27 Σεπτεμβρίου 1831: Σαν σήμερα η Ελλάδα δολοφονεί τον Ιωάννη Καποδίστρια

Το ημερολόγιο γράφει 12 Ιανουαρίου 1828. Στον καθεδρικό ναό της Παναγίας στην Αίγινα, δύο άνδρες στέκονται δίπλα δίπλα: ο Ιωάννης Καποδίστριας, πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας, και ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης, γιος του «βασιλιά της Μάνης».

27 Σεπτεμβρίου 1831: Σαν σήμερα η Ελλάδα δολοφονεί τον Ιωάννη Καποδίστρια

Τρία χρόνια αργότερα, στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, σε έναν άλλο ιερό χώρο, τον Άγιο Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο, ο δεύτερος θα αφαιρούσε τη ζωή του πρώτου. Η αγάπη και ο σεβασμός που ένιωθε το έθνος για τον Σωτήρα είχαν μετατραπεί σε μίσος, και η ιστορία κατέληξε σε βεντέτα με τραγικό τέλος.

Η Ελλάδα μπορεί να ήταν μικρή γεωγραφικά, αλλά τα πολιτικά πάθη της ήταν τεράστια. Ο Καποδίστριας είχε αφήσει υψηλές θέσεις στη Ρωσία, όπου είχε φτάσει μέχρι το αξίωμα του Υπουργού Εξωτερικών, για να υπηρετήσει την πατρίδα του. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, στα απομνημονεύματά του, διεκδικεί την ιδέα της πρόσκλησής του στην Ελλάδα, αν και αρχικά δεν ήταν υπέρ. Όταν τελικά πείστηκε, διαμεσολάβησε μέσω του Άγγλου μοίραρχου Χάμιλτον και του Στάμφορντ Κάνινγκ.

Οι Άγγλοι παρακολουθούσαν με ανησυχία την εκλογή του. Φοβούνταν ότι η επταετής θητεία του θα τον οδηγούσε υπό την επιρροή της Ρωσίας και του Τσάρου. Ο Καποδίστριας, γνώριζε τα προβλήματα της νεαρής χώρας και επιδίωξε εγγυήσεις από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Ξεκίνησε από το Λονδίνο, όπου η υποδοχή ήταν ψυχρή, ενώ εκείνη την ημέρα κηδευόταν ο Τζόρτζ Κάνινγκ. Ακολούθησε το Παρίσι και, δέκα μήνες μετά την εκλογή του, έφθασε επιτέλους στο Ναύπλιο στις 18 Ιανουαρίου 1828, και τέσσερις μέρες αργότερα πήγε στην Αίγινα, την τότε πρωτεύουσα.

Κράτος που δεν ήταν… κράτος

Ο Καποδίστριας βρήκε ένα κράτος σε πλήρη αποσύνθεση, χωρίς θεσμούς και οργανωμένη διοίκηση. Τουρκικά στρατεύματα βρίσκονταν ακόμη εντός των συνόρων, οι μάχες δεν είχαν σταματήσει, η πειρατεία απειλούσε την τροφοδοσία και οι εμφύλιες συγκρούσεις ξεσπούσαν σε κάθε ευκαιρία.

Στρατός δεν υπήρχε. Ο Κυβερνήτης επιχείρησε να μετατρέψει τα άτακτα αποσπάσματα σε ενιαία στρατιωτική δύναμη, ενώ τα ιδιόκτητα πλοία των καραβοκύρηδων τα μετέτρεψε σε Πολεμικό Ναυτικό.

Κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να διοικήσει δημοκρατικά μια χώρα που είχε πίσω της 400 χρόνια σκλαβιάς και ένα διοικητικό σύστημα απολυταρχικό, υπό την κατεύθυνση του Σουλτάνου. Επηρεασμένος από την τσαρική Ρωσία, πίστευε ότι η χώρα χρειαζόταν αρχικά Δεσποτεία, για να λειτουργήσουν οι θεσμοί και αργότερα ο λαός να αποφασίζει για το μέλλον του. Άλλωστε, το μέλλον της χώρας καθοριζόταν εν πολλοίς από τις Μεγάλες Δυνάμεις.

Κατά τη θητεία του, τερματίστηκαν οι μάχες με τους Τούρκους με την νικηφόρα Μάχη της Πέτρας (Σεπτέμβριος 1829). Λίγο έλειψε το νέο ελληνικό κράτος να περιλάβει τη Σάμο και την Κρήτη· παρότι οι πρεσβευτές των Μεγάλων Δυνάμεων συμφώνησαν, οι κυβερνήσεις τους υπαναχώρησαν.

Προσπάθησε να περιορίσει τα προνόμια που είχαν αποκτήσει διάφοροι τοπάρχες, τα οποία είχαν διατηρηθεί από την Οθωμανική περίοδο και την Επανάσταση, προκαλώντας εντάσεις και συγκρούσεις. Άγγλοι και Γάλλοι τον θεωρούσαν Υπουργό Εξωτερικών του Τσάρου, όχι Κυβερνήτη της Ελλάδας, παρά την άρνησή του να λάβει αποζημίωση από τη Ρωσία ή μισθό από το ελληνικό κράτος.

27 Σεπτεμβρίου 1831: Σαν σήμερα η Ελλάδα δολοφονεί τον Ιωάννη Καποδίστρια

Η βεντέτα που οδήγησε στη δολοφονία του

Το 1830 ξέσπασε ανταρσία στη Μάνη, υπό την ηγεσία του Τζανή Μαυρομιχάλη, αδελφού του Πετρόμπεη. Ο Πετρόμπεης περιορίστηκε στο Ναύπλιο, ενώ είχε ζητήσει να επιστρέψει στη Μάνη για να ηρεμήσουν τα πνεύματα. Η απόπειρά του να διαφύγει με αγγλικό πολεμικό πλοίο περιέπλεξε τα πράγματα.

Η απόφαση πάρθηκε: εκδίκηση, δηλαδή βεντέτα. Ο Κωνσταντής και ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης, αδελφός και γιος του Πετρόμπεη, ανέλαβαν να πάρουν πίσω το αίμα τους.

Στις 27 Σεπτεμβρίου, μαχαίρωσαν και πυροβόλησαν τον Κυβερνήτη έξω από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο. Ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης τον πλησίασε και του έμπηξε μαχαίρι στην κοιλιά. Ο Καποδίστριας τραυματισμένος οπισθοχώρησε, αλλά ο Κωνσταντής τον πυροβόλησε. Μαζί τους ο αστυνομικός Ιωάννης Καραγιάννης πυροβόλησε χωρίς αποτέλεσμα, ενώ ο Ανδρέας Γεωργίου έμεινε αμέτοχος.

Ο Κρητικός σωματοφύλακας Γιώργος Κοζώνης, που είχε χάσει το χέρι του στον αγώνα για την ανεξαρτησία, πυροβόλησε τον Κωνσταντή, ο οποίος τελικά εξοντώθηκε από τον Ταγματάρχη Χρήστο Φωτομάρα. Την ώρα που ο Κυβερνήτης ξεψυχούσε, ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης κατέφυγε στο σπίτι του Γάλλου πρέσβη, ενώ το εξοργισμένο πλήθος απειλούσε να πυρπολήσει το σπίτι. Τελικά παραδόθηκε στις αρχές, δικάστηκε, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε λίγες ημέρες αργότερα. Το πτώμα του Κωνσταντή Μαυρομιχάλη πετάχτηκε στη θάλασσα.

Οι Μεγάλες Δυνάμεις και η ομολογία του Πετρόμπεη

Υπάρχουν ενδείξεις για εμπλοκή της Γαλλίας στη δολοφονία, ενώ η Αγγλία γνώριζε αλλά παρέμεινε αμέτοχη. Χρόνια αργότερα, το 1840, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ακούγοντας κάποιον να κατηγορεί τον Καποδίστρια, φέρεται να είπε:

“Δεν μετράς καλά φιλόσοφε… Ανάθεμα στους Αγγλογάλλους που ήταν η αιτία· κι εγώ έχασα τους δικούς μου, και το Έθνος έναν άνθρωπο που δε θα τον ξαναβρεί, και το αίμα του με παιδεύει ως τώρα…”

Η Ελλάδα, λοιπόν, πλήρωσε με αίμα την έλλειψη εσωτερικής ενότητας, την εξωτερική πίεση και τις συγκρούσεις των τοπικών ισχυρών οικογενειών, χάνοντας έναν ηγέτη που οραματίστηκε τη χώρα σε συνθήκες ειρήνης και τάξης.