Ανάλυση Guardian: Πανίσχυρος ο Πούτιν!-Γιατί η ρωσική οικονομία δεν θα καταρρεύσει ακόμα κι αν πέσουν απότομα οι τιμές του πετρελαίου

Για δεκαετίες, το αργό πετρέλαιο αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της ρωσικής οικονομίας, με σαφώς μεγαλύτερη σημασία από τις εξαγωγές φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Ανάλυση Guardian: Πανίσχυρος ο Πούτιν!-Γιατί η ρωσική οικονομία δεν θα καταρρεύσει ακόμα κι αν πέσουν απότομα οι τιμές του πετρελαίου

Το ενδεχόμενο μιας απότομης πτώσης των διεθνών τιμών προκαλεί εύλογη ανησυχία στη Μόσχα, ιδίως υπό το πρίσμα των αμερικανικών σχεδίων για αυστηρότερο έλεγχο και πιθανή αναδιάρθρωση των πετρελαϊκών υποδομών της Βενεζουέλας. Η χώρα της Λατινικής Αμερικής, κάτοχος των μεγαλύτερων επιβεβαιωμένων αποθεμάτων πετρελαίου παγκοσμίως, θα μπορούσε, σύμφωνα με αναλυτές, να αυξήσει αισθητά την παραγωγή της ήδη μέσα στο έτος, ασκώντας καθοδική πίεση στις τιμές και πλήττοντας καίρια τα ρωσικά έσοδα.

Την ίδια στιγμή, οι αμερικανικές κυρώσεις σε μεγάλες ρωσικές ενεργειακές εταιρείες, όπως η Rosneft και η Lukoil, σε συνδυασμό με τη σχετική ενίσχυση του ρουβλίου, έχουν περιορίσει τα έσοδα της Μόσχας σε δολάρια. Όσοι προεξοφλούν οικονομική κατάρρευση υποστηρίζουν ότι, μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου στην Ουκρανία, το δημοσιονομικό περιθώριο της Ρωσίας έχει στενέψει επικίνδυνα και ότι μια βίαιη πτώση των τιμών του πετρελαίου θα μπορούσε να διαταράξει σοβαρά τη χρηματοδότηση της πολεμικής μηχανής.

Μια οικονομία υπό πίεση, όχι όμως σε ελεύθερη πτώση

Η εικόνα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετη. Η οικονομική ανάπτυξη –που τα προηγούμενα χρόνια τροφοδοτήθηκε σχεδόν αποκλειστικά από τις κρατικές στρατιωτικές δαπάνες– έχει πλέον επιβραδυνθεί σε οριακά επίπεδα, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να συγκρατήσει τον πληθωρισμό. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ανάπτυξη μόλις 1% για το 2026, επιβεβαιώνοντας την είσοδο της χώρας σε φάση παρατεταμένης στασιμότητας.

Τα επιτόκια παραμένουν κοντά στο 20%, οι φόροι αυξάνονται και η ανεργία έχει υποχωρήσει σχεδόν στο 2%, όχι λόγω δυναμικής ανάπτυξης αλλά εξαιτίας σοβαρής έλλειψης εργατικού δυναμικού. Η μαζική στρατολόγηση, οι απώλειες στο μέτωπο και η μετανάστευση οικογενειών έχουν αποψιλώσει την αγορά εργασίας, δημιουργώντας δομικές ανισορροπίες.

Τα εισοδήματα των νοικοκυριών, τα οποία ενισχύθηκαν προσωρινά μέσω κοινωνικών παροχών και επιδομάτων, αναμένεται να σταθεροποιηθούν ή και να υποχωρήσουν. Σύμφωνα με ανάλυση του οικονομολόγου Μάρεκ Νταμπρόφσκι από το think tank Bruegel, οι πρόσφατες δημοσιονομικές περικοπές μετακυλίουν το βάρος από την κεντρική κυβέρνηση προς τις περιφέρειες, με μειώσεις στις συντάξεις και περιορισμό των δαπανών για την εκπαίδευση και τις τοπικές υποδομές. Σε αυτό το περιβάλλον, όπως επισημαίνουν επιχειρηματικοί κύκλοι, τα κίνητρα για ιδιωτικές επενδύσεις παραμένουν εξαιρετικά ασθενή.

Ανάλυση Guardian: Πανίσχυρος ο Πούτιν!-Γιατί η ρωσική οικονομία δεν θα καταρρεύσει ακόμα κι αν πέσουν απότομα οι τιμές του πετρελαίου

Το ιρανικό προηγούμενο και ο «σκιώδης στόλος»

Η σύγκριση με το Ιράν επανέρχεται συχνά στον δημόσιο διάλογο: μια οικονομία υπό σκληρές κυρώσεις, με περιορισμένη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές και έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια. Ωστόσο, ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η Ρωσία διαθέτει διαφορετική οικονομική δομή, μεγαλύτερη αυτάρκεια και ισχυρότερη δυνατότητα εσωτερικής ανακατανομής πόρων, γεγονός που της προσφέρει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.

Σε συζητήσεις στο Brookings Institution εξετάστηκαν τρόποι περαιτέρω αυστηροποίησης των κυρώσεων. Από το 2022, η Μόσχα έχει αναπτύξει έναν λεγόμενο «σκιώδη στόλο» εκατοντάδων πλοίων, μέσω του οποίου εξάγει πετρέλαιο σε αγορές όπως η Τουρκία και η Ινδία, παρακάμπτοντας περιορισμούς. Καθώς όμως η επιχειρησιακή του δυναμικότητα μειώνεται, η πλήρης εφαρμογή αυστηρότερων κανόνων ασφάλισης και χρηματοδότησης από ευρωπαϊκά κέντρα θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω τα έσοδα.

Παρά τις πιέσεις, το Κρεμλίνο έχει καταφέρει να αναδιαρθρώσει την οικονομία, θέτοντάς την –όπως χαρακτηριστικά σημειώνουν αναλυτές– σε ένα είδος «τεχνητού κώματος», με στόχο τη θωράκιση από εξωτερικά σοκ. Αν και τα δημοσιονομικά αποθέματα μειώνονται και τα έσοδα από το πετρέλαιο έχουν υποχωρήσει από περίπου 50% στο 25% των κρατικών εσόδων, το κενό καλύπτεται μέσω αυξημένων φόρων σε πολίτες και επιχειρήσεις.

Ο Ρίτσαρντ Κόνολι από το Royal United Services Institute επισημαίνει ότι το Κρεμλίνο έχει επαναπλαισιώσει τον πόλεμο ως σύγκρουση όχι με την Ουκρανία, αλλά με τη Δύση συνολικά, ενισχύοντας την εσωτερική πολιτική νομιμοποίηση. Παράλληλα, η Κίνα παραμένει βασικός αγοραστής ρωσικού πετρελαίου, ενώ άλλοι σύμμαχοι συνδράμουν σε επίπεδο προσωπικού, τεχνογνωσίας και εξοπλισμού.

Η ρωσική οικονομία δέχεται έντονες πιέσεις και, μακροπρόθεσμα, οδεύει προς στασιμότητα. Ωστόσο, βραχυπρόθεσμα, ακόμη και μια απότομη πτώση των τιμών του πετρελαίου δύσκολα θα οδηγήσει σε κατάρρευση. Όπως τονίζουν αναλυτές, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν θα πρέπει να επενδύουν πολιτικά σε μια οικονομική κατάρρευση που δεν έρχεται, αλλά να συνεχίσουν τη στρατιωτική και πολιτική στήριξη της Ουκρανίας, ενισχύοντας ταυτόχρονα την πίεση στο ρωσικό εμπόριο και τις εναλλακτικές οδούς χρηματοδότησής του.