απόλυτη αποτυχία του προγράμματος AntiNERO- Πήραν 667 εκατ. ευρώ για δασικές εκτάσεις που έγιναν στάχτη μέσα σε λίγες μέρες!

Εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, μεγάλης κλίμακας εργολαβικές αναθέσεις, καθαρισμοί δασικών εκτάσεων και, την ίδια στιγμή, μια διαρκής πολιτική, επιστημονική και οικολογική αντιπαράθεση συνθέτουν το σκηνικό γύρω από το «AntiNERO», το πρόγραμμα που η κυβέρνηση παρουσίασε ως τη μεγάλη τομή στη δασική προστασία της χώρας.

Πυρκαγιές: Η παταγώδης και απόλυτη αποτυχία του προγράμματος AntiNERO- Πήραν 667 εκατ. ευρώ για δασικές εκτάσεις που έγιναν στάχτη μέσα σε λίγες μέρες!

Από το 2022, το AntiNERO φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η απειλή των πυρκαγιών, μετατοπίζοντας το βάρος από την εκ των υστέρων καταστολή στην ενεργητική πρόληψη, στη διαχείριση της καύσιμης ύλης και στη δημιουργία υποδομών που θα μπορούν να λειτουργήσουν ως γραμμές άμυνας απέναντι στις φλόγες.

Με συνολική χρηματοδότηση που, σύμφωνα με την κυβέρνηση, ανέρχεται σε 667 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) και το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης, το πρόγραμμα απέκτησε εξαρχής ιδιαίτερο πολιτικό βάρος. Παρουσιάστηκε ως μια μεγάλης κλίμακας παρέμβαση που θα μπορούσε να θωρακίσει τα δάση και να αλλάξει τα δεδομένα στο μέτωπο της πρόληψης.

Στην πράξη, ωστόσο, η πορεία υλοποίησής του έχει εξελιχθεί σε πεδίο σφοδρής αντιπαράθεσης.

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται κυρίως το μοντέλο με το οποίο υλοποιούνται οι παρεμβάσεις. Το λεγόμενο «εργολαβικό» μοντέλο, όπως το χαρακτηρίζουν οι επικριτές του, έχει βρεθεί στο στόχαστρο δασολόγων, περιβαλλοντικών οργανώσεων, επιστημόνων αλλά και εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Η βασική ένσταση είναι ότι, αντί να προχωρήσει μια δομική και μόνιμη ενίσχυση της εδώ και χρόνια υποστελεχωμένης Δασικής Υπηρεσίας, αλλά και των τοπικών κοινωνιών που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της διαχείρισης των δασικών οικοσυστημάτων, σημαντικό μέρος της πρόληψης μεταφέρθηκε σε μεγάλες εργολαβικές αναθέσεις και διαδικασίες ταχείας υλοποίησης.

Οι επικριτές του προγράμματος υποστηρίζουν ότι η λογική των οριζόντιων παρεμβάσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον επιστημονικά τεκμηριωμένο σχεδιασμό που απαιτεί κάθε δασικό οικοσύστημα. Σε αρκετές περιοχές, όπως καταγγέλλεται, οι καθαρισμοί πραγματοποιήθηκαν με τρόπο ισοπεδωτικό, χωρίς να λαμβάνονται επαρκώς υπόψη οι ιδιαιτερότητες της βλάστησης, η φυσιογνωμία του δάσους, η οικολογική του λειτουργία και οι πραγματικές ανάγκες διαχείρισης της καύσιμης ύλης.

Ακόμη μεγαλύτερες αντιδράσεις έχουν προκαλέσει καταγγελίες για παρεμβάσεις σε ευαίσθητες περιοχές του δικτύου Natura 2000, με αιχμή την παράκαμψη της Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης (ΣΠΕ), αλλά και περιπτώσεις στις οποίες, σύμφωνα με τους επικριτές, οι εργασίες δεν αντιμετώπισαν αποτελεσματικά το πρόβλημα της καύσιμης ύλης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, καταγγέλλεται ότι μετά την ολοκλήρωση των εργασιών παρέμεινε στο πεδίο συσσωρευμένη ξηρή βιομάζα, ενώ σε άλλες έγιναν βίαιες επεμβάσεις στον δασικό υπόροφο, προκαλώντας νέα ερωτήματα για το κατά πόσο μια παρέμβαση που σχεδιάζεται για να προστατεύσει ένα δάσος μπορεί τελικά να επιβαρύνει την οικολογική του ισορροπία.

Στον αντίποδα αυτής της κριτικής, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αλλά και εκπρόσωποι του γεωτεχνικού κόσμου, υπεραμύνονται με έμφαση του σχεδιασμού και των αποτελεσμάτων του AntiNERO.

Η κυβερνητική επιχειρηματολογία εστιάζει στην πρωτοφανή ταχύτητα με την οποία, όπως υποστηρίζεται, απορροφήθηκαν ευρωπαϊκοί πόροι, αλλά και στην έκταση των παρεμβάσεων που πραγματοποιήθηκαν. Χιλιάδες χιλιόμετρα δασικών δρόμων, αντιπυρικές ζώνες και δεξαμενές νερού συντηρήθηκαν ή δημιουργήθηκαν, συγκροτώντας ένα εκτεταμένο πλέγμα υποδομών που, σύμφωνα με τους υποστηρικτές του προγράμματος, μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο την ώρα της φωτιάς.

Η ίδια πλευρά επισημαίνει ότι ο ρόλος του AntiNERO δεν είναι να «σβήνει» μια πυρκαγιά, αλλά να περιορίζει την έντασή της και να δημιουργεί καλύτερες συνθήκες για την επέμβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων.

Πυρκαγιές: Η παταγώδης και απόλυτη αποτυχία του προγράμματος AntiNERO- Πήραν 667 εκατ. ευρώ για δασικές εκτάσεις που έγιναν στάχτη μέσα σε λίγες μέρες!

Όπως τονίζουν, «το Antinero είναι πρόγραμμα έργων πρόληψης και όχι αυτόματος μηχανισμός κατάσβεσης».

Η συμβολή του, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, βρίσκεται ακριβώς στη μείωση της έντασης της φωτιάς, ώστε αυτή να παραμείνει έρπουσα, αλλά και στη βελτίωση της πρόσβασης των πυροσβεστικών δυνάμεων στο μέτωπο. Ως παραδείγματα αναφέρονται τοπικά μέτωπα στη Δυτική Αττική και την Ηλεία, όπου οι παρεμβάσεις υποστηρίζεται ότι διευκόλυναν την επιχειρησιακή δράση.

Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως το πιο κρίσιμο σημείο της συζήτησης.

Γιατί ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι οι αντιπυρικές ζώνες, οι δασικοί δρόμοι, οι δεξαμενές και η απομάκρυνση μέρους της καύσιμης ύλης μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικά εργαλεία πρόληψης, το ερώτημα παραμένει: μπορούν από μόνες τους να αντιστρέψουν μια ολοένα και πιο δυσμενή πραγματικότητα;

Τα στοιχεία των τελευταίων ετών δεν αφήνουν πολλά περιθώρια εφησυχασμού.

Στις αρχές Αυγούστου του 2026, ο απολογισμός για ακόμη μία αντιπυρική περίοδο είναι ήδη ανατριχιαστικός. Περισσότερα από 300.000 στρέμματα έχουν μετατραπεί σε στάχτη σε ολόκληρη την επικράτεια, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Συστήματος EFFIS/Copernicus.

Και το νούμερο αυτό δεν έρχεται μόνο του. Είναι ένας ακόμη κρίκος σε μια αλυσίδα καταστροφών που τείνει πλέον να αποκτήσει χαρακτηριστικά εφιαλτικής κανονικότητας.

Το 2025 κάηκαν περίπου 475.000 στρέμματα, το 2024 περισσότερα από 419.000, ενώ το 2023 η καταστροφή προσέγγισε το πρωτοφανές μέγεθος των 1.700.000 στρεμμάτων.

Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται δασικά οικοσυστήματα που χρειάζονται δεκαετίες για να αναγεννηθούν, αγροτικές και παραγωγικές εκτάσεις που χάνονται, περιουσίες που καταστρέφονται και τοπικές κοινωνίες που κάθε καλοκαίρι ζουν με τον φόβο της επόμενης φωτιάς.

Τα αμείλικτα αυτά δεδομένα έρχονται έτσι να δοκιμάσουν στην πράξη το κυβερνητικό αφήγημα για τη νέα εποχή στη δασική πρόληψη. Για τους επικριτές του AntiNERO, η επανάληψη των μεγάλων καταστροφών αποδεικνύει ότι το υφιστάμενο μοντέλο πρόληψης εξακολουθεί να παρουσιάζει σοβαρές αδυναμίες.

Η κυβέρνηση, πάντως, επιμένει ότι η απάντηση βρίσκεται στην ενίσχυση και όχι στην εγκατάλειψη του προγράμματος.

Από το 2022, όταν το AntiNERO παρουσιάστηκε με τυμπανοκρουσίες ως η μεγάλη «ασπίδα» της χώρας απέναντι στις δασικές πυρκαγιές, μέχρι σήμερα, το πρόγραμμα έχει εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα και πλέον δαπανηρά εγχειρήματα πρόληψης.

Και όπως παραδέχτηκε πρόσφατα, στις 6 Αυγούστου, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, κατά τη διάρκεια ενημέρωσης για τις νέες καταστροφικές πυρκαγιές, από το πρόγραμμα έχουν διατεθεί περισσότερα από 667 εκατομμύρια ευρώ, με το 80% της χρηματοδότησης να προέρχεται από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Ο κ. Παπασταύρου έφτασε μάλιστα στο σημείο να δηλώσει προκλητικά ότι «χρειαζόμαστε περισσότερο AntiNero».

Η φράση αυτή συμπυκνώνει, με έναν τρόπο, και το βασικό πολιτικό διακύβευμα της επόμενης ημέρας.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα διατεθούν ακόμη ή πόσα χιλιόμετρα δασικών δρόμων θα καθαριστούν. Είναι κυρίως αν οι παρεμβάσεις θα ενταχθούν σε ένα σταθερό, επιστημονικά τεκμηριωμένο και μακρόπνοο σχέδιο δασικής διαχείρισης.

Γιατί η πρόληψη δεν μπορεί να εξαντλείται σε έναν κύκλο εργολαβικών εργασιών που ολοκληρώνεται πριν από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου. Απαιτεί συνεχή παρουσία στο πεδίο, γνώση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε δασικού οικοσυστήματος, διαχείριση της βλάστησης σε βάθος χρόνου, επαρκώς στελεχωμένες υπηρεσίες και ενεργό συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Όσο η Δασική Υπηρεσία παραμένει υποστελεχωμένη, όσο η πρόληψη διαχωρίζεται από την καταστολή και όσο λείπει το μόνιμο προσωπικό και ο τοπικός σχεδιασμός, παραμένει ο σοβαρός κίνδυνος το μεγαλύτερο πρόγραμμα δασικής πρόληψης της χώρας να αντιμετωπίζεται τελικά περισσότερο ως μηχανισμός ταχείας απορρόφησης κονδυλίων παρά ως μια συνεκτική και βιώσιμη εθνική στρατηγική για τα δάση μας.