Τι κοινό συνδέει τέσσερις καταστροφικές πυρκαγιές που άφησαν πίσω τους χιλιάδες καμένα στρέμματα σε Ρέθυμνο, Βοιωτία, Κουβαρά και Χαλκιδική; Για στελέχη της Πυροσβεστικής, η απάντηση βρίσκεται στο σημείο όπου «συναντώνται» οι τέσσερις υποθέσεις: στην πιθανή αιτία εκδήλωσης των πυρκαγιών.
Πυρκαγιές: Tα καλώδια ηλεκτροδότησης αναδεικνύονται στους «σιωπηλούς εμπρηστές» των ελληνικών δασών-Τέσσερις μεγάλες φωτιές με τον ίδιο «κοινό παρονομαστή»- Το κακοσυντηρημένο δίκτυο και οι ευθύνες του ΔΕΔΔΗΕ και της Κυβέρνησης
Και στις τέσσερις περιπτώσεις, η έρευνα της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού έφερε στο προσκήνιο το δίκτυο ηλεκτροδότησης και, ειδικότερα, καλώδια και υποδομές που φαίνεται να συνδέονται με την έναρξη της φωτιάς.
Αρμόδιες πηγές που μίλησαν στο iEidiseis περιγράφουν ένα πρόβλημα που είναι γνωστό εδώ και χρόνια, αλλά αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν οι καιρικές συνθήκες μετατρέπονται σε «σύμμαχο» της φωτιάς:
«Σε θεωρητικό επίπεδο πριν από την αντιπυρική περίοδο θα έπρεπε να έχει ελεγχθεί όλο το δίκτυο ηλεκτροδότησης που διέρχεται από ‘κόκκινες’ ζώνες για πρόκληση πυρκαγιών. Δηλαδή, το δίκτυο που περνάει μέσα από δάση, δίπλα από δάση, μέσα από περιοχές με ξερή βλάστηση κοκ. Αυτό όμως θεωρητικά. Πρακτικά αυτό είναι αδύνατο, διότι δεν υπάρχει το προσωπικό για να κάνει κάτι τέτοιο.
Το αποτέλεσμα είναι όποτε εκδηλώνονται έκτακτα καιρικά φαινόμενα, όπως οι πολύ δυνατοί άνεμοι, τα προβληματικά σημεία να βγάζουν φωτιές. Αυτό φαίνεται και στα στατιστικά της Πυροσβεστικής. Οι φωτιές από το δίκτυο ηλεκτροδότησης είναι σχετικά λίγες σε ποσοστό, όμως φέτος φαίνεται -τουλάχιστον προανακριτικά- ότι έκαψαν περίπου το 75% των συνολικών εκτάσεων που έγιναν στάχτη».
Στο ίδιο πλαίσιο, ιδιαίτερο βάρος αποκτά και η ευθύνη για την κατάσταση του χώρου γύρω από τις υποδομές ηλεκτροδότησης. Σε κατάθεση που έδωσε πραγματογνώμονας στην Πυροσβεστική ανέφερε ότι ο υπεύθυνος του δικτύου είναι παράλληλα αρμόδιος για τον καθαρισμό της περιοχής δίπλα από τις κολώνες ηλεκτροδότησης, ώστε, σε περίπτωση πτώσης σπίθας, να μην υπάρχει διαθέσιμη καύσιμη ύλη που θα μπορούσε να μετατρέψει μια μικρή ανάφλεξη σε ανεξέλεγκτη πυρκαγιά.
Παράλληλα, πηγές από την Πυροσβεστική επισημαίνουν ότι στον υπεύθυνο του δικτύου αναλογεί και η προστασία των καλωδίων από πτώσεις δέντρων, ένας κίνδυνος που γίνεται ακόμη μεγαλύτερος σε περιοχές με πυκνή βλάστηση και κατά τη διάρκεια ισχυρών ανέμων.
Οι τέσσερις μεγάλες πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν τις τελευταίες δύο εβδομάδες παρουσιάζουν, σύμφωνα με τα έως τώρα ευρήματα των ερευνών, ένα κοινό μοτίβο: την εμπλοκή καλωδίων και δικτύων παροχής ηλεκτρικής ενέργειας στην αφετηρία της φωτιάς.
Η φωτιά στη Χαλκιδική
Στη Χαλκιδική, η πυρκαγιά ξέσπασε στη Σίβηρη και η Πυροσβεστική «βλέπει» ως πιθανό σημείο έναρξης ένα βραχυκύκλωμα.
Οι ισχυροί άνεμοι φέρεται να έριξαν δέντρο πάνω σε πυλώνα ηλεκτροδότησης. Το δέντρο χτύπησε την αντηρίδα του στύλου, με αποτέλεσμα ο τελευταίος να μετακινηθεί από τη θέση του. Η μετατόπιση αυτή είχε ως συνέπεια τα ηλεκτροφόρα καλώδια να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους, προκαλώντας βραχυκύκλωμα και, ακολούθως, σπινθήρες.
Αυτοί οι σπινθήρες φαίνεται ότι ήταν αρκετοί για να ανάψουν την πρώτη εστία σε ξερή βλάστηση. Από εκεί και πέρα, οι δυνατοί άνεμοι λειτούργησαν σαν φυσικός επιταχυντής, σπρώχνοντας τις φλόγες και επιτρέποντας στη φωτιά να εξαπλωθεί με μεγάλη ταχύτητα.
Πέρα από τα ευρήματα της αυτοψίας, στα χέρια της Πυροσβεστικής υπάρχει και μαρτυρία που υποδεικνύει το σημείο από το οποίο ξεκίνησε η πυρκαγιά.
Ο συγκεκριμένος στύλος ηλεκτροδότησης βρίσκεται σε αυτό που χαρακτηρίζεται «μικτή ζώνη», δηλαδή σε περιοχή όπου η ανθρώπινη δραστηριότητα και το δάσος συνυπάρχουν σε απόσταση αναπνοής. Ανάμεσα στα σπίτια, άλλωστε, δεσπόζουν πολυάριθμα πεύκα, δημιουργώντας ένα περιβάλλον στο οποίο μια μικρή εστία μπορεί, υπό συγκεκριμένες καιρικές συνθήκες, να εξελιχθεί γρήγορα σε μεγάλο πύρινο μέτωπο.
Η πυρκαγιά στον Κουβαρά
Στις 10 Αυγούστου, το πύρινο μέτωπο που έμελλε να πάρει μεγάλες διαστάσεις είχε ως σημείο έναρξης την περιοχή του Αγίου Στυλιανού στον Κουβαρά.
Σύμφωνα με την Πυροσβεστική, η φωτιά ξεκίνησε από κολώνα ηλεκτροδότησης μέσα στον οικιστικό ιστό. Κάτοικοι της περιοχής υπέδειξαν από την πρώτη στιγμή το συγκεκριμένο σημείο ως την αφετηρία της πυρκαγιάς και έτσι το κλιμάκιο της Πυροσβεστικής επικέντρωσε εξαρχής εκεί την έρευνά του.
Οι συνθήκες που επικρατούσαν την ώρα της εκδήλωσης της φωτιάς ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκές για ταχεία εξάπλωση. Λίγο μετά τις 8 το πρωί, στον Κουβαρά έπνεαν ισχυροί άνεμοι.
Το πιθανότερο σενάριο που εξετάζεται είναι ότι οι άνεμοι προκάλεσαν μετακίνηση των ηλεκτροφόρων καλωδίων. Η κίνησή τους ενδέχεται να έφερε τα καλώδια σε επαφή, προκαλώντας βραχυκύκλωμα και σπινθηρισμό. Σε μια περιοχή με ξερή βλάστηση και υψηλό θερμικό φορτίο, ένας σπινθήρας αρκεί για να αποτελέσει την αρχή ενός πολύ μεγαλύτερου προβλήματος.
Η μεγάλη φωτιά στη Βοιωτία
Στη Βοιωτία, η υπόθεση έχει πάρει και ποινικές διαστάσεις. Ένας γνωστός επιχειρηματίας που δραστηριοποιείται στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ο δήμαρχος Στυλίδας και ένας ηλεκτρολόγος μηχανικός είναι οι κατηγορούμενοι για τη μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε πριν από δύο εβδομάδες και έκαψε δεκάδες χιλιάδες στρέμματα, φτάνοντας μέχρι την Αττική.
Σε αυτή την περίπτωση, το σημείο έναρξης εντοπίζεται σε ιδιωτικό δίκτυο ηλεκτροδότησης αιολικού πάρκου. Πρόκειται, μάλιστα, για δίκτυο το οποίο είχε συνδεθεί με φωτιά και στο παρελθόν, στις 27 Ιουνίου.
Πηγές από την Πυροσβεστική αναφέρουν ότι και τότε η φωτιά είχε ξεκινήσει από σημείο του δικτύου, περίπου 500 μέτρα μακριά από το αιολικό πάρκο. Η προηγούμενη πυρκαγιά είχε λειτουργήσει ως προειδοποιητικό καμπανάκι για την κατάσταση και την κατασκευή του δικτύου.
Παρά το γεγονός ότι η εταιρεία προχώρησε σε ορισμένες επιδιορθώσεις, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές δεν αντικαταστάθηκε το σύνολο του δικτύου, το οποίο έχει μήκος περίπου 600 μέτρα.
Έναν μήνα αργότερα, η εξέλιξη ήταν δραματική. Η καταστροφική πυρκαγιά ξέσπασε στον Άγιο Βασίλειο Βοιωτίας και στη συνέχεια επεκτάθηκε προς το Πόρτο Γερμενό και τις γύρω περιοχές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι δύο φωτιές εκδηλώθηκαν σε πολύ μικρή απόσταση μεταξύ τους. Τα δύο σημεία έναρξης απέχουν περίπου 100 μέτρα.
Στο σημείο της δεύτερης πυρκαγιάς εντοπίστηκαν καλώδια «μαυρισμένα», εύρημα που, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αρμόδιων αρχών, παραπέμπει σε βραχυκύκλωμα.
Πυρκαγιές: Tα καλώδια ηλεκτροδότησης αναδεικνύονται στους «σιωπηλούς εμπρηστές» των ελληνικών δασών-Τέσσερις μεγάλες φωτιές με τον ίδιο «κοινό παρονομαστή»- Το κακοσυντηρημένο δίκτυο και οι ευθύνες του ΔΕΔΔΗΕ και της Κυβέρνησης
Ο πύρινος εφιάλτης στο Ρέθυμνο
Το μεσημέρι της 29ης Ιουλίου, φωτιά εκδηλώθηκε στην περιοχή της Κρύας Βρύσης στο Ρέθυμνο. Η έρευνα των έμπειρων στελεχών της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η φωτιά ξεκίνησε από το δίκτυο ηλεκτροδότησης. Για την υπόθεση συνελήφθη στέλεχος του ΔΕΔΔΗΕ.
Ο ηλεκτρολόγος μηχανικός που εξέτασε την περιοχή διαπίστωσε ότι ο επίμαχος στύλος του δικτύου μέσης τάσης του ΔΕΔΔΗΕ είχε μετακινηθεί, προκαλώντας ταλάντωση των καλωδίων.
Παράλληλα, εντοπίστηκαν έντονα υπολείμματα ροής υγροποιημένου γράσου σε ένα από τα τρία καλώδια. Το εύρημα αυτό, σύμφωνα με την τεχνική εκτίμηση, παραπέμπει στην ανάπτυξη ιδιαίτερα υψηλών θερμοκρασιών.
Ο ερευνητής εξηγεί ότι τα συγκεκριμένα ευρήματα μπορούν να συνδεθούν με την πρόκληση πυρκαγιάς για δύο διαφορετικούς λόγους.
Ο πρώτος αφορά την κίνηση των ίδιων των καλωδίων. Οι ισχυροί άνεμοι προκαλούσαν ταλάντωσή τους και, σε συνδυασμό με τη μετακίνηση του στύλου, ήταν δυνατόν να μειωθεί σημαντικά η απόσταση μεταξύ τους. Αυτό μπορούσε να οδηγήσει σε δημιουργία σπινθήρα, εξαιτίας της πολύ υψηλής τάσης, η οποία φτάνει τα 20.000 volt.
Οι σπινθήρες, με τη σειρά τους, είναι δυνατόν να φτάσουν μέχρι το έδαφος και να προκαλέσουν ανάφλεξη, εφόσον συναντήσουν καύσιμη ύλη, όπως ξερά χόρτα ή άλλη ξηρή βλάστηση.
Ο δεύτερος λόγος συνδέεται με το ίδιο το γράσο. Υπό τη μορφή καυτού λαδιού, μπορεί να αποκολληθεί από το πυρακτωμένο καλώδιο και να πέσει στη βλάστηση, προκαλώντας ανάφλεξη.
Έτσι, ένα πρόβλημα στην υποδομή, σε συνδυασμό με τις καιρικές συνθήκες και την παρουσία ξερής καύσιμης ύλης, μπορεί να δημιουργήσει έναν ιδιαίτερα επικίνδυνο μηχανισμό ανάφλεξης.
Η προειδοποίηση των ειδικών
Το ζήτημα των εναέριων δικτύων και της πιθανής συμβολής τους στην εκδήλωση δασικών πυρκαγιών δεν εμφανίστηκε τώρα. Έκθεση του Πολυτεχνείου είχε ήδη προειδοποιήσει για τον κίνδυνο, κρούοντας εγκαίρως το καμπανάκι.
Η ερευνητική ομάδα του ΕΜΠ σημείωνε ότι «στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία των Koutantou et al (2025), από τις 41 μεγαλύτερες πυρκαγιές του 2025 στη χώρα, οι 15 αποδόθηκαν πιθανότατα στις εναέριες γραμμές και στο ηλεκτρικό δίκτυο καταστρέφοντας συνολικά 51.000 στρέμματα. Παλαιότερες πυρκαγιές έχουν επίσης αποδοθεί σε βλάβες και ηλεκτρικά τόξα σε πυλώνες του δικτύου υψηλής τάσης του ΑΔΜΗΕ.
Χαρακτηριστικά στο πόρισμα της Πυροσβεστικής για τη φωτιά στη Βαρυμπόμπη το 2021, που έκαψε 100.000 στρέμματα πευκοδάσους και 130 κατοικίες, αναφέρεται ότι η φωτιά προκλήθηκε από πυλώνα υψηλής τάσης του ΑΔΜΗΕ, λόγω δημιουργίας ηλεκτρικών τόξων από ακαθάριστους μονωτήρες».
Η ίδια έκθεση επισημαίνει ότι «η υπογειοποίηση των γραμμών μεταφοράς υψηλής τάσης αντιμετωπίζεται ως η κύρια εναλλακτική λύση απέναντι στις παραδοσιακές εναέριες γραμμές (ΕΓΜΥΤ)».
Και αυτό διότι οι εναέριες γραμμές εμφανίζουν αυξημένη ευπάθεια στα ακραία καιρικά φαινόμενα και συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιάς. Οι αιτίες μπορεί να είναι διαφορετικές: από την πτώση πτηνών πάνω στα καλώδια μέχρι βραχυκυκλώματα, ηλεκτρικά τόξα, σπινθήρες ή ακόμη και την επαφή κλαδιών με τις γραμμές.
Η συγκεκριμένη έκθεση επικεντρώνεται στις γραμμές υψηλής τάσης. Ωστόσο, ένα από τα μέλη της ερευνητικής ομάδας διευρύνει τη συζήτηση, θέτοντας το ζήτημα σε γενικότερη βάση και αναδεικνύοντας τον ρόλο συνολικά των εναέριων γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο καθηγητής του ΕΜΠ Νίκος Μπελαβίλας, μέλος της ομάδας που εκπόνησε την έκθεση, αναφέρθηκε στο ζήτημα με ανάρτησή του. Όπως υποστηρίζει, οι εξελίξεις γύρω από τα αίτια της μεγάλης πυρκαγιάς στο Ρέθυμνο, η οποία σύμφωνα με την Πυροσβεστική ξεκίνησε από το δίκτυο ηλεκτροδότησης, δείχνουν ότι οι προειδοποιήσεις της έρευνας μόνο αβάσιμες δεν ήταν:
«Τα περιστατικά αυτά δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για τον ρόλο των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας στην εκδήλωση δασικών πυρκαγιών. Αντί να αναζητούμε εύκολους ενόχους σε θεωρίες περί «ξένων πρακτόρων», «Τούρκων» ή «αναρχικών», οφείλουμε να εξετάσουμε με σοβαρότητα έναν παράγοντα που επανεμφανίζεται διαρκώς: τα εναέρια δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, τους πυλώνες, τις υποδομές των ΑΠΕ και τη γενικευμένη βιομηχανικού τύπου δικτύωση ορεινών και δασικών περιοχών».
Ο κ. Μπελαβίλας θέτει παράλληλα και το ευρύτερο ζήτημα της ενεργειακής μετάβασης, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί ο σχεδιασμός της «πράσινης μετάβασης» να υπηρετεί τη μείωση των εκπομπών άνθρακα και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όταν το τίμημα είναι η απώλεια εκατοντάδων χιλιάδων στρεμμάτων φυσικού πλούτου:
«Αν οι σχετικοί υπολογισμοί είναι σωστοί, οι εκπομπές αυτές είναι της ίδιας τάξης μεγέθους με την ετήσια εξοικονόμηση εκπομπών που αποδίδεται στο γιγαντιαίο πάρκο ΑΠΕ με τις εκατοντάδες ανεμογεννήτριες που αλλοίωσαν το τοπίο του Κάβο Ντόρο και της βραχονησίδας Σαν Τζώρτζη.
Κάπου, λοιπόν, υπάρχει μια θεμελιώδης αντίφαση. Αν η ενεργειακή μετάβαση προϋποθέτει την εκβιομηχάνιση των τελευταίων παρθένων φυσικών τοπίων και συνοδεύεται από ολοένα μεγαλύτερο κίνδυνο καταστροφής των δασικών οικοσυστημάτων, τότε ο σχεδιασμός της δεν είναι απλώς προβληματικός· είναι αυτοαναιρούμενος».
Τι λέει ο ΔΕΔΔΗΕ
Απέναντι σε αυτή την εικόνα, ο ΔΕΔΔΗΕ απορρίπτει τις αιτιάσεις και κάνει λόγο για αυθαίρετη στοχοποίηση του δικτύου ηλεκτροδότησης.
Στην ανακοίνωσή του αναφέρει: «Την ώρα που τα συνεργεία του ΔΕΔΔΗΕ έχουν παρουσία σε όλα τα μέτωπα των πυρκαγιών, δίνοντας υπεράνθρωπο αγώνα για να διευκολύνουν τις πυροσβεστικές δυνάμεις στην κατάσβεση και την αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης, επαναλαμβάνονται αυθαίρετες δημόσιες αναφορές που επιχειρούν να αποδώσουν ευθύνες για τις φωτιές στο ηλεκτρικό δίκτυο, χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο.
Η εύκολη στοχοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ κάθε φορά που εκδηλώνεται μία πυρκαγιά δεν υπηρετεί ούτε την αλήθεια ούτε την προστασία των πολιτών. Αντιθέτως, δημιουργεί εσφαλμένες εντυπώσεις, και, σε αρκετές περιπτώσεις, φαίνεται να εξυπηρετεί πρόσκαιρες σκοπιμότητες και ιδιοτελείς επιδιώξεις καλύπτοντας τοπικές ευθύνες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ενιαίου Συντονιστικού Κέντρου Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων (Ε.Σ.Κ.Ε.ΔΙ.Κ.) για το 2025 το ποσοστό των περιστατικών που πραγματικά αποδίδονται στο δίκτυο ηλεκτροδότησης, αγγίζει μόλις το 1% (ενώ για παράδειγμα στις ΗΠΑ φτάνει το 3%).
Ο ΔΕΔΔΗΕ θα συνεχίσει να συνεργάζεται πλήρως με τις αρμόδιες αρχές και να βρίσκεται δίπλα στις τοπικές κοινωνίες που πλήττονται από τις πυρκαγιές, ζητώντας από όλους υπευθυνότητα, τεκμηρίωση και σεβασμό στα πραγματικά δεδομένα».
Κάπως έτσι, πίσω από τις τέσσερις μεγάλες φωτιές αναδεικνύεται ένα κοινό και ιδιαίτερα κρίσιμο ερώτημα: πόσο ασφαλές είναι ένα εναέριο δίκτυο ηλεκτροδότησης όταν διασχίζει δάση, περιοχές με πυκνή βλάστηση και οικισμούς που βρίσκονται κυριολεκτικά δίπλα στο δάσος;
Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί μόνο από τα σημάδια πάνω στα καλώδια ή από τα ευρήματα μιας αυτοψίας. Θα κριθεί από τα πορίσματα των αρμόδιων αρχών, τα τεχνικά δεδομένα και την πλήρη διερεύνηση κάθε υπόθεσης. Όμως, όσο οι πυρκαγιές επαναφέρουν το ίδιο μοτίβο — άνεμος, καλώδια, σπινθήρας και ξερή βλάστηση — το ζήτημα των ηλεκτρικών δικτύων παραμένει ένας «σιωπηλός» παράγοντας κινδύνου που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα