Από το “πάγωμα” και τις κυρώσεις στα Ευρωπαϊκά κεφάλαια: Σιωπηλή επιστροφή της Τουρκίας στο τραπέζι των επενδύσεων – Πώς οι Βρυξέλλες αλλάζουν γραμμή και, ενώ ο Ερντογάν απειλεί την Ελλάδα με πόλεμο, χτίζουν νέα στρατηγική «συνεξάρτησης» με την Άγκυρα;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να εγκαταλείπει σταδιακά την πολιτική της ανοιχτής αντιπαράθεσης και των αδιεξόδων με την Τουρκία, επιλέγοντας έναν πιο ψυχρό, πραγματιστικό δρόμο επαναπροσέγγισης. Χωρίς μεγάλες διακηρύξεις περί ένταξης και χωρίς αυταπάτες για άμεση πολιτική σύγκλιση, οι Βρυξέλλες επιχειρούν να επαναφέρουν την Άγκυρα στο ευρωπαϊκό παιχνίδι μέσω επενδύσεων, ενέργειας και ελεγχόμενου πολιτικού διαλόγου.

Η επίσκεψη της επιτρόπου Διεύρυνσης Μάρτα Κος στην Άγκυρα στις 5 και 6 Φεβρουαρίου δεν αποτελεί απλώς μια τυπική διπλωματική κίνηση. Αντιθέτως, λειτουργεί ως «δοκιμή αντοχής» για το κατά πόσο οι δύο πλευρές μπορούν να μετατρέψουν χρόνια καχυποψίας και συγκρούσεων σε μια ρεαλιστική σχέση αμοιβαίου συμφέροντος. Το μήνυμα της Κος είναι σαφές: η εποχή των παγωμένων σχέσεων δεν εξυπηρετεί πλέον κανέναν, ενώ υπάρχουν περισσότερα πεδία σύγκλισης απ’ όσα παραδέχονταν μέχρι πρόσφατα και οι δύο πλευρές.

Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή, οι πιέσεις στο ΝΑΤΟ και ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων αναγκάζουν την Ευρώπη να επανεκτιμήσει τον ρόλο της Τουρκίας ως γεωπολιτικού παίκτη. Η θέση της Άγκυρας στη Μαύρη Θάλασσα, στην Ανατολική Μεσόγειο και στο νότιο άκρο της Συμμαχίας την καθιστά πολύτιμη για μια ΕΕ που αναζητά ασφάλεια, ενεργειακή διαφοροποίηση και έλεγχο των μεταναστευτικών ροών. Έτσι, αντί για «λευκή επιταγή» ή πλήρη ρήξη, επιλέγεται μια σταδιακή, ελεγχόμενη επαναδέσμευση, με συνεργασία σε συγκεκριμένους τομείς και αυστηρά όρια αλλού.

Στρατηγικός εταίρος, όχι υποψήφιο μέλος

Το ζήτημα της ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ παραμένει ουσιαστικά παγωμένο. Για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η συζήτηση περί πλήρους ένταξης θεωρείται πολιτικά εκρηκτική, ενώ η πλήρης αποξένωση της Τουρκίας αντιμετωπίζεται ως σοβαρό ρίσκο για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Έτσι διαμορφώνεται ένα ενδιάμεσο μοντέλο: η Τουρκία δεν προωθείται ως άμεσος υποψήφιος, αλλά αντιμετωπίζεται ως αναγκαίος στρατηγικός εταίρος.

Σε αυτό το πλαίσιο, κερδίζει έδαφος η ιδέα της «επιλεκτικής σύγκλισης». Ευρωπαϊκοί θεσμοί και κράτη-μέλη προχωρούν σε κοινά έργα με την Άγκυρα στην οικονομία, την άμυνα, τις μεταφορές και την ενέργεια, ενώ ταυτόχρονα διατηρούν σκληρές κόκκινες γραμμές σε ζητήματα κράτους δικαίου, δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν πρόκειται για λύση των διαφορών, αλλά για διαχείρισή τους με όρους στρατηγικού ρεαλισμού.

Επενδύσεις και ενέργεια ως γέφυρα επαναπροσέγγισης

Το πιο απτό στοιχείο της νέας ευρωπαϊκής προσέγγισης αφορά τα ενεργειακά και επενδυτικά έργα. Στο επίκεντρο της επίσκεψης Κος βρίσκονται δύο έργα ανανεώσιμης ενέργειας, συνολικής αξίας 200 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων – έναν θεσμό που τα προηγούμενα χρόνια είχε ουσιαστικά αποσυρθεί από την Τουρκία. Η επιστροφή της ΕΤΕπ, μαζί με την αυξημένη παρουσία της EBRD και της Παγκόσμιας Τράπεζας, σηματοδοτεί μια σαφή αλλαγή στάσης: η Τουρκία επανεμφανίζεται ως κρίσιμος κρίκος στην ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση.

Για τις Βρυξέλλες, οι επενδύσεις αυτές λειτουργούν και ως εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής. Η Τουρκία μπορεί να αποτελέσει κόμβο για ηλεκτρικές διασυνδέσεις, πράσινο υδρογόνο και νέους ενεργειακούς διαδρόμους, μειώνοντας την ευρωπαϊκή εξάρτηση από ασταθείς ή εχθρικούς προμηθευτές. Για την Άγκυρα, από την άλλη πλευρά, τα ευρωπαϊκά κεφάλαια προσφέρουν οικονομική ανάσα, τεχνογνωσία και πρόσβαση στην ενιαία αγορά, σε μια περίοδο έντονων πιέσεων στην τουρκική οικονομία.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν αυτή η νέα «πράσινη και επενδυτική γέφυρα» θα εξελιχθεί σε σταθερή στρατηγική σύμπλευση ή αν θα παραμείνει μια προσωρινή τακτική σύγκλιση. Η απάντηση θα εξαρτηθεί από το αν ΕΕ και Τουρκία μπορούν να οικοδομήσουν στοιχειώδη εμπιστοσύνη σε κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας, δημοκρατίας και περιφερειακής σταθερότητας – ή αν το παλιό μοτίβο καχυποψίας θα επιστρέψει με την πρώτη σοβαρή κρίση.