Την ώρα που τα βλέμματα της διεθνούς κοινότητας είναι στραμμένα στις δραματικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στην ανοιχτή πλέον αντιπαράθεση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι ο μεγαλύτερος ωφελημένος από τη νέα γεωπολιτική αναταραχή ίσως να μην βρίσκεται ούτε στην Ουάσιγκτον ούτε στην Τεχεράνη.
Ρωσία: Πως ο Πούτιν μπορεί να αποδειχθεί ο μεγάλος κερδισμένος του πολέμου στη Μέση Ανατολή χωρίς καν… να «κουνήσει το μικρό το δαχτυλάκι!»
Βρίσκεται στη Μόσχα.
Η Ρωσία, χωρίς να εμπλέκεται άμεσα στις πολεμικές επιχειρήσεις, εμφανίζεται να ακολουθεί μια προσεκτικά υπολογισμένη στρατηγική αναμονής. Παρακολουθεί τις εξελίξεις από απόσταση, αποφεύγοντας τις κινήσεις υψηλού ρίσκου, αλλά ταυτόχρονα επιχειρεί να αξιοποιήσει κάθε πολιτική, οικονομική και στρατηγική συνέπεια που γεννά η νέα κρίση.
Σύμφωνα με αναλυτές των διεθνών σχέσεων, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δημιουργεί μια αλυσίδα παράπλευρων εξελίξεων, οι οποίες, εφόσον αποκτήσουν διάρκεια, ενδέχεται να λειτουργήσουν προς όφελος των ρωσικών συμφερόντων τόσο στο πεδίο της Ουκρανίας όσο και στο ευρύτερο γεωπολιτικό σκηνικό.
Η ενεργειακή αναταραχή ως οικονομικό δώρο για τη Ρωσία
Το πρώτο και πιο άμεσο όφελος αφορά τον ενεργειακό τομέα.
Η αβεβαιότητα που προκαλείται στην περιοχή του Περσικού Κόλπου και οι φόβοι για πιθανές αναταράξεις στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στις διεθνείς αγορές. Οι τιμές του πετρελαίου καταγράφουν ανοδικές τάσεις, ενώ αντίστοιχες πιέσεις εμφανίζονται και στην αγορά φυσικού αερίου.
Για μια χώρα όπως η Ρωσία, η οποία εξακολουθεί να αντλεί σημαντικό μέρος των κρατικών της εσόδων από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων, η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Όπως επισημαίνεται στην ανάλυση, το ρωσικό αργό πετρέλαιο διαπραγματεύεται πλέον σε επίπεδα αισθητά υψηλότερα από εκείνα που είχαν ληφθεί υπόψη κατά τον σχεδιασμό του κρατικού προϋπολογισμού. Αυτό μεταφράζεται σε αυξημένες εισροές κεφαλαίων στα δημόσια ταμεία και κατ’ επέκταση σε μεγαλύτερη δυνατότητα χρηματοδότησης της ρωσικής πολεμικής μηχανής.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος καθώς η Μόσχα εισέρχεται στον τέταρτο χρόνο του πολέμου στην Ουκρανία, αναζητώντας διαρκώς νέες πηγές χρηματοδότησης για τη διατήρηση της στρατιωτικής της δυναμικής.
Κυρώσεις, ενεργειακή ασφάλεια και νέα περιθώρια για τις ρωσικές εξαγωγές
Ένα δεύτερο επίπεδο ωφελειών σχετίζεται με τις μεταβαλλόμενες ενεργειακές ισορροπίες.
Κατά την εκτίμηση αναλυτών, εάν οι δυτικές οικονομίες βρεθούν αντιμέτωπες με σημαντικές απώλειες ενεργειακών ποσοτήτων από το Ιράν ή άλλους παραγωγούς της περιοχής, ενδέχεται να υιοθετήσουν πιο ευέλικτη στάση απέναντι στις ρωσικές εξαγωγές.
Ακόμη και περιορισμένες χαλαρώσεις ορισμένων μηχανισμών κυρώσεων ή μεγαλύτερη ανοχή στη διακίνηση ρωσικού πετρελαίου θα μπορούσαν να επιτρέψουν στη Μόσχα να ανακτήσει μέρος του χαμένου εδάφους που έχασε στις διεθνείς αγορές μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Ιδιαίτερα στις ταχέως αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ασίας, όπου οι ενεργειακές ανάγκες παραμένουν αυξημένες, η Ρωσία θα μπορούσε να αξιοποιήσει το κλίμα αβεβαιότητας και να ενισχύσει περαιτέρω τη θέση της ως προμηθευτής πρώτων υλών.
Η Ουκρανία κινδυνεύει να περάσει σε δεύτερο πλάνο
Το πιο κρίσιμο όμως στοιχείο της ανάλυσης δεν αφορά την ενέργεια, αλλά τις πιθανές επιπτώσεις στο ουκρανικό μέτωπο.
Η μετατόπιση της στρατηγικής προσοχής των Ηνωμένων Πολιτειών και ενός σημαντικού μέρους των δυτικών συμμάχων προς τη Μέση Ανατολή ενδέχεται να επηρεάσει άμεσα τη στήριξη προς το Κίεβο.
Η προστασία αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή, η ενίσχυση της ασφάλειας του Ισραήλ και η διατήρηση του ελέγχου κρίσιμων θαλάσσιων διαδρόμων απαιτούν τεράστιες ποσότητες στρατιωτικού υλικού, πυρομαχικών και προηγμένων αμυντικών συστημάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, πολύτιμα μέσα όπως τα συστήματα Patriot, οι πύραυλοι αναχαίτισης και κρίσιμα αποθέματα πυρομαχικών ενδέχεται να κατευθυνθούν κατά προτεραιότητα στη Μέση Ανατολή, περιορίζοντας τη διαθεσιμότητά τους για την Ουκρανία.
Κατά την ίδια εκτίμηση, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδυναμώσει την ουκρανική αεράμυνα και να δυσκολέψει την προστασία κρίσιμων ενεργειακών, βιομηχανικών και στρατιωτικών υποδομών από τις ρωσικές επιθέσεις.
Νέες επιχειρησιακές δυνατότητες για τη Μόσχα
Εφόσον η ουκρανική αεράμυνα δεχθεί πιέσεις, η Ρωσία ενδέχεται να αποκτήσει πρόσθετα επιχειρησιακά πλεονεκτήματα.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η ρωσική αεροπορία θα μπορούσε να αξιοποιήσει πιο αποτελεσματικά κατευθυνόμενα πυρομαχικά και βόμβες ολίσθησης εναντίον ουκρανικών αμυντικών θέσεων, γραμμών ανεφοδιασμού και κέντρων διοίκησης.
Ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι ουκρανικές δυνάμεις στηρίζονται στην κάλυψη συστημάτων αεράμυνας μεγάλου βεληνεκούς, τυχόν μείωση της προστασίας θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα επιχειρησιακά κενά.
Την ίδια στιγμή, τα αυξημένα έσοδα από την ενέργεια είναι πιθανό να επιτρέψουν στη Ρωσία να επιταχύνει την παραγωγή πυρομαχικών, drones και άλλων οπλικών συστημάτων, ενισχύοντας περαιτέρω τη λειτουργία της πολεμικής της οικονομίας.
Κατά τον ίδιο, η Ρωσία έχει ήδη αφομοιώσει σημαντικό μέρος της τεχνογνωσίας που απέκτησε από τη συνεργασία της με το Ιράν στον τομέα των μη επανδρωμένων συστημάτων, μειώνοντας σταδιακά την εξάρτησή της από εξωτερικές προμήθειες.
Ρωσία: Πως ο Πούτιν μπορεί να αποδειχθεί ο μεγάλος κερδισμένος του πολέμου στη Μέση Ανατολή χωρίς καν… να «κουνήσει το μικρό το δαχτυλάκι!»
Η Τεχεράνη πιο κοντά στη Μόσχα
Παράλληλα, η ίδια η σύγκρουση ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω σύσφιγξη των σχέσεων Ρωσίας και Ιράν.
Ο κ. Δεσποτόπουλος υποστηρίζει ότι ακόμη και χωρίς άμεση στρατιωτική εμπλοκή, η Ρωσία διατηρεί τη δυνατότητα να λειτουργεί ως διπλωματικός προστάτης του Ιράν σε διεθνή φόρα και ως σημαντικός εταίρος στην αντιμετώπιση των συνεπειών των δυτικών κυρώσεων.
Εφόσον η ιρανική οικονομία ή οι στρατιωτικές της δυνατότητες υποστούν σημαντική φθορά από τη σύγκρουση, η ανάγκη της Τεχεράνης για ρωσική υποστήριξη θα μπορούσε να αυξηθεί αισθητά, ενισχύοντας περαιτέρω την επιρροή του Κρεμλίνου σε μια περιοχή ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια γεωπολιτική ισορροπία.
Η Ευρώπη ανάμεσα σε δύο γεωπολιτικές συμπληγάδες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προσέγγιση του διεθνολόγου αναφορικά με τη θέση της Ευρώπης στο νέο περιβάλλον που διαμορφώνεται.
Όπως σημειώνει, σε κύκλους γεωπολιτικών αναλυτών συζητείται ολοένα και συχνότερα το ενδεχόμενο μιας άτυπης σύγκλισης συμφερόντων ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Όχι απαραίτητα μέσω μιας επίσημης συμφωνίας, αλλά μέσω μιας κοινής αντίληψης για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να αναδιαμορφωθούν οι διεθνείς ισορροπίες ισχύος.
Σύμφωνα με αυτή τη σχολή σκέψης, ο Τραμπ αντιμετωπίζει συχνά την Ευρώπη ως οικονομικό ανταγωνιστή και θεωρεί ότι οι Ευρωπαίοι δεν επωμίζονται επαρκές βάρος για την άμυνά τους. Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία επιδιώκει διαχρονικά την αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής συνοχής και των διατλαντικών δεσμών.
Το σενάριο ενός νέου «μεγάλου παζαριού»
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο κ. Δεσποτόπουλος περιγράφει ένα θεωρητικό σενάριο που συζητείται σε αναλυτικούς κύκλους.
Η Ρωσία θα επιδίωκε τη διατήρηση ή αναγνώριση μιας ευρύτερης ζώνης επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να μεταφέρουν περισσότερους πόρους προς τον στρατηγικό ανταγωνισμό με την Κίνα.
Σε μια τέτοια συνθήκη, η Ευρώπη θα βρισκόταν αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη διπλή πίεση: από τη μία πλευρά τη ρωσική στρατιωτική και ενεργειακή ισχύ και από την άλλη την αμερικανική απαίτηση για αυξημένες αμυντικές δαπάνες, περισσότερες αγορές στρατιωτικού εξοπλισμού και μεγαλύτερη ενεργειακή εξάρτηση από το αμερικανικό LNG.
Μια κρίση με παγκόσμιες συνέπειες
Το κατά πόσο όλα τα παραπάνω σενάρια θα επιβεβαιωθούν παραμένει ανοιχτό.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση του Αλέξανδρου Δεσποτόπουλου, η κρίση στη Μέση Ανατολή ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας περιφερειακής αντιπαράθεσης. Δεν επηρεάζει μόνο τις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν ούτε περιορίζεται στις ισορροπίες του Περσικού Κόλπου.
Αντίθετα, ενδέχεται να λειτουργήσει ως καταλύτης για μια ευρύτερη ανακατανομή ισχύος που συνδέει άμεσα τη Μέση Ανατολή, την Ουκρανία, τη Ρωσία, την Ευρώπη και τις μεγάλες δυνάμεις του διεθνούς συστήματος.
Και εάν η προσοχή της Δύσης παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα στραμμένη στις εξελίξεις του Περσικού Κόλπου, τότε το σημαντικότερο γεωπολιτικό όφελος για τη Μόσχα ίσως να μην προκύψει από τις σχέσεις της με την Τεχεράνη, αλλά από τις εξελίξεις στο ουκρανικό μέτωπο και από τη σταδιακή μεταβολή των παγκόσμιων συσχετισμών ισχύος που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα