Απειλές Τραμπ προς Χαμενεΐ μετά την κατάρρευση των συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν: «Πρέπει να ανησυχεί πολύ»

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Τετάρτη στο NBC News ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ «πρέπει να ανησυχεί πολύ», καθώς η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη προσπαθούν να βρουν έδαφος για πυρηνικές συνομιλίες αυτή την εβδομάδα.

Νωρίτερα την Τετάρτη οι ΗΠΑ είπαν στο Ιράν ότι δεν θα αποδεχθούν τα αιτήματα της Τεχεράνης για αλλαγή του τόπου και της μορφής των συνομιλιών που είχαν προγραμματιστεί για την Παρασκευή, δήλωσαν δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι στο Axios. Η αντιπαράθεση αυτή θα μπορούσε να εκτροχιάσει τη διπλωματική οδό και να πείσει τον πρόεδρο Τραμπ να επιλέξει στρατιωτική δράση.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες κλιμακώνουν την πίεση προς το Ιράν, επιμένοντας ότι οι επικείμενες διαπραγματεύσεις δεν μπορούν να περιοριστούν μόνο στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, την ώρα που το ιρανικό καθεστώς προειδοποιεί πως «οι πύραυλοι είναι εκτός τραπεζιού» και αφήνει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο ακύρωσης της συνάντησης. Οι συνομιλίες, που είχαν προγραμματιστεί για την Παρασκευή εν μέσω φόβων για στρατιωτική αναμέτρηση, σκοντάφτουν τόσο στο εύρος της ατζέντας όσο και στη διαφωνία για τον τόπο διεξαγωγής, τροφοδοτώντας εκ νέου σενάρια για αμερικανικό πλήγμα έπειτα από τις απειλές του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να συνδέσει την επανεκκίνηση του διαλόγου με την καταστολή των πρόσφατων διαδηλώσεων στο εσωτερικό του Ιράν, τη στήριξη ένοπλων οργανώσεων στη Μέση Ανατολή και το επίμαχο βαλλιστικό οπλοστάσιο της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ξεκαθαρίζει ότι «ουσιαστικές» συνομιλίες προϋποθέτουν συζήτηση για τους ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους, την περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης και τον τρόπο με τον οποίο μεταχειρίζεται τον ίδιο της τον λαό, πέρα από το χρόνιο πυρηνικό αδιέξοδο. Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος απαντά όμως ότι η Τεχεράνη δέχεται να μιλήσει μόνο για το πυρηνικό της πρόγραμμα, χαρακτηρίζοντας το πυραυλικό ζήτημα «εκτός συζήτησης», ενώ δεύτερος αξιωματούχος προειδοποιεί πως η αμερικανική επιμονή να ανοίξουν «μη πυρηνικά» θέματα μπορεί να τινάξει στον αέρα τη συνάντηση που το Ιράν θέλει να φιλοξενήσει στο Ομάν. Οι υπουργοί Εξωτερικών χωρών όπως το Πακιστάν, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επρόκειτο να δώσουν το παρών, ωστόσο ιρανική πλευρά εμφανίζεται να προτιμά αυστηρά διμερή διάλογο με τις ΗΠΑ.

Κλιμάκωση με φόντο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Η Τεχεράνη ζήτησε η συνάντηση να μεταφερθεί από την Τουρκία στο Ομάν, ώστε –όπως επισημαίνουν περιφερειακές πηγές– να παραμείνει συνέχεια των προηγούμενων γύρων διαπραγματεύσεων που επικεντρώνονταν αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αμερικανοί αξιωματούχοι εξέτασαν το αίτημα αλλαγής τόπου και μορφής των συνομιλιών, αλλά τελικά το απέρριψαν, μεταφέροντας, σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, το μήνυμα «ή έτσι ή τίποτα» – στο οποίο ιρανική πηγή φέρεται να απάντησε «εντάξει, τότε τίποτα». Στο παρασκήνιο, η Ουάσινγκτον προσπαθεί να στήσει ένα σχήμα σταδιακών συζητήσεων που θα ξεκινούν από το πυρηνικό ζήτημα και θα επεκτείνονται βήμα–βήμα σε άλλα θέματα, την ώρα που ο Τραμπ διαμηνύει πως «κακά πράγματα» θα συμβούν αν δεν υπάρξει συμφωνία και συνεχίζει να «ζυγίζει» το ενδεχόμενο αεροπορικών πληγμάτων.

Η ιρανική ηγεσία, σύμφωνα με έξι νυν και πρώην αξιωματούχους, ανησυχεί ολοένα και περισσότερο ότι ένα αμερικανικό πλήγμα θα μπορούσε να κλονίσει τον έλεγχο του καθεστώτος, ωθώντας ξανά στους δρόμους μια ήδη οργισμένη κοινωνία μετά την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων τον περασμένο μήνα. Η Τεχεράνη ευελπιστεί σε μια συμφωνία που θα οδηγήσει σε χαλάρωση των δυτικών κυρώσεων για το πυρηνικό της πρόγραμμα, κυρώσεων που έχουν γονατίσει την οικονομία του Ιράν και τροφοδότησαν την κοινωνική ανάφλεξη. Ο Τραμπ έχει θέσει τρεις σκληρές προϋποθέσεις για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων: μηδενικό εμπλουτισμό ουρανίου στο ιρανικό έδαφος, αυστηρούς περιορισμούς στο πυραυλικό πρόγραμμα και τερματισμό της στήριξης προς ένοπλους συμμάχους στην περιοχή.

Το «κόκκινο» των βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν

Για την Τεχεράνη, και όπως παραδέχονται Ιρανοί αξιωματούχοι, ο πυρήνας της αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ δεν είναι πλέον ο εμπλουτισμός ουρανίου αλλά το βαλλιστικό της πρόγραμμα, το οποίο θεωρεί αδιαπραγμάτευτη ασπίδα απέναντι σε περιφερειακούς και διεθνείς αντιπάλους. Ιρανός αξιωματούχος δηλώνει ότι δεν μπορούν να τεθούν προαπαιτούμενα για τον διάλογο και αφήνει να εννοηθεί πως το Ιράν θα μπορούσε να δείξει «ευελιξία» στο θέμα του εμπλουτισμού, τονίζοντας πως η πυρηνική δραστηριότητα είναι «ειρηνική» και όχι στρατιωτική. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι, μετά τα αμερικανικά πλήγματα τον Ιούνιο, έχει σταματήσει τον εμπλουτισμό, αλλά, όπως υπογραμμίζει, έχει ήδη αναπληρώσει το απόθεμα πυραύλων της μετά τον πόλεμο με το Ισραήλ πέρυσι και προειδοποιεί ότι θα τα χρησιμοποιήσει αν θεωρήσει ότι απειλείται η ασφάλειά της.

Η εύθραυστη ισορροπία επιβαρύνεται περαιτέρω από μια σειρά πρόσφατων επεισοδίων στη θάλασσα, με τις αμερικανικές δυνάμεις να ανακοινώνουν ότι κατέρριψαν ιρανικό drone που προσέγγισε «επιθετικά» το αεροπλανοφόρο «Abraham Lincoln» στην Αραβική Θάλασσα. Σε άλλο περιστατικό, οι δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης φέρονται να προσέγγισαν με ταχύτητα αμερικανικό δεξαμενόπλοιο με σκοπό να το προσεγγίσουν και να το καταλάβουν στα στενά του Ορμούζ, αναζωπυρώνοντας φόβους για ένα θερμό επεισόδιο που θα μπορούσε να εκτοξεύσει ακόμη περισσότερο τις, ήδη αυξημένες, τιμές του πετρελαίου. Για τις χώρες της περιοχής, που βλέπουν τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να έχουν ήδη σφυροκοπήσει στόχους στο Ιράν το περασμένο καλοκαίρι, ο κίνδυνος μιας γενικευμένης ανάφλεξης δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο αλλά απτή απειλή.