Απείρανθος: Το ορεινό χωριό στη Νάξο με τους ενετικούς πύργους

Το πανέμορφο αυτό ορεινό χωριό της Νάξου θα μπορούσε κάποιος να πει πως βρίσκεται σε λάθος νησί..  (Εικόνες & Βίντεο)

 

Υπάρχει μια μαντινάδα που λέει πως: «Θα πάρω χώμα και νερό από τον Ψηλορείτη, να το σκορπίσω να γενεί ούλος ο κόσμος Κρήτη». Είναι γνωστή, άλλωστε, η σχέση λατρείας που έχουν οι κρητικοί με το νησί τους.

 

 

Καθόλου τυχαίο δεν είναι αυτό που μεταξύ αστείου και σοβαρού λέγεται πως για τους Κρήτες, τοπικιστής είναι αυτός που θεωρεί τον τόπο του καλύτερο από την Κρήτη!

 

 

Για να επιστρέψουμε, πάντως, στην αρχική μαντινάδα θα πρέπει να πούμε πως πέρα από την λυρικότητά της κρύβει μέσα της και μια μεγάλη αλήθεια. Μια πανέμορφη πραγματικότητα. Και η πραγματικότητα αυτή έχει και όνομα. Λέγεται… Απείρανθος.

 

 

Βλέπετε, το πανέμορφο αυτό ορεινό χωριό της Νάξου θα μπορούσε κάποιος να πει πως βρίσκεται σε λάθος νησί. Τα πάντα εκεί «μυρίζουν» Κρήτη. Βέβαια υπάρχει και η άλλη άποψη που λέει πως η Απείρανθος βρίσκεται ακριβώς εκεί που θα έπρεπε να βρίσκεται. Μια μικρή Κρήτη, πολλά χιλιόμετρα μακριά από τη… μεγάλη Κρήτη.

Ένα καλωσόρισμα στην Απείρανθο

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Μια γνωριμία με την Απείρανθο για όσους δεν είχαν την τύχη μέχρι τώρα να την επισκεφθούν. Αν κάποιος πάει σε αυτό το χωριό και δεν ακούσει κάποιον να μιλάει, δεν δει κάποιο από τα έθιμα του, δεν φάει κάποιο από τα φαγητά του, τότε εύκολα θα πει πως πρόκειται για ένα όμορφο μεν, τυπικότατο δε νησί του Αιγαίου. Αλλά τα πράγματα δεν είναι έτσι ακριβώς.

Το χωριό που γέννησε έναν πρωθυπουργό και βάφτηκε στο αίμα

Τον Ιανουάριο του 1860 γεννήθηκε στην Απείρανθο ο Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης ο οποίος  ήταν πρωθυπουργός της Ελλάδας από τις 9 Μάη του 1922 μέχρι και της 28 Αυγούστου του ίδιου χρόνου. Άρχισε να πολιτεύεται το 1902, διετέλεσε υπουργός οικονομικών και επισιτισμού και αργότερα πρωθυπουργός στην κυβέρνηση συνασπισμού του Γούναρη. Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, δικάστηκε στην περιβόητη «δίκη των έξι» και καταδικάστηκε σε θάνατο. Εκτελέστηκε στο Γουδή το 1922.

Εκτός από τον Πρωτοπαπαδάκη πάντως, η Απείρανθος «γέννησε» και αρκετούς άλλους ανθρώπους των γραμμάτων, των τεχνών και της πολιτικής. Είναι η γενέτειρα του αγωνιστή κατά της χούντας, στρατηγού Μιχάλη Βαρδάνη αλλά και του αγωνιστή της Αριστεράς Μανώλη Γλέζου.

 

 

Η Απείρανθος, πάντως, έχει και την μαύρη σελίδα της. Την περίοδο του Εθνικού Διχασμού, στις 2 Δεκέμβρη του 1916 ο βενιζελικός ανθυπολοχαγός Νικόλαος Ρουσσάκης αποβιβάσθηκε στο νησί με 80 άνδρες με σκοπό να πείσει τους κατοίκους του νησιού να προσχωρήσουν στο Κίνημα της Θεσσαλονίκης στο οποίο ηγούνταν ο Βενιζέλος και να τους επιστρατεύσει για  λογαριασμό της Αντάντ.

Οι κάτοικοι της Νάξου προσχώρησαν στο κίνημα με εξαίρεση τους κατοίκους της Μονής και της Απειράνθου που παρέμεινε πιστή στον βασιλιά Κωνσταντίνο και την κυβέρνηση των Αθηνών.

Η Απείρανθος γεωγραφικά είναι ένα κυκλαδίτικο νησί. Ιστορικά, ωστόσο, μόνο τέτοιο δεν είναι. Για την καταγωγή των κατοίκων της υπάρχουν πολλές ιστορίες. Οι ρίζες χάνονται στο πέρασμα του χρόνου και είναι δυσδιάκριτος πλέον ο μύθος από την αλήθεια. Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως η σχέση με τ’ Ανώγεια και τα Σφακιά (με τα οποία από το 2003 έχουν αδελφοποιηθεί και επίσημα σε επίπεδο δήμων) είναι κάτι περισσότερο από εμφανής.

