Ανατολική Μεσόγειος: Άγκυρα και Λιβύη ακόμα ένα βήμα πιο κοντά-Κλειδώνει η επίσκεψη Χαφτάρ στην Τουρκία μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου-Πώς η Τουρκία κυριαρχεί στη σκακιέρα της Λιβύης

Η επικείμενη επίσκεψη του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ στην Τουρκία, προγραμματισμένη για τα τέλη Σεπτεμβρίου, αποτελεί ένα βήμα με βαρύνουσα σημασία για τις διπλωματικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ανατολική Μεσόγειος: Άγκυρα και Λιβύη ακόμα ένα βήμα πιο κοντά-Κλειδώνει η επίσκεψη Χαφτάρ στην Τουρκία μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου-Πώς η Τουρκία κυριαρχεί στη σκακιέρα της Λιβύης

Το ταξίδι αυτό, που πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζε αδιανόητο, έρχεται να επισφραγίσει τη σταδιακή σύγκλιση Άγκυρας και Βεγγάζης, σε μια περίοδο όπου η Λιβύη εξακολουθεί να αναζητά σταθερότητα στο εσωτερικό της.

Οι συζητήσεις αναμένεται να επικεντρωθούν σε στρατηγικά ζητήματα, από στρατιωτικές συνεργασίες έως την υλοποίηση υφιστάμενων οικονομικών συμφωνιών, ενώ το πλαίσιο δείχνει πως η Τουρκία στοχεύει να μετατρέψει τη σχέση με τον Χαφτάρ σε ένα ακόμη εφαλτήριο ισχύος στην περιοχή.

Η εικόνα της τουρκικής κορβέτας «Κινάλιαντα» να δένει πρόσφατα στο λιμάνι της Βεγγάζης –το ίδιο λιμάνι που είχε ανακατασκευαστεί με ελληνική συνδρομή– αποτέλεσε μήνυμα γεμάτο συμβολισμούς. Οι ίδιες τουρκικές ένοπλες δυνάμεις που το 2019 βρέθηκαν απέναντι στον Χαφτάρ, υπερασπιζόμενες την Τρίπολη, έγιναν δεκτές αυτή τη φορά με τιμές. Ένα σκηνικό που καταδεικνύει ότι οι πρώην αντίπαλοι στο πεδίο δείχνουν διατεθειμένοι να συνυπάρξουν πολιτικά.

Το ταξίδι του Ιμπραΐμ Καλίν, επικεφαλής της ΜΙΤ και στενού συνεργάτη του Ερντογάν, στη Βεγγάζη στα τέλη Αυγούστου, σηματοδότησε την πρώτη απευθείας συνάντηση με τον στρατάρχη και την οικογένειά του. Μια συνάντηση που πριν από λίγο καιρό φάνταζε αδιανόητη, αλλά σήμερα εντάσσεται στη νέα πραγματικότητα που επιχειρεί να διαμορφώσει η Άγκυρα.

«Μία Λιβύη» και ένα μνημόνιο

Η τουρκική στρατηγική αποσκοπεί στην εγκαθίδρυση ισχυρών ερεισμάτων και στην Ανατολική Λιβύη, με απώτερο στόχο τη διαμόρφωση σχέσεων ανάλογων με εκείνες που έχει ήδη με την κυβέρνηση της Τρίπολης. Ο όρος «Μία Λιβύη» (One Libya) που προωθεί η Άγκυρα επιχειρεί να αποτυπώσει την πρόθεση γεφύρωσης του χάσματος ανάμεσα στον Ντμπεϊμπά και τον Χαφτάρ, αλλά στην πράξη εξυπηρετεί κυρίως τα δικά της γεωπολιτικά συμφέροντα.

Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, η Άγκυρα πιέζει για την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, προσφέροντας ως αντάλλαγμα οικονομική και στρατιωτική στήριξη, καθώς και συμμετοχή σε έρευνες υδρογονανθράκων στην Ανατολική Λιβύη. Η Ελλάδα βλέπει αυτή την εξέλιξη με ανησυχία, καθώς μια τέτοια επικύρωση –έστω κι αν δεν νομιμοποιεί διεθνώς το μνημόνιο– θα δημιουργήσει νέα τετελεσμένα.

Ανατολική Μεσόγειος: Άγκυρα και Λιβύη ακόμα ένα βήμα πιο κοντά-Κλειδώνει η επίσκεψη Χαφτάρ στην Τουρκία μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου-Πώς η Τουρκία κυριαρχεί στη σκακιέρα της Λιβύης

Η Αίγυπτος εμφανίζεται ως κρίσιμος παράγοντας διαμεσολάβησης, αν και παραμένει ασαφές πώς μπορεί να συνυπάρξει το τουρκολιβυκό μνημόνιο με την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία ΑΟΖ. Στην Αθήνα, πάντως, εκτιμούν ότι η Τουρκία κινείται συντονισμένα, με στόχο να αποκλείσει δυτική –και κυρίως αμερικανική– ενεργειακή παρουσία νοτίως της Κρήτης, αποτρέποντας παράλληλα την ενίσχυση του ελληνικού ρόλου.

Η πρόσφατη προκήρυξη διαγωνισμού για τα θαλάσσια τεμάχια «Κρήτη-1» και «Κρήτη-2» προσθέτει νέα ένταση στο σκηνικό, με την Αθήνα να επενδύει στη Chevron, ενώ η Άγκυρα επιχειρεί να κατοχυρώσει επιρροή μέσω Λιβύης.

Η ελληνική διπλωματία σε αδιέξοδο

Η κυβέρνηση επιχειρεί να αντισταθμίσει την τουρκική δυναμική με πρωτοβουλίες, όπως η επίσκεψη Γεραπετρίτη σε Βεγγάζη και Τρίπολη, αλλά τα περιθώρια δείχνουν στενά. Οι τεχνικές συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών με τη Δυτική Λιβύη, που έχουν προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο, δεν αναμένεται να αποδώσουν σύντομα αποτελέσματα, καθώς η Τρίπολη διαμηνύει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν αποσύρεται.

Παράλληλα, οι ελληνικές προσπάθειες να οικοδομηθούν δίαυλοι με το περιβάλλον Χαφτάρ παραμένουν αποσπασματικές και συχνά υπονομεύονται από γραφειοκρατικές αγκυλώσεις. Το φιάσκο της αποστολής στη Ντέρνα το 2023, που κατέληξε σε τραγωδία, έπληξε επιπλέον το κύρος της ελληνικής παρουσίας.

Η Τουρκία προχωρά μεθοδικά, αξιοποιώντας την ικανότητά της να παρέχει απτή στρατιωτική και οικονομική βοήθεια, ενώ η Ελλάδα εμφανίζεται να αντιδρά περισσότερο αμυντικά, χωρίς ένα συνεκτικό στρατηγικό σχέδιο. Έμπειροι διπλωμάτες εκτιμούν ότι η Λιβύη κινείται ολοένα πιο κοντά στον τουρκικό άξονα, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την προσπάθεια της Αθήνας να διατηρήσει ερείσματα.

Το στοίχημα για την ελληνική διπλωματία δεν είναι μόνο η αποτροπή τετελεσμένων στη θάλασσα, αλλά και η οικοδόμηση αξιοπιστίας σε μια περιοχή όπου μέχρι στιγμής το έδαφος έχει χαθεί. Αν αυτό δεν επιτευχθεί, η Άγκυρα θα συνεχίσει να διευρύνει την παρουσία της, αφήνοντας την Ελλάδα να παρακολουθεί από την κερκίδα τις εξελίξεις σε ένα μέτωπο με άμεσες επιπτώσεις για την εθνική ασφάλεια και την ενεργειακή της στρατηγική.