27 Αυγούστου 1922: Σαν σήμερα η μαύρη μέρα της Σμύρνης – Ο Χρυσόστομος προτίμησε να μείνει με το ποίμνιό του και βρήκε Μαρτυρικό θάνατο

Μια από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες της Μικρασιατικής Καταστροφής γράφτηκε στις 27 Αυγούστου 1922. Την ώρα που η Σμύρνη βυθιζόταν στο χάος και χιλιάδες άνθρωποι αναζητούσαν απεγνωσμένα έναν δρόμο διαφυγής, ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος επέλεξε να παραμείνει στην πόλη και κοντά στους ανθρώπους που ποιμαίνονταν από εκείνον.

Η κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου είχε αλλάξει δραματικά την κατάσταση. Η ελληνική διοίκηση αποχωρούσε, ενώ στη Σμύρνη συγκεντρώνονταν πλήθη προσφύγων που προσπαθούσαν να βρουν σωτηρία στην προκυμαία. Ο Χρυσόστομος είχε προηγουμένως συμμετάσχει στις προσπάθειες για την προστασία του χριστιανικού πληθυσμού, όμως πλέον η πόλη βρισκόταν αντιμέτωπη με μια τραγική εξέλιξη.

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΔΙΑΦΥΓΗΣ ΠΟΥ ΑΡΝΗΘΗΚΕ

Μέσα σε αυτές τις δραματικές συνθήκες, σύμφωνα με ιστορικές πηγές, εκπρόσωποι ξένων δυνάμεων επιχείρησαν να τον πείσουν να εγκαταλείψει τη Σμύρνη και να σωθεί. Ο Μητροπολίτης όμως δεν θέλησε να φύγει μόνος του αφήνοντας πίσω το ποίμνιό του.

Η απόφασή του έχει μείνει στη συλλογική μνήμη ως πράξη αυτοθυσίας. Γνώριζε ότι η παραμονή του εγκυμονούσε τεράστιο κίνδυνο, ωστόσο επέλεξε να βρίσκεται μαζί με τους ανθρώπους της πόλης στις πιο δύσκολες ώρες.

Η ΣΥΛΛΗΨΗ ΚΑΙ Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΟ ΠΛΗΘΟΣ

Το απόγευμα της 27ης Αυγούστου ο Χρυσόστομος συνελήφθη και οδηγήθηκε ενώπιον του στρατιωτικού διοικητή Νουρεντίν πασά. Εκεί, σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες, κατηγορήθηκε για τη φιλελληνική του δράση και στη συνέχεια παραδόθηκε στο εξαγριωμένο πλήθος που είχε συγκεντρωθεί έξω από το διοικητήριο.

Ακολούθησε η φρικτή κακοποίησή του στους δρόμους της Σμύρνης. Ο Μητροπολίτης υπέστη βασανιστήρια και τελικά δολοφονήθηκε με τρόπο ιδιαίτερα βίαιο. Ο θάνατός του έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα του δράματος που έζησε ο μικρασιατικός ελληνισμός εκείνες τις ημέρες.

ΜΙΑ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΠΕΡΝΟΥΣΕ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Η τραγωδία του Χρυσοστόμου δεν μπορεί να αποκοπεί από την ευρύτερη καταστροφή της Σμύρνης. Η κατάρρευση του ελληνικού μετώπου είχε οδηγήσει σε μαζική φυγή πληθυσμών, ενώ η πόλη μετατρεπόταν σε επίκεντρο μιας ανθρωπιστικής καταστροφής.

Χιλιάδες άνθρωποι αναζητούσαν απεγνωσμένα ασφαλή διέξοδο, ενώ η κατάσταση στην προκυμαία γινόταν ολοένα πιο δραματική. Η Σμύρνη, που για αιώνες αποτελούσε σημαντικό κέντρο του μικρασιατικού ελληνισμού, περνούσε πλέον μια από τις πιο σκοτεινές στιγμές της ιστορίας της.

Η ΜΝΗΜΗ ΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΖΩΝΤΑΝΗ

Ο Χρυσόστομος Σμύρνης δεν έμεινε στη μνήμη μόνο ως ένας ιεράρχης που έχασε τη ζωή του μέσα στη Μικρασιατική Καταστροφή. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί ιερομάρτυρα και σύμβολο της θυσίας των ανθρώπων που χάθηκαν εκείνη την περίοδο. Η Εκκλησία της Ελλάδος τον κατέταξε στο αγιολόγιο το 1993, μαζί με άλλους ιεράρχες και κληρικούς που μαρτύρησαν κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Η ιστορία του παραμένει ιδιαίτερα φορτισμένη, επειδή συνδέεται με μια επιλογή που επανέρχεται διαρκώς στη μνήμη: την απόφαση να μη χρησιμοποιήσει τη δυνατότητα διαφυγής που του προσφέρθηκε, αλλά να παραμείνει στη Σμύρνη μέχρι το τέλος.

Η 27Η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΩΣ ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ

Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η 27η Αυγούστου εξακολουθεί να παραπέμπει σε εκείνη τη δραματική στιγμή του 1922. Ο μαρτυρικός θάνατος του Χρυσοστόμου Σμύρνης αποτελεί μέρος μιας ιστορικής μνήμης που συνδέεται με τον ξεριζωμό, την προσφυγιά και την απώλεια ενός μεγάλου τμήματος του μικρασιατικού ελληνισμού.

Η ιστορία του δεν είναι απλώς η αφήγηση του τέλους ενός ανθρώπου. Είναι η εικόνα μιας ολόκληρης εποχής που κατέρρευσε μέσα σε λίγες ημέρες και άφησε πίσω της εκατοντάδες χιλιάδες ξεριζωμένους και μια βαθιά πληγή στη συλλογική μνήμη του Ελληνισμού.