 

Αρχικά υπάρχουν οι μύθοι. Ένας από αυτούς, που συνεχίζει να διαδίδετε ακόμα και σήμερα από στόμα σε στόμα, έχει να κάνει με τον Θησέα και το ταξίδι της επιστροφής του στην Αθήνα αφού είχε σκοτώσει τον Μινώταυρο στην Κρήτη. Έχοντας μαζί του την Αριάδνη την άφησε στη Νάξο κι εκείνη «κρύφτηκε» στην Απείρανθο από τους κρητικούς που την κατεδίωκαν για να την επιστρέψουν πίσω. Οι ντόπιοι, λοιπόν, λένε πως εκεί έφτασαν Σφακιανοί πολεμιστές που έψαχναν την Αριάδνη για να την επιστρέψουν στο βασιλιά τους. Έφτασαν στο χωριό, το αγάπησαν και έμειναν εκεί φτιάχνοντας τις επτά πρώτες οικογένειες!

Στη συνέχεια, υπάρχουν αναφορές για πολλούς κρητικούς ζωγράφους οι οποίοι έφτασαν στο χωριό τη βυζαντινή περίοδο για ν΄ αφήσουν το καλλιτεχνικό τους αποτύπωμα  στις εκκλησίες, και όχι μόνο, του χωριού.

Επιπλέον, είναι ιστορικά καταγεγραμμένο πως την περίοδο της Φραγκοκρατίας και της Τουρκοκρατίας στην Κρήτη, πολλοί αγωνιστές που συμμετείχαν στα επαναστατικά κινήματα και τις εξεγέρσεις είτε κατέφυγαν μόνοι τους στη Νάξο όταν οι επαναστάσεις αποτύγχαναν είτε εκδιώκονταν εκεί. Μια από τις σημαντικότερες περιόδους τέτοιας μετακίνησης είναι η μεγάλη εξέγερση των Σφακιανών με αρχηγό τον Ιωάννη Βλάχο ή Δασκαλογιάννη την περίοδο 1770- 1771!

Παράλληλα, υπάρχουν και οι εμπορικές σχέσεις που συνδέουν τους δυο τόπους καθώς υπάρχουν έγγραφα που αποδυκνείουν πως κάτι τέτοιο γινόταν ήδη από το 1301!

Οι κάτοικοι του χωριού διατηρούν ακόμα και σήμερα αρκετά ήθη και έθιμα που μοιάζουν με αυτά των Κρητικών. Από τα γλέντια τους σπάνια απουσιάζει η κρητική λύρα και το λαούτο. Οι παραδοσιακές φορεσιές τους μοιάζουν πολύ. Έχουν τις δικές τους μαντινάδες τα λεγόμενα «κοτσάκια» τα οποία φτιάχνονται και αυτά με την ίδια λογική που τα φτιάχνουν και οι Κρήτες.

Σε ότι αφορά τη γλώσσα εδώ μπορεί να συναντήσει κανείς το μοναδικό «ρ» που ακούγεται σαν… βαρύ «λ» ! Καθόλου τυχαία το συγκεκριμένο γλωσσικό περίεργο το συναντά κανείς μόνο σε δυο μέρη. Στ΄ Ανώγεια (και γενικότερα στο Μυλοπόταμο) και βέβαια στην Απείρανθο.

Αξιοθέατα

Ο Πύργος του Ζευγώλη (17ος αι.), χτισμένος πάνω σε βράχο στην είσοδο του χωριού θα σε καθηλώσει με την ομορφιά του και την επιβλητικότητά του.

Τα μουσεία που πρέπει να επισκεφθείς είναι το Αρχαιολογικό, με ευρήματα κυρίως της Πρωτοκυκλαδικής περιόδου, το Γεωλογικό, με 2.000 σπάνια εκθέματα από την πλούσια φύση της Νάξου, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας με συλλογή από την πανίδα της περιοχής και ένα μικρό ενυδρείο, καθώς και το Λαογραφικό, με παραδοσιακά υφαντά και εργαλεία όπως επίσης και το Μουσείο Παιδικού Πολιτισμού Αιγαίου, ένα μικρό μουσείο όπου παρουσιάζεται η σχέση των παιδιών με το παιχνίδι- και όχι μόνο- από την αρχαιότητα έως τα νεότερα χρόνια

Η Απείρανθος έχει υπέροχες εκκλησίες με σημαντικότερα την Αγία Κυριακή, που χρονολογείται την περίοδο της Εικονομαχίας (9ος αιώνας) και αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία, όχι μόνο της Νάξου, αλλά και των Βαλκανίων.