Ένα καλά κρυμμένο κεφάλαιο της μακραίωνης ιστορίας της Αγίας Σοφίας έρχεται στο φως, αποκαλύπτοντας έναν εντυπωσιακό υπόγειο κόσμο που παρέμενε για αιώνες θαμμένος κάτω από το εμβληματικό μνημείο.
Το αθέατο μεγαλείο της Αγίας Σοφίας: Ένας ολόκληρος υπόγειος κόσμος αποκαλύπτεται κάτω από το κορυφαίο μνημείο της Ορθοδοξίας – Στο φως εντυπωσιακές στοές και αρχαίες σήραγγες (Βίντεο)
Δαιδαλώδεις στοές, αρχαίες υδραυλικές υποδομές και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, τα οποία ενδέχεται να προηγούνται ακόμη και της ανέγερσης του σημερινού ναού τον 6ο αιώνα, αναδύονται μέσα από τις εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης. Ήδη έχουν καθαριστεί 420 μέτρα υπόγειων σηράγγων, ενώ εξετάζεται σοβαρά το ενδεχόμενο ορισμένα από αυτά τα ξεχασμένα περάσματα να αποκτήσουν πρόσβαση για το κοινό, προσφέροντας στους επισκέπτες μια μοναδική περιήγηση στα άδυτα της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης.
Το εντυπωσιακό εύρος των ανακαλύψεων και η σημασία του εγχειρήματος παρουσιάστηκαν από τον υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, ο οποίος επισκέφθηκε τις υπόγειες εγκαταστάσεις της Αγίας Σοφίας, συνοδευόμενος από τους επιστήμονες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αποκατάστασης. Την ίδια ώρα, το τουρκικό τηλεοπτικό δίκτυο CNN Türk έφερε για πρώτη φορά στη δημοσιότητα εικόνες από τις μυστηριώδεις στοές και τις εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη σε χώρους οι οποίοι παρέμεναν επί αιώνες εγκλωβισμένοι κάτω από στρώματα χώματος και επιχώσεων.
Τα στοιχεία που ανακοίνωσε ο Τούρκος υπουργός αποτυπώνουν το μέγεθος της αποκάλυψης. Από δύο διαφορετικά σημεία του μνημείου, τον Κήπο του Βεζίρη και τον δυτικό κήπο, έχουν απομακρυνθεί σχεδόν 3.000 τόνοι επιχωματώσεων, ενώ οι έρευνες έχουν φέρει στο φως έξι υπόγειους χώρους και εννέα σήραγγες. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα εκτεταμένο εγχείρημα, ενταγμένο στο πρόγραμμα συντήρησης και αποκατάστασης της Αγίας Σοφίας, το οποίο οι τουρκικές αρχές περιγράφουν ως το μεγαλύτερο που έχει πραγματοποιηθεί κατά την περίοδο της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα ξεχωρίζει μια υπόγεια ταφική κατασκευή στην περιοχή του Κήπου του Βεζίρη, γνωστή ως υπόσκαφος ταφικός χώρος ή υπόγειο ταφικό μνημείο (hypogeum).
Οι εργασίες καθαρισμού και ανασκαφής αποκάλυψαν εκεί διαδοχικά αρχιτεκτονικά στρώματα, σε βάθος που ξεπερνά το μέχρι σήμερα γνωστό επίπεδο του δαπέδου. Τα ευρήματα έχουν προκαλέσει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς εξετάζεται η πιθανότητα να αποτελούν κατάλοιπα μιας οικοδομικής περιόδου πολύ παλαιότερης από τον σημερινό ναό.
Όπως διευκρίνισε ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, οι εργασίες προχώρησαν σε βάθος 1,5 μέτρου κάτω από το επίπεδο του δαπέδου, το οποίο ήταν καλυμμένο με λάσπη, αποκαλύπτοντας ίχνη μιας προγενέστερης κατασκευαστικής φάσης.
Η ανακάλυψη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν αναλογιστεί κανείς ότι η σημερινή Αγία Σοφία ανεγέρθηκε με εντολή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, κατά την περίοδο 532-537, πάνω στα θεμέλια παλαιότερων χριστιανικών ναών.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει προκύψει οριστική επιστημονική χρονολόγηση των νέων καταλοίπων. Το ενδεχόμενο να ανάγονται σε εποχή πριν από την κατασκευή του σημερινού ναού παραμένει ανοιχτό και αποτελεί αντικείμενο περαιτέρω έρευνας.
Εννέα σήραγγες και έξι υπόγειοι χώροι: Το δίκτυο που κρυβόταν κάτω από τον ναό
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα που διαμορφώνεται στον δυτικό Κήπο της Αγίας Σοφίας, όπου οι έρευνες έχουν αποκαλύψει έξι διακριτούς υπόγειους χώρους, οι οποίοι επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω εννέα σηράγγων.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Τούρκος υπουργός, τρεις από αυτούς τους χώρους εκτιμάται ότι αποτελούσαν υπόγεια τμήματα του παλαιού αιθρίου, της αυλής δηλαδή που συνδεόταν λειτουργικά με το συγκρότημα του ναού.
Η αρχαιολογική διερεύνηση συνεχίζεται και σε άλλες κατασκευές, ορισμένες από τις οποίες έχουν τη μορφή μακρόστενων διαδρόμων, με πλάτος που κυμαίνεται από τέσσερα έως 4,8 μέτρα.
Από το σύνολο των εννέα σηράγγων, οι επτά έχουν ήδη απαλλαγεί από τις επιχώσεις που τις κάλυπταν, ενώ στις υπόλοιπες δύο βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες αποτύπωσης και επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Το μήκος των τμημάτων που έχουν καθαριστεί ανέρχεται συνολικά στα 420 μέτρα, αποκαλύπτοντας την έκταση ενός υπόγειου δικτύου που μέχρι πρότινος παρέμενε ουσιαστικά άγνωστο.
Το αθέατο μεγαλείο της Αγίας Σοφίας: Ένας ολόκληρος υπόγειος κόσμος αποκαλύπτεται κάτω από το κορυφαίο μνημείο της Ορθοδοξίας – Στο φως εντυπωσιακές στοές και αρχαίες σήραγγες (Βίντεο)
Ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στα ευρήματα κατέχει η μεγαλύτερη σήραγγα, μήκους 180 μέτρων. Η κατασκευή της συγκεντρώνει το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων, καθώς διερευνάται η πιθανή σύνδεσή της με τη λεγόμενη Ρωμαϊκή Οδό της Κωνσταντινούπολης.
Η συγκεκριμένη στοά αναπτύσσεται παράλληλα με την πρόσοψη της Αγίας Σοφίας, ξεκινώντας από την περιοχή μπροστά στη Μεντρεσέ του Φατίχ και καταλήγοντας προς το σημείο εισόδου των επισκεπτών. Παρουσιάζει, μάλιστα, κλίση περίπου 3%.
Η ενδεχόμενη σύνδεσή της με το ιστορικό οδικό δίκτυο της βυζαντινής πρωτεύουσας προσθέτει μία ακόμη διάσταση στην αρχαιολογική σημασία της ανακάλυψης. Ο ακριβής, ωστόσο, αρχικός προορισμός της δεν έχει ακόμη εξακριβωθεί.
Το αθέατο υδραυλικό σύστημα της βυζαντινής πρωτεύουσας
Πέρα από τις αρχιτεκτονικές αποκαλύψεις, οι υπόγειες σήραγγες φαίνεται πως αποτελούσαν τμήμα ενός ευρύτερου και ιδιαίτερα σημαντικού συστήματος διαχείρισης υδάτων της ιστορικής Κωνσταντινούπολης.
Οι πρώτες επιστημονικές εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι ορισμένα από τα υπόγεια περάσματα εξυπηρετούσαν τη μεταφορά και διανομή νερού, αλλά και την αποστράγγιση των ομβρίων υδάτων. Επρόκειτο για υποδομές ζωτικής σημασίας, απαραίτητες τόσο για την προστασία όσο και για την εύρυθμη λειτουργία ενός τόσο μεγάλου και σύνθετου οικοδομικού συγκροτήματος.
Η αποκάλυψη αυτών των εγκαταστάσεων δημιουργεί νέες δυνατότητες για τη μελέτη των τεχνικών γνώσεων και των κατασκευαστικών πρακτικών που εφαρμόστηκαν γύρω από την Αγία Σοφία στις διαφορετικές ιστορικές περιόδους της.
Το έργο, πάντως, δεν περιορίζεται στην απομάκρυνση των χωμάτων και στον καθαρισμό των υπόγειων διαδρομών. Περιλαμβάνει εκτεταμένες παρεμβάσεις για την αποκατάσταση των θόλων, τη στερέωση των τοιχοποιιών και την ενίσχυση των τμημάτων που έχουν υποστεί φθορές από τον χρόνο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί υπόγειος χώρος μήκους 56 μέτρων, όπου έχουν ήδη αποκατασταθεί δομικές βλάβες σε τμήμα 18 μέτρων. Σε άλλες σήραγγες εφαρμόζονται παρεμβάσεις ενίσχυσης με ανοξείδωτα μεταλλικά στοιχεία, προκειμένου να εξασφαλιστεί η στατική επάρκεια των κατασκευών και να προστατευθούν από περαιτέρω φθορές.
Από τα άδυτα της ιστορίας σε νέους επισκέψιμους χώρους
Η σημασία των ανακαλύψεων δεν εξαντλείται στην αρχαιολογική και ιστορική τους διάσταση. Οι τουρκικές αρχές εξετάζουν πλέον το ενδεχόμενο να μετατρέψουν ορισμένα από τα υπόγεια τμήματα της Αγίας Σοφίας σε νέους επισκέψιμους χώρους, ανοίγοντας ένα εντελώς διαφορετικό κεφάλαιο στην εμπειρία όσων επισκέπτονται το μνημείο.
Ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι ανακοίνωσε ότι πρόκειται να εκπονηθεί ειδική μελέτη για την ανάδειξη και παρουσίαση των υπόγειων κατασκευών. Βασικός όρος για οποιαδήποτε μελλοντική αξιοποίησή τους θα είναι η διασφάλιση της ακεραιότητας του ιστορικού μνημείου, αλλά και η απόλυτη ασφάλεια των επισκεπτών.
Προς το παρόν δεν έχει αποφασιστεί ποιες από τις στοές και τους υπόγειους χώρους θα μπορούσαν να ανοίξουν στο κοινό, ενώ δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση του σχεδιασμού.
Παράλληλα, στο τραπέζι των τεχνικών συζητήσεων βρίσκεται και ένα ακόμη ζήτημα: η πιθανή αξιοποίηση του υπόγειου δικτύου για τη βελτίωση του αερισμού της Αγίας Σοφίας.
Με βάση τις τεχνικές εκτιμήσεις που παρουσίασε ο υπουργός, το υφιστάμενο υπόγειο άνοιγμα μπορεί να καλύψει μόλις το 3,6% των συνολικών αναγκών αερισμού του μνημείου. Οι επόμενες μελέτες θα διερευνήσουν εάν και με ποιον τρόπο ορισμένες από τις ιστορικές στοές θα μπορούσαν να ενταχθούν σε ένα σύγχρονο σύστημα παροχής νωπού αέρα, χωρίς να διαταραχθεί ή να αλλοιωθεί ο αρχιτεκτονικός χαρακτήρας τους.
Σχεδόν δεκαπέντε αιώνες μετά την ανέγερσή της, η Αγία Σοφία εξακολουθεί να αποκαλύπτει πτυχές της ιστορικής της διαδρομής που παρέμεναν άγνωστες ακόμη και στους ειδικούς. Το εμβληματικό μνημείο, που δεσπόζει στην καρδιά της ιστορικής Κωνσταντινούπολης, αποδεικνύει ότι τα μυστικά του δεν βρίσκονται μόνο στους επιβλητικούς θόλους, στα περίτεχνα ψηφιδωτά και στους αρχιτεκτονικούς του όγκους, αλλά και βαθιά κάτω από την επιφάνεια του εδάφους.
Οι νέες ανασκαφές και οι εργασίες αποκατάστασης μεταφέρουν πλέον το ενδιαφέρον σε έναν λιγότερο γνωστό, αλλά εξίσου συναρπαστικό κόσμο: σε υπόγειους διαδρόμους, κρυμμένες υποδομές και διαδοχικά οικοδομικά στρώματα που μαρτυρούν τη μακραίωνη εξέλιξη του μνημείου και της πόλης.

Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα