Στρατηγική χάους και παγκόσμιου ενεργειακού εκβιασμού – Το Ιράν δείχνει έτοιμο να τινάξει στον αέρα την παγκόσμια οικονομία αν απειληθεί η επιβίωση του καθεστώτος: Πώς η Τεχεράνη απειλεί να πυρπολήσει όλες τις πετρελαϊκές αρτηρίες του πλανήτη από τον Περσικό Κόλπο μέχρι και τον Καύκασο;

Οι πρόσφατες επιθέσεις του Ιράν σε κρίσιμες πετρελαϊκές υποδομές σε χώρες του Περσικού Κόλπου, αλλά και η συμβολική επίθεση προς το αεροδρόμιο του Ναχιτσιβάν στο Αζερμπαϊτζάν, δείχνουν ότι η κατάσταση έχει περάσει σε μια νέα, επικίνδυνη φάση. Δεν πρόκειται πλέον για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για την εφαρμογή ενός ευρύτερου σχεδίου αποσταθεροποίησης, το οποίο είχε αρχίσει να διαφαίνεται ήδη από το φθινόπωρο του 2024.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και ένα πιθανό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ μοιάζει να αποτελεί απλώς την αρχή μιας πολύ μεγαλύτερης κρίσης που θα μπορούσε να πλήξει ολόκληρο το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα.

Όσα μέχρι πριν από λίγο καιρό ακούγονταν ως υπερβολικά σενάρια περί συντονισμένων επιθέσεων σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις φαίνεται πλέον να επιβεβαιώνονται στην πράξη. Για την Τεχεράνη, ο έλεγχος των ενεργειακών ροών του πλανήτη αποτελεί ίσως το πιο ισχυρό εργαλείο πίεσης που διαθέτει. Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, μπορεί να είναι και η τελευταία στρατηγική επιλογή που έχει το καθεστώς προκειμένου να διασφαλίσει την επιβίωσή του.

Τις τελευταίες ημέρες ιρανικά drones και πύραυλοι έχουν στοχεύσει σειρά ενεργειακών εγκαταστάσεων στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται το μεγάλο διυλιστήριο Ras Tanura στη Σαουδική Αραβία, ενώ επιθέσεις σημειώθηκαν και σε σημαντικούς τερματικούς σταθμούς καυσίμων στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπως στη Fujairah και στη Mussafah. Παράλληλα, πολλαπλά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν λιμενικές εγκαταστάσεις στο Ομάν, μεταξύ των οποίων το λιμάνι Duqm και το λιμάνι της Σαλάλα.

Η επέκταση της έντασης προς τον Καύκασο και ειδικότερα προς το Αζερμπαϊτζάν δεν είναι τυχαία. Η στόχευση του αεροδρομίου στο Ναχιτσιβάν εκτιμάται ότι λειτουργεί ως έμμεσο μήνυμα προς την περιοχή ότι και οι ενεργειακές υποδομές της Κασπίας μπορούν να βρεθούν στο στόχαστρο.

Το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί σημαντικό κόμβο για την παραγωγή και μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Μεγάλα κοιτάσματα όπως το Azeri–Chirag–Deepwater Gunashli, αλλά και το Shah Deniz, τροφοδοτούν αγωγούς στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη. Το κεντρικό ενεργειακό κέντρο επεξεργασίας στο Sangachal, κοντά στο Μπακού, αποτελεί κρίσιμη υποδομή για τη διοχέτευση των ενεργειακών πόρων προς τη Δύση.

Μέσα από έναν ασύμμετρο τρόπο πολέμου που βασίζεται σε drones και πυραυλικά συστήματα υψηλής ακρίβειας, η Τεχεράνη επιχειρεί να στείλει ένα σαφές μήνυμα: αν το καθεστώς της απειληθεί, τότε καμία πετρελαιοπαραγωγός χώρα της περιοχής δεν θα μπορεί να αισθάνεται ασφαλής.

Η κατάσταση επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι σε ορισμένες χώρες, όπως το Ιράκ, η λειτουργία ενεργειακών εγκαταστάσεων έχει ήδη διακοπεί, καθώς η εξαγωγή πετρελαίου καθίσταται πρακτικά αδύνατη όσο παραμένουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ.

Η στρατηγική αυτή θυμίζει έναν ωμό γεωπολιτικό εκβιασμό προς τη διεθνή κοινότητα. Η καταστροφή βασικών ενεργειακών υποδομών θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου σε επίπεδα που θα απειλούσαν σοβαρά την παγκόσμια οικονομία, προκαλώντας ακόμη και ύφεση. Μια τέτοια εξέλιξη θα είχε σημαντικό πολιτικό κόστος για τις κυβερνήσεις της Δύσης που βρίσκονται απέναντι στο Ιράν.

Ταυτόχρονα, οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας και του Μπαχρέιν δημιουργούν βαθιά ανησυχία στα αραβικά κράτη του Κόλπου, τα οποία βλέπουν ότι η οικονομική τους ασφάλεια μπορεί να τεθεί σε άμεσο κίνδυνο.

Ωστόσο, υπάρχει και ένας ακόμη παράγοντας που προκαλεί έντονο φόβο στις χώρες της περιοχής: το νερό. Σε πολλά κράτη του Κόλπου, το μεγαλύτερο μέρος του πόσιμου νερού παράγεται μέσω μονάδων αφαλάτωσης θαλασσινού νερού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το ποσοστό αυτό φτάνει ακόμη και το 70%.

Σε αντίθεση με τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, των οποίων η καταστροφή επηρεάζει κυρίως τις αγορές, τα εργοστάσια αφαλάτωσης επηρεάζουν άμεσα την καθημερινή ζωή των πολιτών. Αν τέτοιες εγκαταστάσεις τεθούν εκτός λειτουργίας, μεγάλες πόλεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν σοβαρές ελλείψεις νερού μέσα σε λίγες μόλις ημέρες.

Από στρατιωτική σκοπιά, αυτές οι υποδομές αποτελούν ευάλωτους στόχους. Πρόκειται για μεγάλες, σταθερές εγκαταστάσεις που είναι δύσκολο να προστατευτούν πλήρως, γεγονός που τις καθιστά ιδανικούς στόχους σε έναν ασύμμετρο πόλεμο.

Με τις κινήσεις αυτές, η Τεχεράνη φαίνεται να επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι η σταθερότητα της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς εξαρτάται άμεσα από τη δική της θέση και επιρροή στο διεθνές σκηνικό. Σε αυτή τη γεωπολιτική παρτίδα σκάκι, αγωγοί, λιμάνια και κοιτάσματα μετατρέπονται σε πιόνια μιας επικίνδυνης στρατηγικής αποτροπής.

Το μήνυμα που στέλνει το ιρανικό καθεστώς είναι ξεκάθαρο: αν δεν μπορεί να συμμετέχει ισότιμα στο διεθνές ενεργειακό σύστημα, τότε είναι διατεθειμένο να το αποσταθεροποιήσει συνολικά.

Έτσι, το ενδεχόμενο μιας ευρείας ενεργειακής κρίσης δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο. Με τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο να βρίσκονται στην ίδια ζώνη έντασης, οι ενεργειακές υποδομές της περιοχής μετατρέπονται στον πιο ευάλωτο κρίκο μιας σύγκρουσης που απειλεί να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες σε ολόκληρο τον πλανήτη.