Η προσέγγιση Άγκυρας – Καΐρου επαναφέρει στο προσκήνιο τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Τουρκία δηλώνει έτοιμη να προτείνει στην Αίγυπτο συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, προβάλλοντας ως δέλεαρ μια μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση σε σχέση με εκείνη που, σύμφωνα με τους τουρκικούς ισχυρισμούς, θα εξασφάλιζε το Κάιρο μέσω συμφωνίας με την Ελλάδα.
Τουρκολιβυκό Μνημόνιο: Ο Χακάν Φιντάν αγκαλιά με τον Αιγύπτιο υπουργό Εξωτερικών παρά τις…διαφωνίες – Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γκιουλέρ δήλωσε πως η Τουρκία έχει έτοιμη πρόταση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με το Κάιρο- Οι Τούρκοι ξεκίνησαν ήδη την επαναπροσέγγιση με την Αίγυπτο και η Ελλάδα…θα πιαστεί ξανά στον ύπνο!
Το στιγμιότυπο από τον Βόσπορο, με τον Αιγύπτιο υπουργό Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, και τον Τούρκο ομόλογό του, Χακάν Φιντάν, να ανταλλάσσουν θερμούς εναγκαλισμούς, δεν περνά απαρατήρητο. Πίσω από τη διπλωματική αβρότητα και τις εικόνες εγκαρδιότητας διαγράφεται μια ευρύτερη προσπάθεια προσέγγισης δύο χωρών που για χρόνια βρέθηκαν σε τροχιά αντιπαράθεσης, με τις διαφωνίες τους να αγγίζουν κρίσιμα ζητήματα της περιφερειακής ασφάλειας και των γεωπολιτικών ισορροπιών.
Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, καθώς αναδεικνύει τη ρευστότητα των συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο και επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο δεδομένη μπορεί να θεωρείται η σύμπλευση κρατών που, παρά τις συγκλίσεις τους σε ορισμένα ζητήματα, εξακολουθούν να διαθέτουν διαφορετικές προτεραιότητες και να επιδιώκουν την εξυπηρέτηση των δικών τους εθνικών συμφερόντων;
Επί χρόνια, η ελληνική διπλωματία επένδυσε στην ανάπτυξη στρατηγικών σχέσεων με την Αίγυπτο, αντιμετωπίζοντας το Κάιρο ως έναν σημαντικό παράγοντα εξισορρόπησης της τουρκικής επιρροής στην περιοχή. Η συνεργασία των δύο χωρών, με αιχμή και την οριοθέτηση ΑΟΖ το 2020, αποτέλεσε βασικό πυλώνα της ελληνικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο, ιδιαίτερα υπό το βάρος των εξελίξεων στη Λιβύη και της υπογραφής του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Ωστόσο, η διπλωματική πραγματικότητα δεν λειτουργεί με όρους μόνιμης και άνευ όρων ευθυγράμμισης. Οι σχέσεις μεταξύ κρατών διαμορφώνονται και αναπροσαρμόζονται ανάλογα με τις πολιτικές, οικονομικές και στρατηγικές ανάγκες τους. Και η σταδιακή επαναπροσέγγιση Τουρκίας – Αιγύπτου υπενθυμίζει ότι ακόμη και στενές συνεργασίες δεν εξαλείφουν την αυτονομία των επιλογών κάθε πλευράς.
Το Κάιρο ανοίγει διαύλους με την Άγκυρα παρά τις διαφωνίες για τη Λιβύη
Η προσέγγιση των δύο χωρών αποκτά ξεχωριστό βάρος εξαιτίας των διαφορετικών θέσεών τους για τη Λιβύη, αλλά και των ευρύτερων ανταγωνισμών για την επιρροή και την κατανομή των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Κάιρο έχει εκφράσει αντιρρήσεις για τις τουρκικές κινήσεις στη Λιβύη, ενώ η συμφωνία Άγκυρας – Τρίπολης για τις θαλάσσιες ζώνες έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την αιγυπτιακή πλευρά. Παρά τις διαφωνίες αυτές, η επαναπροσέγγιση συνεχίζεται, με τις δύο πρωτεύουσες να αναζητούν πεδία συνεννόησης και δυνατότητες συνεργασίας.
Για την Άγκυρα, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί περιθώρια διπλωματικών ελιγμών. Η Τουρκία επιδιώκει να διατηρήσει και να ενισχύσει την παρουσία της στη Βόρεια Αφρική και την Ανατολική Μεσόγειο, αναπτύσσοντας σχέσεις με διαφορετικούς περιφερειακούς παράγοντες και επιχειρώντας να περιορίσει τις αντιστάσεις στις επιδιώξεις της.
Την ίδια στιγμή, η Αίγυπτος δεν παύει να υπολογίζει τις δικές της στρατηγικές και οικονομικές προτεραιότητες. Η διατήρηση διαύλων επικοινωνίας με την Τουρκία μπορεί να εξυπηρετεί ευρύτερους σχεδιασμούς του Καΐρου, χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως ότι έχουν γεφυρωθεί όλες οι διαφορές ή ότι έχει ανατραπεί το υφιστάμενο πλαίσιο συνεργασίας του με την Ελλάδα.
Το ζητούμενο για την Αθήνα είναι, επομένως, να παρακολουθεί τις εξελίξεις χωρίς να συγχέει τη διπλωματική συνεργασία με την άνευ όρων ταύτιση συμφερόντων. Οι θερμές χειραψίες και οι δημόσιες εκδηλώσεις εγκαρδιότητας δεν συνιστούν από μόνες τους αλλαγή στρατηγικής. Αποτελούν, ωστόσο, ενδείξεις μιας δυναμικής που χρειάζεται συστηματική αξιολόγηση.
Γκιουλέρ: Πρόταση Τουρκίας στην Αίγυπτο για συμφωνία θαλάσσιων ζωνών – Τι υποστηρίζει για την Ελλάδα
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, ο οποίος εμφανίστηκε να επαναφέρει στο προσκήνιο την τουρκική πρόταση για οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο. Η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει μια ενδεχόμενη συμφωνία ως επιλογή που θα μπορούσε να αποφέρει στο Κάιρο μεγαλύτερα θαλάσσια οφέλη σε σύγκριση με μια αντίστοιχη συμφωνία με την Ελλάδα.
Μιλώντας στο τουρκικό τηλεοπτικό δίκτυο Star, ο Γκιουλέρ υποστήριξε ότι μια συμφωνία με την Τουρκία θα εξασφάλιζε στην Αίγυπτο περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον θαλάσσιας ζώνης δικαιοδοσίας σε σχέση με όσα, κατά τον ίδιο, θα προέκυπταν από μια πιθανή συμφωνία με την ελληνική πλευρά.
Τουρκολιβυκό Μνημόνιο: Ο Χακάν Φιντάν αγκαλιά με τον Αιγύπτιο υπουργό Εξωτερικών παρά τις…διαφωνίες – Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γκιουλέρ δήλωσε πως η Τουρκία έχει έτοιμη πρόταση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με το Κάιρο- Οι Τούρκοι ξεκίνησαν ήδη την επαναπροσέγγιση με την Αίγυπτο και η Ελλάδα…θα πιαστεί ξανά στον ύπνο!
«Η πρότασή μας προς την Αίγυπτο είναι σαφής», δήλωσε ο Τούρκος υπουργός, προσθέτοντας ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να προχωρήσει σε συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με το Κάιρο.
Ο Γκιουλέρ υπογράμμισε ότι η Τουρκία διατηρεί «με αποφασιστικότητα» τη στάση της για την προστασία των θέσεων και των συμφερόντων της στην Ανατολική Μεσόγειο. Η δήλωσή του έγινε λίγο μετά τη συμφωνία Τουρκίας–Λιβύης για θαλάσσιες ζώνες, η οποία προκάλεσε έντονη αντίδραση του Κάιρου.
Η τουρκική επιχειρηματολογία επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τις υφιστάμενες διαφορές γύρω από τις θαλάσσιες οριοθετήσεις στο πεδίο των δυνητικών ανταλλαγμάτων για την Αίγυπτο. Με άλλα λόγια, η Άγκυρα προβάλλει την προοπτική μιας συμφωνίας που, σύμφωνα με τους δικούς της υπολογισμούς, θα μπορούσε να προσφέρει στο Κάιρο μεγαλύτερη θαλάσσια έκταση.
Πρόκειται, ωστόσο, για τουρκικό ισχυρισμό και όχι για αυτονόητο ή κοινά αποδεκτό συμπέρασμα. Η σύγκριση μεταξύ διαφορετικών προτάσεων οριοθέτησης εξαρτάται από τις νομικές παραδοχές, τη γεωγραφία, τα δικαιώματα των νησιών και τις θέσεις που υιοθετεί κάθε πλευρά. Ως εκ τούτου, το επιχείρημα των επιπλέον 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων αποτελεί μέρος της τουρκικής διπλωματικής επιχειρηματολογίας και χρειάζεται να αξιολογείται υπό αυτό το πρίσμα.
Η συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου και το αγκάθι του τουρκολιβυκού μνημονίου
Η Αίγυπτος έχει ήδη συνάψει με την Ελλάδα συμφωνία μερικής οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης τον Αύγουστο του 2020. Η συμφωνία αποτέλεσε σημαντική εξέλιξη στις διμερείς σχέσεις και εντάχθηκε στην προσπάθεια των δύο χωρών να προσδιορίσουν τις θαλάσσιες ζώνες τους στην Ανατολική Μεσόγειο, σε μια περίοδο κατά την οποία η ένταση γύρω από τις περιφερειακές διεκδικήσεις βρισκόταν σε υψηλά επίπεδα.
Η Άγκυρα έχει απορρίψει τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντάς την «κενή περιεχομένου» και αμφισβητώντας τη συμβατότητά της με τις δικές της θέσεις. Η ελληνική και η τουρκική προσέγγιση στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στηρίζονται σε διαφορετικές νομικές και γεωγραφικές παραδοχές, με τη διαφωνία για την επήρεια των νησιών να βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης.
Στο επίκεντρο παραμένει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο υπεγράφη το 2019 μεταξύ Τουρκίας και της τότε κυβέρνησης της Λιβύης στην Τρίπολη. Η συμφωνία αυτή χάραξε μια θαλάσσια οριοθέτηση που η Ελλάδα απορρίπτει, θεωρώντας ότι αγνοεί την παρουσία και τα δικαιώματα ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη και άλλα νησιωτικά συμπλέγματα.
Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις Αθήνας – Άγκυρας. Αγγίζει το ευρύτερο πλέγμα συσχετισμών στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι θαλάσσιες ζώνες συνδέονται με την ενεργειακή πολιτική, τις περιφερειακές συνεργασίες και τη δυνατότητα των κρατών να διαμορφώνουν τετελεσμένα ή να ενισχύουν τη διαπραγματευτική τους θέση.
Για την Ελλάδα, η διατήρηση της συμφωνίας με την Αίγυπτο έχει ιδιαίτερη σημασία. Παράλληλα, όμως, η επαναπροσέγγιση Καΐρου – Άγκυρας αναδεικνύει την ανάγκη διαρκούς διπλωματικής εγρήγορσης, ώστε η υφιστάμενη συνεργασία να συνοδεύεται από ενεργό διάλογο, συγκεκριμένους στόχους και συστηματική παρακολούθηση των εξελίξεων.
Το γεωπολιτικό παιχνίδι και οι επιλογές της Αθήνας
Η σταδιακή αποκατάσταση των σχέσεων Τουρκίας – Αιγύπτου, σε συνδυασμό με τις τουρκικές επαφές με διαφορετικούς παράγοντες στη Λιβύη, διαμορφώνει ένα σύνθετο διπλωματικό περιβάλλον. Η Άγκυρα επιδιώκει να διευρύνει τα περιθώρια κινήσεών της, να ενισχύσει τη θέση της στην περιοχή και να παρουσιάσει τις δικές της προτάσεις ως εναλλακτικές που μπορούν να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα των συνομιλητών της.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική διπλωματία καλείται να αντιμετωπίσει μια πραγματικότητα που δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Η συνεργασία με την Αίγυπτο παραμένει σημαντική, αλλά δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητο ότι κάθε μελλοντική επιλογή του Καΐρου θα συμπίπτει πλήρως με τις ελληνικές επιδιώξεις. Το ίδιο ισχύει για τις περιφερειακές συνεργασίες με το Ισραήλ και την Κύπρο, οι οποίες έχουν τη δική τους δυναμική και επηρεάζονται από τις εξελίξεις σε πολλαπλά επίπεδα.
Η ουσία βρίσκεται στη συνεχή διαχείριση των συσχετισμών και όχι στην άκριτη προσδοκία ότι οι σημερινές ισορροπίες θα παραμείνουν αμετάβλητες. Η Αθήνα χρειάζεται να διατηρεί ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, να ενισχύει τις διμερείς συνεργασίες της και να αξιολογεί με ρεαλισμό τις προθέσεις και τις δυνατότητες των περιφερειακών εταίρων της.
Διότι στη γεωπολιτική σκακιέρα οι συμμαχίες δεν αποτελούν στατικές καταστάσεις, αλλά σχέσεις που δοκιμάζονται, αναπροσαρμόζονται και επαναπροσδιορίζονται ανάλογα με τις συνθήκες. Και όταν μια χώρα επιδιώκει να προασπίσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και τις στρατηγικές της επιδιώξεις, δεν αρκεί να επικαλείται τις υπάρχουσες συμφωνίες. Χρειάζεται να εργάζεται διαρκώς για τη διατήρηση και την εμβάθυνσή τους.
Η εικόνα του Φιντάν με τον Αμπντελάτι δεν συνιστά από μόνη της απόδειξη ότι η Αίγυπτος εγκαταλείπει τη συνεργασία της με την Ελλάδα. Αποτελεί, όμως, μια υπενθύμιση ότι η διπλωματία δεν λειτουργεί με δεδομένους συμμάχους και μόνιμες ευθυγραμμίσεις. Το πραγματικό διακύβευμα για την Αθήνα είναι να παρακολουθεί εγκαίρως τις μεταβολές, να αντιλαμβάνεται τις νέες ισορροπίες και να διασφαλίζει ότι η παρουσία της στην Ανατολική Μεσόγειο στηρίζεται σε ενεργές συνεργασίες και συνεκτική στρατηγική, όχι μόνο σε προσδοκίες.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα