Η Τουρκία φαίνεται πως βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ολοένα πιο σύνθετο διπλωματικό περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο, σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές ισορροπίες παραμένουν εύθραυστες και η αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες αποκτά νέα ένταση.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Δεν μπορεί κανένας να παραβιάσει στρατιωτικά την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα μας!» διαμηνύει η Αίγυπτος- «Στριμωγμένος» ο Ερντογάν βλέπει να του «γυρίζουν μπούμερανγκ» οι αυθαίρετες ενέργειες στην Ανατολική Μεσόγειο- «Σιγή ιχθύος» από την Ελληνική πλευρά που περιμένει τους Αιγυπτίους να βγάλουν τα «κάστανα από τη φωτιά»
Το Κάιρο στέλνει σαφές μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση, υπογραμμίζοντας ότι δεν πρόκειται να ανεχθεί μονομερείς ενέργειες που θα μπορούσαν να θίξουν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Αιγύπτου στην περιοχή.
Η πρόσφατη δήλωση του εκπροσώπου του αιγυπτιακού Υπουργείου Εξωτερικών για την προστασία των δικαιωμάτων της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο αποτυπώνει με σαφήνεια τη θέση της αιγυπτιακής διπλωματίας: καμία ενέργεια επί του πεδίου που παραβιάζει την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) ή την υφαλοκρηπίδα της Αιγύπτου δεν πρόκειται να γίνει αποδεκτή. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο και απευθύνεται σε όσους ενδεχομένως θεωρούν ότι μπορούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα διά της ισχύος, παρακάμπτοντας το Διεθνές Δίκαιο.
Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού Υπουργείου Εξωτερικών τόνισε: «Είναι εσφαλμένο να θεωρεί κανείς ότι οποιοδήποτε μέρος θα μπορούσε να υλοποιήσει ενέργειες επί του πεδίου, οι οποίες θα παραβιάζουν την κυριαρχία της Αιγύπτου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και την υφαλοκρηπίδα της».
Η τοποθέτηση αυτή δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνειών ως προς τις προθέσεις του Καΐρου. Η Αίγυπτος διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να παρακολουθήσει αδρανής οποιαδήποτε απόπειρα αμφισβήτησης των δικαιωμάτων της, ιδίως εάν αυτή συνοδεύεται από την παρουσία πολεμικών πλοίων ή άλλων στρατιωτικών μέσων. Με άλλα λόγια, όσοι εκτιμούν ότι αιγυπτιακές θαλάσσιες ζώνες θα μπορούσαν να αποτελέσουν πεδίο άσκησης πιέσεων ή επιβολής τετελεσμένων, ενδέχεται να υποτιμούν τη βαρύτητα που αποδίδει το Κάιρο στην προστασία των συμφερόντων του.
Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία τουρκικών πλωτών γεωτρύπανων, συνοδευόμενων από πολεμικές μονάδες επιφανείας και υποβρύχια, θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις, εφόσον επιχειρούνταν δραστηριότητα σε θαλάσσιες περιοχές που η Αίγυπτος θεωρεί ότι εμπίπτουν στα κυριαρχικά της δικαιώματα. Η αιγυπτιακή προειδοποίηση αποκτά, επομένως, ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται άμεσα με το ευρύτερο ζήτημα της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών και της αποτροπής μονομερών ενεργειών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Για την Άγκυρα, το περιβάλλον αυτό δημιουργεί πρόσθετες διπλωματικές δυσκολίες. Η αιγυπτιακή στάση περιορίζει τα περιθώρια κινήσεων της Τουρκίας στην περιοχή, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις ζώνες τις οποίες το Κάιρο θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική του δικαιοδοσία. Παράλληλα, αναδεικνύεται η πιθανότητα η τουρκική πλευρά να επιχειρήσει να διατηρήσει την παρουσία της σε άλλα σημεία της Ανατολικής Μεσογείου, όπου οι διεκδικήσεις και οι νομικές ερμηνείες παραμένουν αντικείμενο αντιπαράθεσης, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών που συνδέονται με το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις ελληνικές θέσεις για τη δυνητική ΑΟΖ.
