Ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ταξίδεψε την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου στην Αίγυπτο, έπειτα από πρόσκληση του προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, σε μια επίσκεψη εργασίας που υπό άλλες συνθήκες, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί εθιμοτυπική.
Στον «κάλαθο των αχρήστων» η Συμφωνία της Μέκκας: Γιατί ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου αγνόησε την Τουρκία και πήγε κατευθείαν στον Αιγύπτιο Αλ Σίσι για βοήθεια κατά των Χούθι;
Η συγκεκριμένη συγκυρία, ωστόσο, κάθε άλλο παρά εθιμοτυπική είναι.
Στο Κάιρο, ο Σαουδάραβας διάδοχος είχε διμερή συνάντηση με τον Αιγύπτιο πρόεδρο, συνομιλίες με τη συμμετοχή διευρυμένων αντιπροσωπειών, αλλά και επίσημο γεύμα. Πίσω όμως από το διπλωματικό πρωτόκολλο βρίσκεται ένα πολύ πιο επείγον ζήτημα: η δραματική επιδείνωση της κατάστασης στην Ερυθρά Θάλασσα και η ανάγκη του Ριάντ να εξασφαλίσει εναλλακτικούς περιφερειακούς συμμάχους απέναντι στην αυξανόμενη πίεση των Χούθι.
Σύμφωνα με τα πρακτορεία Al-Monitor, Al Arabiya και Arab News, η κρίση στην Ερυθρά Θάλασσα βρέθηκε ευθέως στην κορυφή της ατζέντας. Η Μιρέτ Μαμπρούκ, από το Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής (Middle East Institute) με έδρα την Ουάσιγκτον, περιέγραψε χαρακτηριστικά το διπλωματικό παρασκήνιο: «Ο Πρίγκηπας Σαλμάν αναμφίβολα προβαίνει σε διπλωματικά ανοίγματα… αναζητώντας διαβεβαιώσεις ότι, εάν χρειαστεί, η Αίγυπτος θα αναλάβει πολεμική δράση για την προστασία του Μπαμπ ελ Μαντέμπ».
Η επίσκεψη στο Κάιρο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά την άρνηση του Ντόναλντ Τραμπ να διατάξει αμερικανικά πλήγματα κατά των Χούθι. Το Ριάντ, μπροστά σε μια απειλή που πλέον αγγίζει τον πυρήνα της ενεργειακής και εμπορικής του ασφάλειας, αναγκάζεται έτσι να αναζητήσει περιφερειακούς εταίρους που θα μπορούσαν να αναλάβουν μεγαλύτερο επιχειρησιακό βάρος.
Και η επιλογή της Αιγύπτου μόνο τυχαία δεν είναι.
Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν πραγματοποίησε ουσιαστικά μια έκτακτη διπλωματική έξοδο στο Κάιρο, επιδιώκοντας να διαμορφώσει, μαζί με τον Αλ Σίσι, έναν κοινό μηχανισμό ασφαλείας απέναντι στους αντάρτες Χούθι. Η κίνηση αυτή έρχεται στον απόηχο ενός νέου μπαράζ επιθέσεων με πυραύλους και drones, οι οποίες προκάλεσαν σοβαρές ζημιές σε σαουδαραβικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και υποχρέωσαν το Ριάντ να θέσει προσωρινά εκτός λειτουργίας τον κρίσιμο αγωγό Ανατολής-Δύσης.
Οι δύο ηγέτες εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, με την οποία υπογράμμισαν την ανάγκη να διασφαλιστεί η ελεύθερη και ασφαλής ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και στα στρατηγικής σημασίας στενά του Μπαμπ Ελ Μάντεμπ.
Για την Αίγυπτο, άλλωστε, το διακύβευμα είναι εξίσου μεγάλο. Η δραματική μείωση της ναυτιλιακής κίνησης στην Ερυθρά Θάλασσα έχει πλήξει καίρια τα έσοδα από τη Διώρυγα του Σουέζ, στερώντας από το Κάιρο περισσότερα από 5 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Έτσι, πίσω από τις επίσημες δηλώσεις, διαμορφώνεται μια ευρύτερη προσπάθεια —με την παρασκηνιακή στήριξη της CENTCOM των ΗΠΑ— για τη δημιουργία ενός περιφερειακού μηχανισμού ασφαλείας απέναντι στις φιλοϊρανικές δυνάμεις.
Η στάση του Ριάντ απέναντι στην Τουρκία
Εδώ βρίσκεται και το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του διπλωματικού παζλ.
Σύμφωνα με αναλύσεις και διπλωματικές αναφορές, στο Ριάντ έχει αρχίσει να καταγράφεται έντονη δυσαρέσκεια για τη στάση τόσο της Τουρκίας όσο και του Πακιστάν. Οι δύο χώρες εμφανίζονται να περιορίζουν τον ρόλο τους κυρίως σε διπλωματικές και μεσολαβητικές πρωτοβουλίες, χωρίς να προσφέρουν την έμπρακτη στρατιωτική υποστήριξη που θα ανέμενε το σαουδαραβικό στρατόπεδο απέναντι στην απειλή των Χούθι.
Αυτό ακριβώς φαίνεται να εξηγεί και τη στροφή του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν προς το Κάιρο.
Η Αίγυπτος αντιμετωπίζεται παραδοσιακά από το Ριάντ ως ένας από τους βασικούς πυλώνες της αραβικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, με άμεση γεωγραφική και στρατηγική σχέση τόσο με την Ερυθρά Θάλασσα όσο και με την Αραβική Χερσόνησο. Σε αντίθεση με μια περισσότερο διαμεσολαβητική προσέγγιση, το Κάιρο διαθέτει τη δυνατότητα να μετατρέψει τη διπλωματική του θέση σε στρατιωτική παρουσία, εφόσον αποφασίσει να αναλάβει το σχετικό κόστος και ρίσκο.
Με άλλα λόγια, το Ριάντ δεν αναζητά απλώς έναν ακόμη συνομιλητή. Αναζητά έναν εταίρο που θα μπορούσε, εφόσον απαιτηθεί, να περάσει από τα λόγια στην πράξη.
Στον «κάλαθο των αχρήστων» η Συμφωνία της Μέκκας: Γιατί ο Σαουδάραβας διάδοχος του θρόνου αγνόησε την Τουρκία και πήγε κατευθείαν στον Αιγύπτιο Αλ Σίσι για βοήθεια κατά των Χούθι;
Γιατί η Αίγυπτος και τι σημαίνει αυτό
Πρόκειται για έναν πραγματικό διπλωματικό αγώνα δρόμου, ο οποίος εξελίσσεται στο παρασκήνιο μιας κρίσης που έχει πλέον μετατραπεί σε ζήτημα ζωτικής σημασίας για τις ενεργειακές και εμπορικές ροές.
Με το Στενό του Ορμούζ αποκλεισμένο, το Μπαμπ ελ Μαντέμπ να βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Χούθι και τον σαουδαραβικό αγωγό παράκαμψης Ανατολής-Δύσης να έχει τεθεί εκτός λειτουργίας μετά την επίθεση με drone της 11ης Σεπτεμβρίου, τα περιθώρια ελιγμών του Ριάντ περιορίζονται δραματικά.
Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης στο Γιανμπού επαρκούν μόλις για εξαγωγές 5-7 ημερών, γεγονός που δημιουργεί μια κατάσταση δυνητικά εκρηκτική για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, καθώς απειλείται έως και το 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Το πρόβλημα για τη Σαουδική Αραβία είναι, επομένως, ότι δεν πρόκειται απλώς για μια στρατιωτική απειλή που μπορεί να αντιμετωπιστεί με μια μεμονωμένη επιχείρηση. Πρόκειται για έναν κλοιό που επηρεάζει ταυτόχρονα τις βασικές οδούς εξαγωγής του σαουδαραβικού πετρελαίου.
Και εδώ ακριβώς αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα ο αιγυπτιακός παράγοντας.
Η Αίγυπτος ελέγχει τον διάδρομο της Διώρυγας του Σουέζ και του αγωγού SUMED, αποτελώντας ουσιαστικά την τελευταία βόρεια διέξοδο της Σαουδικής Αραβίας προς τη Μεσόγειο. Παράλληλα, το ίδιο το Κάιρο έχει τεράστιο οικονομικό και στρατηγικό διακύβευμα από την ασφάλεια του Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, καθώς η συγκεκριμένη θαλάσσια πύλη τροφοδοτεί τη Διώρυγα του Σουέζ — μία από τις σημαντικότερες πηγές εσόδων της αιγυπτιακής οικονομίας.
Η κρίση, επομένως, δημιουργεί μια παράδοξη αλλά εξαιρετικά ισχυρή σύγκλιση συμφερόντων: το Ριάντ χρειάζεται την ασφαλή διέλευση των ενεργειακών του φορτίων και το Κάιρο χρειάζεται την αποκατάσταση της ομαλής ναυσιπλοΐας που τροφοδοτεί τη δική του οικονομική αρτηρία.
Η «Μέκκα» μένει στα χαρτιά;
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αποκτά ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, η ένταξη της Αιγύπτου στο αμυντικό σύμφωνο της «Μέκκας», μεταξύ Πακιστάν και Τουρκίας, δεν φαίνεται να βρίσκεται στην ατζέντα του Αλ Σίσι, ούτε διαφαίνεται προς το παρόν πρόθεση για μια τέτοια εξέλιξη.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση.
Ενώ στα χαρτιά οικοδομούνται νέες περιφερειακές αρχιτεκτονικές ασφαλείας και διακηρύσσονται συμφωνίες στρατηγικής συνεργασίας, η πρώτη σοβαρή στρατιωτική κρίση δοκιμάζει στην πράξη την αξιοπιστία τους.
Ο Πρίγκηπας Σαλμάν αναζητά έναν εταίρο πρόθυμο να δράσει εκεί όπου ο σύμμαχός του ( οι ΗΠΑ) αρνείται να το πράξει, δεν το πράττει· το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν ο Σίσι, παρά τους δικούς του περιορισμούς, θα δεσμευτεί τελικά να το κάνει.
Το κρίσιμο ζήτημα, συνεπώς, δεν είναι πλέον μόνο ποιος υπέγραψε ποια συμφωνία και ποιος συμμετέχει σε ποιο αμυντικό σχήμα. Είναι ποιος θα είναι πραγματικά διαθέσιμος όταν η κρίση μετατρέπεται από διπλωματική άσκηση σε στρατιωτική ανάγκη.
Και η εικόνα που διαμορφώνεται είναι από μόνη της εύγλωττη.
Ο de facto ηγέτης της χώρας που κατέχει την πρώτη θέση παγκοσμίως στις εξαγωγές πετρελαίου, η Σαουδική Αραβία, ταξιδεύει από πρωτεύουσα σε πρωτεύουσα αναζητώντας έναν εταίρο που θα μπορούσε να βοηθήσει στη φύλαξη των θαλάσσιων οδών, τις οποίες ούτε ο δικός του στρατός ούτε οι δυτικοί υποστηρικτές του μπορούν, μέχρι στιγμής, να επαναφέρουν σε πλήρη ασφάλεια.
Έτσι, η Συμφωνία της Μέκκας βρίσκεται αντιμέτωπη με την πρώτη μεγάλη δοκιμασία της — και η δοκιμασία αυτή δεν κρίνεται στις αίθουσες των υπογραφών, αλλά στα νερά της Ερυθράς Θάλασσας και του Μπαμπ Ελ Μάντεμπ.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα