Ρωσία: Ποιοι είναι οι μοναδικοί δύο Ρώσοι ολιγάρχες που εξαιρέθηκαν από τις νέες κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφώνησε να αφαιρέσει δύο Ρώσους δισεκατομμυριούχους από τη λίστα των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Ρωσία: Ποιοι είναι οι μοναδικοί δύο Ρώσοι ολιγάρχες που εξαιρέθηκαν από τις νέες κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η απόφαση φέρνει στην επιφάνεια τις βαθύτερες διαφωνίες στους κόλπους των «27» για τη διάρκεια, την αποτελεσματικότητα και την αυστηρότητα της ευρωπαϊκής πολιτικής απέναντι στη Μόσχα, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται.

Η συμφωνία για την απομάκρυνση των δύο ολιγαρχών από τη λίστα δεν ήρθε εύκολα. Αντίθετα, χρειάστηκαν δύσκολες διαπραγματεύσεις και ένας σύνθετος συμβιβασμός, καθώς η διαδικασία προσέκρουσε στις διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες κρατών-μελών. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η Γαλλία και το Λουξεμβούργο, ενώ η Ουκρανία προειδοποίησε ότι η εξέλιξη κινδυνεύει να ενισχύσει τις φυγόκεντρες τάσεις στο εσωτερικό της Ευρώπης.

Το ερώτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο τα δύο ονόματα που αφαιρέθηκαν από τη λίστα. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται πλέον οι αποφάσεις για τις κυρώσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η διατήρηση της ευρωπαϊκής ενότητας απέναντι στη Ρωσία γίνεται ολοένα πιο δύσκολη.

Ο δύσκολος συμβιβασμός της ΕΕ για τους δύο ολιγάρχες

Ο Αλίσερ Ουσμάνοφ και ο Μιχαήλ Φρίντμαν είναι οι δύο Ρώσοι δισεκατομμυριούχοι που συμφώνησε η ΕΕ να αφαιρέσει από τη λίστα των κυρώσεων. Την ίδια στιγμή, οι «27» αποφάσισαν να παρατείνουν για τα επόμενα τρία χρόνια τους περιορισμούς σε σχεδόν 3.000 πρόσωπα και εταιρείες που έχουν κατηγορηθεί ότι στηρίζουν, άμεσα ή έμμεσα, τη ρωσική πολεμική προσπάθεια στην Ουκρανία.

Η συμφωνία επιτεύχθηκε λίγο πριν από την εκπνοή της προθεσμίας για τη διατήρηση της ευρωπαϊκής «μαύρης λίστας», σε μια διαδικασία που ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη δυσκολία επίτευξης κοινής γραμμής μεταξύ των 27 κρατών-μελών.

Καθώς οι κυρώσεις απαιτούν ομοφωνία, η επιμονή της Γαλλίας και του Λουξεμβούργου να εξαιρεθούν οι δύο επιχειρηματίες είχε οδηγήσει τις διαπραγματεύσεις σε αδιέξοδο. Η υπόθεση έφτασε έτσι να δοκιμάζει όχι μόνο την κοινή ευρωπαϊκή πολιτική έναντι της Μόσχας, αλλά και τα όρια της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών.

Η εξέλιξη προκάλεσε αντιδράσεις σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς εκφράστηκε ανησυχία ότι δημιουργείται ένα προηγούμενο που θα μπορούσε να επιτρέψει σε κράτη-μέλη να αποδυναμώνουν την κοινή πολιτική κυρώσεων, επικαλούμενα ειδικές εθνικές ανάγκες και συμφέροντα, όπως εξηγούν αναλυτές στον Guardian.

Ο ρόλος της Γαλλίας και το παρασκήνιο στην ΕΕ με τον Ουσμάνοφ

Η Γαλλία ήταν εκείνη που αιφνιδίασε τους Ευρωπαίους εταίρους της, ζητώντας την αφαίρεση του Αλίσερ Ουσμάνοφ από τη λίστα των κυρώσεων και επικαλούμενη λόγους «εθνικής ασφάλειας».

Ο Ρωσο-Ουζμπέκος δισεκατομμυριούχος θεωρείται ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ρωσίας και έχει ισχυρή παρουσία στον κλάδο των μεταλλευμάτων μέσω της Metalloinvest. Το όνομά του συνδέθηκε, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, με πιθανό σχέδιο ανταλλαγής κρατουμένων μεταξύ Γαλλίας και Αζερμπαϊτζάν.

Η γαλλική πρωτοβουλία προκάλεσε έκπληξη, αλλά και ενόχληση, σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ο λόγος ήταν ότι η διαγραφή ενός προσώπου από το καθεστώς των κυρώσεων, με επίκληση λόγων που συνδέονται με διμερείς ή εθνικές προτεραιότητες, θεωρήθηκε ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα προηγούμενο με ευρύτερες συνέπειες για τη συνοχή της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Το ζήτημα, επομένως, ξεπέρασε γρήγορα την περίπτωση του ίδιου του Ουσμάνοφ. Στο τραπέζι βρέθηκε ένα ευρύτερο ερώτημα: μέχρι ποιο σημείο μπορεί ένα κράτος-μέλος να προτάσσει μια εθνική επιδίωξη όταν αυτή αγγίζει ένα καθεστώς κυρώσεων που έχει υιοθετηθεί συλλογικά από την ΕΕ;

Ο Φρίντμαν και το αίτημα του Λουξεμβούργου

Στη συνέχεια, το Λουξεμβούργο ζήτησε αντίστοιχη μεταχείριση για τον Μιχαήλ Φρίντμαν, Ρώσο-Ισραηλινό επιχειρηματία, ο οποίος έχει προσφύγει κατά του Λουξεμβούργου διεκδικώντας αποζημίωση ύψους 16 δισ. δολαρίων για το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων του.

Η υπόθεση του Φρίντμαν πρόσθεσε ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας στις διαπραγματεύσεις. Από τη μία πλευρά, η ΕΕ επιδιώκει να διατηρήσει ένα ενιαίο μέτωπο κυρώσεων απέναντι στη Ρωσία. Από την άλλη, οι εθνικές ιδιαιτερότητες και οι διαφορετικές νομικές και πολιτικές εκκρεμότητες κάθε κράτους-μέλους εξακολουθούν να επηρεάζουν τις τελικές αποφάσεις.

Έτσι, οι δύο υποθέσεις βρέθηκαν να συνδέονται μεταξύ τους, παρά το γεγονός ότι αφορούσαν διαφορετικά πρόσωπα και διαφορετικές εθνικές επιδιώξεις. Η κατάληξη ήταν ένας συμβιβασμός που επέτρεψε τη συνέχιση του ευρύτερου καθεστώτος κυρώσεων, αλλά ταυτόχρονα άνοιξε την πόρτα για την αφαίρεση των δύο ονομάτων.

Ρωσία: Ποιοι είναι οι μοναδικοί δύο Ρώσοι ολιγάρχες που εξαιρέθηκαν από τις νέες κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ρωσία, εθνικές προτεραιότητες και η στάση της Λετονίας

Η αντιπαράθεση ανέδειξε βαθύτερες διαφωνίες στο εσωτερικό της ΕΕ σχετικά με το πόσο αυστηρές και πόσο μακροχρόνιες θα πρέπει να είναι οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας, καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στον πέμπτο χρόνο του, σημειώνουν αναλυτές στο Bloomberg.

Η Λετονία βρέθηκε στο επίκεντρο της τελευταίας φάσης των διαπραγματεύσεων, απειλώντας να μπλοκάρει την παράταση των κυρώσεων εάν αυτή συνδεόταν με την εξαίρεση των δύο δισεκατομμυριούχων.

Το ζήτημα απέκτησε μάλιστα και εσωτερική πολιτική διάσταση στη χώρα, η οποία οδεύει σε βουλευτικές εκλογές στις 3 Οκτωβρίου. Η κυβέρνηση της Λετονίας συγκάλεσε συνεδρίαση, ενώ ο πρωθυπουργός Άντρις Κούλμπεργκ δήλωσε ότι δεν μπορούσε να αποδεχθεί τον προτεινόμενο συμβιβασμό και έδωσε εντολή στον υπουργό Εξωτερικών να αναζητήσει λύση με το Παρίσι και τις Βρυξέλλες.

Η στάση της Ρίγας έδειξε πόσο εύθραυστη μπορεί να γίνει η ισορροπία όταν οι αποφάσεις για τη Ρωσία και τις κυρώσεις διασταυρώνονται με τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις των κρατών-μελών.

Τελικά, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Ρίγα συμφώνησε να απέχει από την ψηφοφορία για τις δύο διαγραφές, ανοίγοντας τον δρόμο για την επίτευξη συμφωνίας.

Η εξέλιξη ήρθε μόλις δύο μήνες μετά την προηγούμενη δύσκολη διαπραγμάτευση για το 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ. Τότε, η Ελλάδα είχε αντιταχθεί σε μέτρα που θα επηρέαζαν τη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου προς χώρες εκτός ΕΕ, με αποτέλεσμα να υιοθετηθεί ένα πιο περιορισμένο πακέτο.

Οι διαδοχικές αυτές διαπραγματεύσεις δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή πολιτική κυρώσεων δεν αποτελεί μια απολύτως ευθύγραμμη διαδικασία. Αντίθετα, κάθε νέο μέτρο περνά μέσα από ένα σύνθετο πλέγμα εθνικών συμφερόντων, οικονομικών επιπτώσεων και διαφορετικών πολιτικών προτεραιοτήτων.

Τριετής παράταση και νέες κυρώσεις στο στόχαστρο

Για να καταστεί δυνατή η αφαίρεση των δύο ολιγαρχών, προτάθηκε οι υφιστάμενες κυρώσεις να παραταθούν για 36 μήνες, αντί της συνήθους εξάμηνης περιόδου επανεξέτασης.

Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, η οποία μεσολάβησε στις διαπραγματεύσεις, χαρακτήρισε τη συμφωνία «δύσκολο συμβιβασμό», υποστηρίζοντας ότι η τριετής διάρκεια ενισχύει τη σταθερότητα και την προβλεψιμότητα του ευρωπαϊκού πλαισίου κυρώσεων.

Με τον τρόπο αυτό, η ΕΕ επιχείρησε να διαχωρίσει τη διαγραφή των δύο ονομάτων από τη συνολική στρατηγική της απέναντι στη Ρωσία. Η ευρύτερη λίστα παραμένει σε ισχύ και εξακολουθεί να περιλαμβάνει πρόσωπα και εταιρείες που βρίσκονται στον πυρήνα των ευρωπαϊκών περιοριστικών μέτρων.

Στη λίστα παραμένουν ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, βουλευτές της Δούμας, μεγάλες ρωσικές τράπεζες, ενεργειακές επιχειρήσεις και εταιρείες που συνδέονται με το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα.

Παράλληλα, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι σχεδιάζουν να προτείνουν περίπου 1.600 νέες καταχωρίσεις στο επόμενο, 22ο πακέτο κυρώσεων, με στόχο πρόσωπα και οντότητες που συνδέονται με τη ρωσική αμυντική βιομηχανία.

Ωστόσο, η τελευταία κρίση κατέδειξε με σαφήνεια ότι η εξασφάλιση ομοφωνίας για νέα μέτρα ενδέχεται να αποδειχθεί ακόμη δυσκολότερη. Κάθε νέα προσθήκη στη λίστα απαιτεί να συνυπάρξουν διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες, σε μια περίοδο κατά την οποία η οικονομική και πολιτική πίεση που προκαλούν οι κυρώσεις εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης στο εσωτερικό της ΕΕ.

Η αντίδραση της Ουκρανίας

Η Ουκρανία επέκρινε έντονα την απόφαση, βλέποντας στην αφαίρεση των δύο ονομάτων από τη λίστα όχι απλώς μια τεχνική προσαρμογή του καθεστώτος κυρώσεων, αλλά ένα μήνυμα για τη συνοχή της ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στη Ρωσία.

Ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι κανένα όνομα στη λίστα κυρώσεων «δεν βρίσκεται εκεί κατά λάθος», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα χαρακτήρισε την απόφαση «ντροπιαστική και αδικαιολόγητη».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η εξέλιξη ενισχύει την αίσθηση ατιμωρησίας στη Μόσχα και αποκαλύπτει τις διαφωνίες μεταξύ των Ευρωπαίων.

Και κάπου εδώ βρίσκεται το ευρύτερο διακύβευμα της τελευταίας συμφωνίας. Η ΕΕ κατάφερε να διατηρήσει σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος του καθεστώτος κυρώσεων και να εξασφαλίσει την πολυετή παράτασή του. Ταυτόχρονα, όμως, η διαδικασία που προηγήθηκε της συμφωνίας ανέδειξε τις δυσκολίες που δημιουργεί η απαίτηση ομοφωνίας, όταν οι εθνικές προτεραιότητες των κρατών-μελών αρχίζουν να αποκλίνουν.

Η περίπτωση του Ουσμάνοφ και του Φρίντμαν γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από μια υπόθεση δύο ονομάτων σε μια ευρωπαϊκή λίστα. Αποτελεί μια ακόμη δοκιμασία για την προσπάθεια της ΕΕ να διατηρήσει κοινή γραμμή απέναντι στη Ρωσία, ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία παρατείνεται και οι πολιτικές, οικονομικές και διπλωματικές πιέσεις πολλαπλασιάζονται.