Το Κάιρο απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η κινητικότητα της αιγυπτιακής διπλωματίας δεν αποτελεί μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια αντιμετώπισης των τουρκικών κινήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο επίκεντρο βρίσκεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις τόσο στην Αθήνα και τη Λευκωσία όσο και στο Κάιρο, καθώς οι τρεις πλευρές διαφωνούν με τις προβλέψεις και τις συνέπειές του για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η Αίγυπτος απορρίπτει κατηγορηματικά τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για τη δημιουργία δικαιωμάτων εις βάρος τρίτων κρατών. Η στάση αυτή ενισχύει τη διπλωματική σύγκλιση με την Ελλάδα και την Κύπρο, δύο χώρες που έχουν επίσης εκφράσει σοβαρές αντιρρήσεις για το περιεχόμενο και τις γεωγραφικές συνέπειες του μνημονίου.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η πρόσφατη επικύρωση της συμφωνίας από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων, εξέλιξη που έφερε εκ νέου το ζήτημα στο προσκήνιο και προκάλεσε την αντίδραση της αιγυπτιακής διπλωματίας. Η κίνηση αυτή αναζωπύρωσε τις συζητήσεις για το κατά πόσο η συμφωνία μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό νομικό αντίκρισμα και να επηρεάσει τις ισορροπίες στην περιοχή, δεδομένων των αντιρρήσεων που διατυπώνουν γειτονικά κράτη.
Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού Υπουργείου Εξωτερικών, Πρέσβης Νάδερ Ζάκι, χαρακτήρισε τη συμφωνία ως απλό «μελάνι στο χαρτί» («ink on paper»), τονίζοντας ότι ήταν άκυρη το 2019, παραμένει άκυρη και δεν πρόκειται να παράξει κανένα έννομο αποτέλεσμα για την Αίγυπτο.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αποτυπώνει την πάγια θέση του Καΐρου ότι η υπογραφή ή η επικύρωση μιας συμφωνίας από δύο πλευρές δεν αρκεί, από μόνη της, για να δημιουργήσει δεσμευτικά αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών. Στο πλαίσιο αυτό, η Αίγυπτος επιμένει ότι τα ζητήματα οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών πρέπει να αντιμετωπίζονται με βάση τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου και όχι μέσα από μονομερείς διευθετήσεις που αμφισβητούν δικαιώματα άλλων χωρών.
Το μήνυμα του Καΐρου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς η διπλωματική αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον σε ανταλλαγές ανακοινώσεων. Οι επαφές μεταξύ των εμπλεκόμενων κυβερνήσεων, οι δημόσιες τοποθετήσεις και οι προσπάθειες συγκρότησης κοινών θέσεων καταδεικνύουν ότι το ζήτημα παραμένει ψηλά στην περιφερειακή ατζέντα.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: «Δεν μπορεί κανένας να παραβιάσει στρατιωτικά την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα μας!» διαμηνύει η Αίγυπτος- «Στριμωγμένος» ο Ερντογάν βλέπει να του «γυρίζουν μπούμερανγκ» οι αυθαίρετες ενέργειες στην Ανατολική Μεσόγειο- «Σιγή ιχθύος» από την Ελληνική πλευρά που περιμένει τους Αιγυπτίους να βγάλουν τα «κάστανα από τη φωτιά»
Αυστηρό μήνυμα στον Χακάν Φιντάν
Η αιγυπτιακή θέση μεταφέρθηκε και σε διμερές επίπεδο, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του υπουργού Εξωτερικών της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπντελάτι, στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί, ο επικεφαλής της αιγυπτιακής διπλωματίας μετέφερε στον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν, τις θέσεις του Καΐρου για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και την ανάγκη σεβασμού των αιγυπτιακών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η απευθείας επικοινωνία των δύο υπουργών έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η Αίγυπτος επιλέγει να καταστήσει σαφείς τις κόκκινες γραμμές της και σε διμερές επίπεδο, χωρίς να περιορίζεται αποκλειστικά σε δημόσιες δηλώσεις ή διπλωματικές ανακοινώσεις. Το Κάιρο επιδιώκει να αποτρέψει ενδεχόμενες παρερμηνείες σχετικά με τη στάση του, επιμένοντας ότι η προστασία των θαλάσσιων ζωνών του αποτελεί ζήτημα άμεσου εθνικού ενδιαφέροντος.
Η βασική θέση της Αιγύπτου είναι ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει καμία ενέργεια «επί του πεδίου» που να παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματά της εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και της υφαλοκρηπίδας της, όπως αυτές έχουν οριοθετηθεί βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Η διατύπωση αυτή λειτουργεί ως σαφής προειδοποίηση προς κάθε πλευρά που θα μπορούσε να επιχειρήσει να αμφισβητήσει τις αιγυπτιακές θέσεις μέσω ερευνητικών ή άλλων δραστηριοτήτων. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι το Κάιρο επιδιώκει να συνδέσει τις διπλωματικές του πρωτοβουλίες με την υπεράσπιση των δικαιωμάτων του, σε μια περιοχή όπου η ενεργειακή αξιοποίηση, οι θαλάσσιες οριοθετήσεις και οι στρατηγικές συμμαχίες συνδέονται στενά μεταξύ τους.
Κοινό μέτωπο Αθήνας, Λευκωσίας και Καΐρου
Η Αίγυπτος διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ οι τρεις χώρες συντονίζουν τις διπλωματικές και νομικές τους κινήσεις σε ζητήματα που αφορούν την Ανατολική Μεσόγειο. Η σύγκλιση αυτή βασίζεται στην κοινή αναφορά στο Διεθνές Δίκαιο και στο Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς και στην αντίθεσή τους σε ρυθμίσεις που, κατά την εκτίμησή τους, θίγουν τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Η Αθήνα, η Λευκωσία και το Κάιρο διατηρούν ένα σταθερό πλαίσιο συνεργασίας, το οποίο έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία λόγω των ανταγωνιστικών διεκδικήσεων στην περιοχή. Η συνεργασία τους δεν περιορίζεται στις πολιτικές διακηρύξεις, αλλά περιλαμβάνει διπλωματικές επαφές, ανταλλαγή απόψεων και συντονισμό σε ζητήματα που αφορούν την ερμηνεία και την εφαρμογή των κανόνων του Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS).
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει εκφράσει αντιρρήσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι δεν μπορεί να θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και ότι οι σχετικές διαφορές πρέπει να επιλύονται σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Η ευρωπαϊκή θέση αποτελεί πρόσθετο διπλωματικό σημείο αναφοράς για την Αθήνα και τη Λευκωσία, ενώ συνδέεται με την ευρύτερη προσπάθεια αποτροπής μονομερών ενεργειών που θα μπορούσαν να μεταβάλουν τις ισορροπίες στην περιοχή.
Οι τρεις πρωτεύουσες, Αθήνα, Λευκωσία και Κάιρο, βρίσκονται σε διαρκή διαβούλευση για τη διαμόρφωση κοινών νομικών θέσεων, την προετοιμασία υπομνημάτων και την ανάληψη συντονισμένων πρωτοβουλιών σε διεθνή φόρουμ και στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Στόχος είναι να ενισχυθεί η διπλωματική τους παρουσία και να καταγραφούν με σαφήνεια οι αντιρρήσεις τους απέναντι σε συμφωνίες και ενέργειες που θεωρούν ότι παραβιάζουν το ισχύον διεθνές νομικό πλαίσιο.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα