Eυρωπαϊκή Ένωση: «Κανείς μας δεν το γνώριζε, αδύνατο να συμβεί!»- «Κεραυνός εν αιθρία» η πρόταση Φον ντερ Λάιεν για την… «απομακρυσμένη ένταξη» του Καναδά για τους Ευρωπαίους ηγέτες

Αιφνιδιασμός στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες από την πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για νέο καθεστώς στις σχέσεις με τον Καναδά. Γιατί οι κυβερνήσεις της ΕΕ δηλώνουν ότι δεν είχαν ενημερωθεί.

Eυρωπαϊκή Ένωση: «Κανείς μας δεν το γνώριζε, αδύνατο να συμβεί!»- «Κεραυνός εν αιθρία» η πρόταση Φον ντερ Λάιεν για την… «απομακρυσμένη ένταξη» του Καναδά για τους Ευρωπαίους ηγέτες

Σαν κεραυνός εν αιθρία έπεσε στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η πρόταση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να εξεταστεί η δυνατότητα ο Καναδάς να αποκτήσει καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η πρωτοβουλία, η οποία παρουσιάστηκε δημόσια χωρίς να έχει προηγηθεί ενημέρωση των κρατών-μελών, προκάλεσε έντονες συζητήσεις στις Βρυξέλλες και έφερε στην επιφάνεια μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα: Τι ακριβώς θα σήμαινε ένα τέτοιο καθεστώς; Ποια θα ήταν τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις της Οτάβας; Και, κυρίως, ποιο θεσμικό πλαίσιο θα μπορούσε να το υποστηρίξει;

Ευρωπαίοι διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι οι εθνικές κυβερνήσεις δεν είχαν προηγουμένως ενημερωθεί για τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία ούτε είχαν κληθεί να τοποθετηθούν επί αυτής πριν από τη δημόσια εξαγγελία της. Το ζήτημα περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι στις υφιστάμενες Συνθήκες της ΕΕ δεν προβλέπεται ένα ενδιάμεσο μοντέλο «συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους».

Την ίδια ώρα, πάντως, ουδείς αμφισβητεί ότι υπάρχει διάθεση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για ακόμη στενότερη συνεργασία με την Οτάβα. Εκείνο που ζητούν είναι να αποσαφηνιστούν οι όροι, τα όρια, οι θεσμικές προϋποθέσεις αλλά και οι οικονομικές και πολιτικές συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης.

Η πρόταση «βόμβα» της VDL

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έριξε την πρόταση στο τραπέζι κατά την ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στο Στρασβούργο, παρουσιάζοντας την αναβάθμιση των σχέσεων με τον Καναδά ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επανασχεδιάσει τις διεθνείς της συνεργασίες.

Η πρόεδρος της Κομισιόν έκανε λόγο για την ανάγκη «να επαναπροσδιορίσουμε επειγόντως τις εταιρικές μας σχέσεις» και «να οικοδομήσουμε παγκόσμιους συνασπισμούς για την ανθεκτικότητα και τις δημοκρατίες μας».

Στο πλαίσιο αυτό, ο Καναδάς φαίνεται να αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις Βρυξέλλες. Η Οτάβα, την ώρα που βρίσκεται αντιμέτωπη με την κλιμάκωση των εμπορικών πιέσεων από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, αναζητά νέες ισορροπίες και μεγαλύτερη διαφοροποίηση των διεθνών οικονομικών και πολιτικών της σχέσεων.

Η πρόταση της φον ντερ Λάιεν, επομένως, ανοίγει έναν δρόμο που μέχρι σήμερα δεν είχε αποτυπωθεί με τόσο ξεκάθαρο τρόπο: τη δυνατότητα ο Καναδάς να γίνει «το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ».

Μια διατύπωση που από μόνη της ήταν αρκετή για να προκαλέσει αναστάτωση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Στο «σκοτάδι» οι Ευρωπαίοι ηγέτες

Το μεγαλύτερο μέρος της έκπληξης, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το περιεχόμενο της πρότασης, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτή παρουσιάστηκε.

Σύμφωνα με τρεις Ευρωπαίους διπλωμάτες που μίλησαν στο Politico, οι εθνικές πρωτεύουσες δεν είχαν προηγουμένως κληθεί να εγκρίνουν ή έστω να συζητήσουν την ιδέα πριν από την ομιλία της προέδρου της Κομισιόν.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη θεσμική βαρύτητα, καθώς η παραχώρηση ιδιότητας μέλους στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί αρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Παράλληλα, στο υφιστάμενο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο δεν υπάρχει έτοιμο μοντέλο για μια «συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους».

«Κανείς δεν γνωρίζει πραγματικά τι σημαίνει», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες, ο οποίος τις τελευταίες ημέρες συμμετείχε στις συνομιλίες με την Κομισιόν για τις σχέσεις με τον Καναδά και φαίνεται πως είχε πλήρη άγνοια για τους σχεδιασμούς της Φον Ντερ Λάιεν. «Τα κράτη-μέλη προσπάθησαν να συγκρατήσουν τις προσδοκίες. Υπάρχουν μόνο θετικά αισθήματα για την Οτάβα, αλλά πρέπει να γνωρίζουμε ποιες είναι οι λεπτομέρειες».

Ένας δεύτερος διπλωμάτης εμφανίστηκε ακόμη πιο σαφής ως προς το τι θα μπορούσε να σημαίνει πρακτικά η πρόταση. Όπως εκτίμησε, ο Καναδάς ενδεχομένως να μπορούσε να λάβει ένα καθεστώς που θα έμοιαζε περισσότερο με τις συμφωνίες Ζωνών Ελεύθερων Συναλλαγών της ΕΕ.

Πρόκειται για ένα πλαίσιο πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά που έχει ήδη προσφερθεί στη Γεωργία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Μια τέτοια επιλογή, ωστόσο, δεν συνεπάγεται από μόνη της βαθύτερη πολιτική ή οικονομική ενοποίηση.

«Τα κράτη-μέλη δεν πρόκειται να συμφωνήσουν σε τίποτε άλλο», ανέφερε.

Την ίδια στιγμή, τρίτος διπλωμάτης προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε πραγματική μορφή «συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους» θα μπορούσε να απαιτήσει αλλαγές στις θεμελιώδεις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο, όπως υποστήριξε, θα ήταν «αδύνατο», δεδομένης της απουσίας της απαιτούμενης πολιτικής υποστήριξης.

Η αιφνιδιαστική εξαγγελία προκάλεσε αναστάτωση και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η πρόταση της Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν έσκασε σαν «βόμβα» μέσα στην αίθουσα, με ευρωβουλευτές να αντιδρούν έντονα και να ζητούν εξηγήσεις από την πρόεδρο της Κομισιόν, θέτοντας ακόμη και το ερώτημα «ποιος της έδωσε δημοκρατική και λαϊκή εντολή για κάτι τέτοιο;».

Eυρωπαϊκή Ένωση: «Κανείς μας δεν το γνώριζε, αδύνατο να συμβεί!»- «Κεραυνός εν αιθρία» η πρόταση Φον ντερ Λάιεν για την… «απομακρυσμένη ένταξη» του Καναδά για τους Ευρωπαίους ηγέτες

Εμπόδια σε εμπόριο, χάλυβα και αυτοκίνητα

Πέρα όμως από το θεσμικό σκέλος, μια στενότερη σύνδεση ΕΕ–Καναδά θα άνοιγε και ένα ιδιαίτερα σύνθετο οικονομικό κεφάλαιο.

Οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες επισημαίνουν ότι εάν οι δύο πλευρές αποφάσιζαν να κινηθούν πέρα από μια κλασική εμπορική συμφωνία, θα έπρεπε να αντιμετωπίσουν σειρά διαφορών που αφορούν τους κανόνες λειτουργίας των δύο αγορών.

Ένα από τα ζητήματα που θα μπορούσαν να προκαλέσουν τριβές είναι η προτίμηση της καναδικής αγοράς στα προϊόντα που φέρουν την ένδειξη «Made in Canada». Ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπο με τους κανόνες και τις αρχές της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς.

Στο τραπέζι θα βρισκόταν επίσης η χαλυβουργία. Ο καναδικός κλάδος χάλυβα αποτελεί ανταγωνιστή της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, γεγονός που θα καθιστούσε ιδιαίτερα ευαίσθητη οποιαδήποτε προσπάθεια για βαθύτερη οικονομική διασύνδεση.

Στα πιθανά σημεία τριβής προστίθενται η φορολόγηση των εξαγωγών ευρωπαϊκών αυτοκινήτων προς τον Καναδά, οι καναδικοί περιορισμοί στις εισαγωγές ευρωπαϊκών αλκοολούχων ποτών, αλλά και οι διαφορετικές προσεγγίσεις των δύο πλευρών στο ζήτημα των γενετικά τροποποιημένων προϊόντων.

Με άλλα λόγια, η πολιτική βούληση για στενότερες σχέσεις μπορεί να υπάρχει, όμως η μετάφρασή της σε ένα νέο θεσμικό και οικονομικό καθεστώς θα απαιτούσε την επίλυση μιας σειράς δύσκολων ζητημάτων.

Το προηγούμενο της Ουκρανίας

Η ιδέα της «συνδεδεμένης ιδιότητας μέλους» δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά στην ευρωπαϊκή συζήτηση.

Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, είχε προτείνει στο παρελθόν ένα αντίστοιχο μοντέλο ως πιθανό τρόπο στενότερης ευθυγράμμισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Ουκρανία.

Η πρόταση, ωστόσο, δεν προχώρησε. Το Κίεβο την απέρριψε, ενώ παράλληλα δεν κατέστη δυνατό να συγκεντρώσει την απαραίτητη υποστήριξη μεταξύ των υπόλοιπων Ευρωπαίων ηγετών.

Το προηγούμενο αυτό καθιστά ακόμη πιο ενδιαφέρουσα τη νέα πρόταση της φον ντερ Λάιεν, καθώς επαναφέρει στο προσκήνιο ένα μοντέλο που μέχρι σήμερα δεν έχει αποκτήσει σαφή θεσμική μορφή στην ΕΕ.

Ο Κάρνεϊ αναζητά νέο δρόμο μακριά από την Ουάσιγκτον

Την ομιλία της Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν παρακολούθησε από κοντά ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος βρισκόταν στις Βρυξέλλες στο πλαίσιο της επίσκεψής του.

Η παρουσία του αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Οτάβα–Ουάσιγκτον δοκιμάζονται από εμπορικές και πολιτικές πιέσεις. Ο Κάρνεϊ επιχειρεί να περιορίσει τις εξαρτήσεις της καναδικής οικονομίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες και να διευρύνει τα περιθώρια συνεργασίας του Καναδά με άλλους διεθνείς εταίρους.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πιθανούς πυλώνες μιας νέας κατεύθυνσης για την Οτάβα.

Η επίσκεψη είχε σχεδιαστεί «ώστε να σηματοδοτήσει με σαφήνεια την πρόθεση και τη φιλοδοξία και των δύο πλευρών να αναβαθμίσουν την εταιρική σχέση τους», ανέφερε υψηλόβαθμος αξιωματούχος της ΕΕ στο Politico.

Το επόμενο βήμα αναμένεται να γίνει από τον ίδιο τον Μαρκ Κάρνεϊ. Ο Καναδός πρωθυπουργός αναμένεται να παρουσιάσει το δικό του όραμα για το μέλλον των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ένωσης και Καναδά την Πέμπτη, μιλώντας ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Έτσι, η πρόταση που ξεκίνησε ως μια αιφνιδιαστική εξαγγελία της προέδρου της Κομισιόν μετατρέπεται πλέον σε ένα ευρύτερο τεστ για το μέχρι πού μπορεί να φτάσει η στρατηγική προσέγγιση Βρυξελλών και Οτάβας — και, κυρίως, για το εάν υπάρχει στην Ευρώπη η απαιτούμενη πολιτική και θεσμική συναίνεση ώστε η ιδέα να περάσει από τη ρητορική στην πράξη.