19 Φεβρουαρίου – Γιορτή σήμερα: Η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη της Αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας

Τη μνήμη της Αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας τιμά σήμερα, 19 Φεβρουαρίου, η Εκκλησία μας. Η Αγία Φιλοθέη γεννήθηκε το έτος 1522 μ.Χ. στην τουρκοκρατούμενη τότε Αθήνα.

Σήμερα, 19 Φεβρουαρίου, η Εκκλησία τιμά την οσιομάρτυρα Αγία Φιλοθέη η Αθηναία, μία από τις πλέον φωτεινές μορφές της τουρκοκρατούμενης Αθήνας, που ένωσε στο πρόσωπό της την αρχοντική καταγωγή, τη μοναχική άσκηση, τη φιλανθρωπία και το μαρτύριο.

Από την προσευχή στο θαύμα της γέννησης

Γεννημένη το 1522 μ.Χ. στην σκλαβωμένη Αθήνα, ήταν κόρη των ευσεβών Άγγελου και Συρίγας Μπενιζέλου. Η μητέρα της, που για χρόνια δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει, κατέφευγε με δάκρυα στην προσευχή. Σύμφωνα με την παράδοση, ένα λαμπρό φως εξήλθε από την εικόνα της Θεοτόκου και εισήλθε στην κοιλιά της, προμηνύοντας τη γέννηση του παιδιού που θα γινόταν παρηγοριά ενός ολόκληρου λαού.

Η μικρή Ρηγούλα –όπως ονομαζόταν πριν μονάσει– μεγάλωσε με παιδεία και χριστιανική αγωγή. Σε ηλικία μόλις 14 ετών παντρεύτηκε, παρά τη θέλησή της, έναν άρχοντα της Αθήνας. Μετά τον θάνατο του συζύγου και των γονέων της, αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στον Χριστό και έλαβε το μοναχικό όνομα Φιλοθέη.

Η ίδρυση της Μονής και το έργο αγάπης

Ύστερα από όραμα του Αγίου Ανδρέα, ίδρυσε γυναικεία μονή προς τιμήν του. Το μοναστήρι εξελίχθηκε σε πνευματικό και κοινωνικό κέντρο της Αθήνας. Μέσα σε σύντομο διάστημα αριθμούσε περίπου 200 μοναχές και αποτελούσε καταφύγιο για φτωχούς, άρρωστους, γέροντες και ορφανά.

Η δράση της δεν περιορίστηκε στη μονή. Ίδρυσε νοσηλευτήρια, ορφανοτροφεία και σχολεία για τα παιδιά των Αθηναίων, ενισχύοντας την παιδεία και την εθνική συνείδηση σε μια εποχή βαριάς σκλαβιάς. Ιδιαίτερη μέριμνα έδειχνε για τη διάσωση νεαρών κοριτσιών από τον εξισλαμισμό και την αρπαγή.

Το έργο της ξεπέρασε τα όρια της Αθήνας και έφτασε μέχρι τη Βενετία, καθώς αλληλογραφούσε με τη Γερουσία ζητώντας οικονομική ενίσχυση για τη συνέχιση των ιδρυμάτων της.

Διώξεις και μαρτύριο

Η φιλανθρωπική και εθνική της δράση προκάλεσε την οργή των Οθωμανών. Συνελήφθη και βασανίστηκε, όμως δεν λύγισε. Με παρρησία ομολόγησε την πίστη της στον Χριστό, δηλώνοντας έτοιμη να δεχθεί το μαρτύριο.

Τη νύχτα της 2ας Οκτωβρίου 1588, ενώ τελούνταν αγρυπνία στη μνήμη του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, επιδρομείς εισέβαλαν στο μοναστήρι στα Πατήσια, την έδεσαν σε κολώνα και τη μαστίγωσαν άγρια, αφήνοντάς την ημιθανή. Τα τραύματά της αποδείχθηκαν μοιραία. Κοιμήθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 1589.

Το άφθαρτο λείψανο και η αναγνώριση της αγιότητας

Είκοσι ημέρες μετά την ταφή της, ο τάφος της ευωδίαζε. Κατά την ανακομιδή, το σώμα της βρέθηκε άφθαρτο και μυροβλύζον. Το ιερό της λείψανο φυλάσσεται σήμερα στον Μητροπολιτικός Ναός Αθηνών, αποτελώντας πηγή ευλογίας για τους πιστούς.

Η αγιότητά της αναγνωρίστηκε επί Πατριάρχου Ματθαίου Β΄, ύστερα από αναφορά του Μητροπολίτη Αθηνών Νεοφύτου και άλλων ιεραρχών. Η Σύνοδος αποφάσισε την επίσημη κατάταξή της στους χορούς των αγίων, ορίζοντας την ετήσια πανήγυρη προς τιμήν της.

Η κληρονομιά της

Η Αγία Φιλοθέη η Αθηναία δεν υπήρξε μόνο μια μοναχή ή μια φιλάνθρωπος αρχόντισσα. Υπήρξε σύμβολο πίστης, εθνικής αφύπνισης και έμπρακτης αγάπης. Στάθηκε μητέρα των κατατρεγμένων, υπερασπίστρια της παιδείας και της αξιοπρέπειας των υπόδουλων Ελλήνων και σφράγισε τη ζωή της με το μαρτύριο.

Τα ονόματα που γιορτάζουν σήμερα: Φιλόθεος, Φιλοθέη, Φιλοθέα, Φιλοθεούλα.

Η μνήμη της παραμένει ζωντανή, ως φως που δεν έσβησε ποτέ από την καρδιά της Αθήνας.

Ἀπολυτίκιον
Ἦχος δ’. Ταχὺ προκατάλαβε.
Ὅσιων τὴν ἔλλαμψιν, εἰσδεδεγμένη σεμνή, τὴν πάλιν ἐφαίδρυνας, τῶν Ἀθηναίων τὴ σῆ, ἀσκήσει καὶ χάριτι, σὺ γὰρ ἐν εὐποιίαις, διαλάμπουσα Μῆτερ, ἤθλησας δι’ ἀγάπην, εὐσεβῶς τοῦ πλησίον διὸ σὲ ὢ Φιλοθέη, Χριστὸς ἐδόξασε.

Έτερον Ἀπολυτίκιον
Ἀθηνῶν τῶν κλεινῶν τε νῦν καὶ πάλαι τὸ βλάστημα καὶ τῶν χθὲς καὶ πρώην ὁσίων τὸ ἀρίζηλον καύχημα τιμήσωμεν ἐν ὕμνοις οἱ πιστοί, ὁσίαν Φιλοθέην εὐλαβῶς ὅτι τὸν Χριστὸν εὐτόνως πάντων τῶν γεηρῶν ἀντήλλαξεν. Ἔχουσα οὗν συμπρεσβευτὴν τὸν παμμέγαν Διονύσιον, σῶζε τοὺς προσκυνούντας, εὐσεβῶς τὸ πάνσεπτον σκῆνος σου.

Έτερον Ἀπολυτίκιον
Ἀθηναίων ἡ πόλις ἡ περιώνυμος Φιλοθέην τιμᾷ τὴν ὁσιομάρτυρα καὶ ἀσπάζεται αὐτῆς τὸ θεῖον λείψανον, ὅτι ἐβίωσε σεμνῶς καὶ μετήλλαξε τὸ ζῆν ἀθλήσει καὶ μαρτυρίῳ, καὶ πρεσβεύει πρὸς τὸν Σωτῆρα, διδόναι πᾶσι τὸ θεῖον ἔλεος.