Αποκάλυψη Politico: Σε «τσιφλίκι» της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει μετατραπεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή!- Ανεβάζει σταθερά τους…στενούς της συνεργάτες στην ευρωπαϊκή ιεραρχία

Πώς εξασφαλίζει κανείς μια κορυφαία θέση στη διοικητική πυραμίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής; Η απάντηση φαίνεται να περνά από ένα συγκεκριμένο μονοπάτι: προηγουμένως, να έχει υπηρετήσει στο πλευρό της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αποκτώντας πολύτιμη εμπειρία στους διαδρόμους της εξουσίας.

Αποκάλυψη Politico: Σε «τσιφλίκι» της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει μετατραπεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή!- Ανεβάζει σταθερά τους…στενούς της συνεργάτες στην ευρωπαϊκή ιεραρχία

Ανάλυση του POLITICO αποκαλύπτει ότι 10 από τους 19 διορισμούς σε ανώτατες θέσεις που καταγράφηκαν από το 2023 και μετά αφορούσαν αξιωματούχους οι οποίοι είχαν προηγουμένως εργαστεί στο ιδιαίτερο γραφείο της προέδρου, σε ειδική ομάδα εργασίας (task force) υπό την εποπτεία της ή σε υπηρεσία που υπάγεται απευθείας στην Προεδρία της Κομισιόν.

Τα στοιχεία αυτά σκιαγραφούν με σαφήνεια την ισχύ και την επιρροή του στενού κύκλου της φον ντερ Λάιεν στο εκτελεστικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, αναδεικνύουν τα πρόσωπα που βρίσκονται σήμερα σε καίριες θέσεις, την ώρα που η πρόεδρος εξετάζει το ενδεχόμενο αναδιοργάνωσης, ομαδοποίησης ή ακόμη και συγχώνευσης υπηρεσιών.

Σε ένα περιβάλλον όπου οι ισορροπίες εξουσίας έχουν ιδιαίτερη σημασία, οι συγκεκριμένες επιλογές εγείρουν ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η ανώτατη διοικητική πυραμίδα των Βρυξελλών. Είναι, λοιπόν, ηλίου φαεινότερον πως κάτι πολύ σάπιο υπάρχει στο «βασίλειο της Δανιμαρκίας».

Η πρόσφατη ανέλιξη της Παολίνα Ντέιμεκ Χακ αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πρακτικής, φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο τον τρόπο με τον οποίο η πρόεδρος της Κομισιόν και ο ισχυρός επικεφαλής του ιδιαίτερου γραφείου της, Μπγιόρν Ζάιμπερτ, διαχειρίζονται τη λειτουργία του θεσμού και τις τοποθετήσεις σε θέσεις ευθύνης.

Την περασμένη εβδομάδα, η Ντέιμεκ Χακ ανέλαβε τη διεύθυνση του τμήματος χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, έχοντας προηγουμένως υπηρετήσει για μόλις δύο εβδομάδες ως αναπληρώτρια επικεφαλής του ίδιου τμήματος. Η διαδρομή της, ωστόσο, είχε περάσει νωρίτερα από την ειδική ομάδα για το Brexit στη Γενική Γραμματεία, η οποία είχε συσταθεί για να λειτουργεί «υπό την άμεση εποπτεία της προέδρου». Ένα ακόμη πρόσωπο με προηγούμενη θητεία σε δομές που βρίσκονται κοντά στην κορυφή της ευρωπαϊκής εξουσίας καταλαμβάνει, πλέον, ένα από τα σημαντικά διοικητικά πόστα.

Ποιος θα είναι ο επόμενος;

Στους κύκλους των αξιωματούχων που βρίσκονται κοντά στην ηγεσία της Κομισιόν, οι συζητήσεις για την επόμενη ημέρα και τις πιθανές μετακινήσεις στελεχών έχουν ήδη αρχίσει. Τα βλέμματα στρέφονται στα πρόσωπα που διαθέτουν τα κατάλληλα ερείσματα και την απαιτούμενη διοικητική εμπειρία, με τον Φερνάντο Άντερσεν Γκιμαράες να συγκαταλέγεται, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, στους πιθανούς διεκδικητές μιας κορυφαίας θέσης όταν αυτή αδειάσει.

Ο Γκιμαράες, πρώην διπλωματικός σύμβουλος της προέδρου της Κομισιόν και νυν διευθυντής στη Γενική Διεύθυνση Αλιείας, αποτελεί ένα ακόμη όνομα που συζητείται στο πλαίσιο των πιθανών μελλοντικών ανακατατάξεων. Η περίπτωσή του εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο, το οποίο επαναλαμβάνεται στις ανώτατες βαθμίδες της ευρωπαϊκής διοίκησης: στελέχη με προηγούμενη υπηρεσία δίπλα στη φον ντερ Λάιεν μετακινούνται σε θέσεις αυξημένης ευθύνης, αναλαμβάνοντας τη διοίκηση σημαντικών υπηρεσιών της Επιτροπής.

Τα παραδείγματα είναι ενδεικτικά:

• Ο Άντονι Γουίλαν, πρώην μέλος του ιδιαίτερου γραφείου της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανέλαβε τη θέση του Γενικού Διευθυντή στον τομέα του Ανταγωνισμού, αφού προηγουμένως είχε διατελέσει αναπληρωτής διευθυντής. Η σταδιακή άνοδός του στην ιεραρχία αποτυπώνει μια διαδρομή από τη στενή συνεργασία με την πρόεδρο προς την κορυφή μιας από τις σημαντικότερες υπηρεσίες της Κομισιόν.
• Ο Κουρτ Βαντενμπέργκε εγκατέλειψε το ιδιαίτερο γραφείο της προέδρου για να αναλάβει τη Γενική Διεύθυνση Δράσης για το Κλίμα, περνώντας από τον στενό κύκλο της πολιτικής ηγεσίας σε ένα κομβικό πόστο για την ευρωπαϊκή περιβαλλοντική πολιτική.
• Ο Γκερτ Γιαν Κόοπμαν ανέλαβε τη Γενική Διεύθυνση Γειτονίας και Διαπραγματεύσεων Διεύρυνσης, έχοντας προηγουμένως εργαστεί για το Ταμείο Ανάκαμψης μαζί με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον Μπγιόρν Ζάιμπερτ και τη Στεφανί Ρισό. Η συνεργασία αυτή τον έφερε σε άμεση επαφή με τον στενό πυρήνα της προεδρίας, προτού αναλάβει την ευθύνη ενός ιδιαίτερα ευαίσθητου χαρτοφυλακίου.
• Η Στεφανί Ρισό, η οποία είχε επίσης συμμετάσχει στις εργασίες για το Ταμείο Ανάκαμψης, ανέλαβε επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης Προϋπολογισμού μόλις έναν μήνα αργότερα, σε μια ακόμη περίπτωση ταχείας μετακίνησης σε θέση κορυφαίας διοικητικής ευθύνης.
• Η Ελίζαμπεθ Βέρνερ μετακινήθηκε από τη θέση της αναπληρώτριας στη Γενική Γραμματεία, αναλαμβάνοντας την ηγεσία της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας. Η μετάβασή της αποτελεί ακόμη έναν κρίκο στην αλυσίδα των διορισμών που καταγράφει το POLITICO.
• Ο Έρικ Μάμερ, πρώην επικεφαλής εκπρόσωπος Τύπου της Επιτροπής, είχε προηγουμένως διευθύνει και τη δεξαμενή σκέψης της προέδρου εντός του θεσμού, τη DG IDEA. Έναν μήνα αργότερα, ανέλαβε επικεφαλής στον τομέα του Περιβάλλοντος, διευρύνοντας περαιτέρω τον κατάλογο των προσώπων που μετακινήθηκαν από θέσεις κοντά στην ηγεσία σε κορυφαία διοικητικά αξιώματα.

Οι μετακινήσεις δεν περιορίζονται, ωστόσο, σε αυτά τα παραδείγματα. Το καλοκαίρι, η Σελίν Γκάουερ μετακινήθηκε από τη Γενική Γραμματεία για να αναλάβει τη Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, ένα χαρτοφυλάκιο με ιδιαίτερη βαρύτητα για τη στρατηγική και την οικονομική ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αντίστοιχα, η Ντίτε Γιούλ Γιόργκενσεν, η οποία είχε διαδραματίσει ηγετικό ρόλο σε διατλαντική ομάδα εργασίας για την ενέργεια που είχε συστήσει η φον ντερ Λάιεν, ανέλαβε τον τομέα του Εμπορίου. Η προηγούμενη συμμετοχή της σε μια πρωτοβουλία με έντονο διεθνές αποτύπωμα προηγήθηκε, έτσι, της ανάληψης ενός κρίσιμου πόστου για τις εμπορικές σχέσεις της ΕΕ.

Στην ίδια εικόνα προστίθεται ο Μίκαελ Κάρνιτσινγκ, στέλεχος της Γενικής Γραμματείας με μακρά εμπειρία στην εποπτεία των εξωτερικών σχέσεων, ο οποίος ασκεί καθήκοντα επικεφαλής της διεύθυνσης για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

Το κοινό στοιχείο σε αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι κατ’ ανάγκην η απουσία προσόντων ή διοικητικής εμπειρίας. Είναι, πρωτίστως, η προηγούμενη σύνδεση των συγκεκριμένων στελεχών με την προεδρία και τις δομές που βρίσκονται κοντά στο κέντρο λήψης αποφάσεων. Και ακριβώς αυτή η επαναλαμβανόμενη διαδρομή είναι που τροφοδοτεί τη συζήτηση για το κατά πόσο οι άτυπες σχέσεις και η εγγύτητα στην πολιτική ηγεσία διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανέλιξη εντός της Κομισιόν.

Αποκάλυψη Politico: Σε «τσιφλίκι» της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει μετατραπεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή!- Ανεβάζει σταθερά τους…στενούς της συνεργάτες στην ευρωπαϊκή ιεραρχία

Η απάντηση της Κομισιόν

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει τις αιτιάσεις περί προβληματικών διαδικασιών και υπεραμύνεται του τρόπου με τον οποίο πραγματοποιούνται οι διορισμοί σε ανώτατες θέσεις.

Ο εκπρόσωπος Τύπου Μπαλάζ Ουιβάρι δήλωσε ότι από το 2023 το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ έχει διορίσει περίπου 200 ανώτατα στελέχη, υπογραμμίζοντας ότι όλες οι διαδικασίες επιλογής βασίστηκαν στην αξιοκρατία και πραγματοποιήθηκαν με αυστηρή συμμόρφωση προς τους ισχύοντες κανόνες.

Όπως ανέφερε, οι θέσεις Γενικών Διευθυντών που εντόπισε το POLITICO προκηρύχθηκαν εξαιτίας κενών θέσεων, ενώ τόσο τα κριτήρια επιλεξιμότητας όσο και τα κριτήρια επιλογής δημοσιοποιήθηκαν με διαφάνεια. Η Επιτροπή επιμένει, επομένως, ότι οι τοποθετήσεις πραγματοποιούνται μέσα από θεσμοθετημένες διαδικασίες και όχι βάσει προσωπικών προτιμήσεων.

«Η απόφαση για τον διορισμό ενός ανώτερου στελέχους λαμβάνεται πάντα από το Σώμα των Επιτρόπων», πρόσθεσε ο Ουιβάρι, επιχειρώντας να καταστήσει σαφές ότι η τελική αρμοδιότητα δεν ανήκει αποκλειστικά στην πρόεδρο ή στο ιδιαίτερο γραφείο της.

Η θέση της Κομισιόν συνιστά την επίσημη απάντηση στις παρατηρήσεις που προκύπτουν από την ανάλυση των διορισμών. Δεν αναιρεί, ωστόσο, το γεγονός ότι ένα σημαντικό ποσοστό των στελεχών που ανέλαβαν κορυφαίες θέσεις τα τελευταία χρόνια είχε προηγουμένως εργαστεί σε υπηρεσίες που συνδέονται άμεσα με την προεδρία.

Η διαδρομή προς τα πάνω περνάει από την Ούρσουλα

Τυπικά, δεν υπάρχει κάποια προκαθορισμένη ιεραρχική κλίμακα που να επιβάλλει στους υποψηφίους για τις θέσεις Γενικών Διευθυντών να έχουν προηγουμένως υπηρετήσει δίπλα στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στην πράξη, ωστόσο, οι επαγγελματικές διαδρομές των αξιωματούχων που καταγράφονται στην ανάλυση έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: όλοι τους απέκτησαν εμπειρία από την άμεση συνεργασία με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είτε στο ιδιαίτερο γραφείο της είτε σε ειδικές ομάδες εργασίας της Προεδρίας είτε σε υπηρεσίες της Επιτροπής που υπάγονταν απευθείας στην ίδια.

Για αρκετούς από αυτούς, η πορεία προς την κορυφή πέρασε και μέσα από θέσεις αναπληρωτών διευθυντών. Οι συγκεκριμένοι ρόλοι προσφέρουν τη δυνατότητα απόκτησης εμπειρίας στην ανώτατη διοίκηση, εξοικείωσης με τη λειτουργία των υπηρεσιών και ανάληψης αυξημένων ευθυνών, στοιχεία που μπορούν να ενισχύσουν την υποψηφιότητα για τη θέση του επικεφαλής μιας Γενικής Διεύθυνσης.

Το ερώτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο τα τυπικά προσόντα των διορισθέντων, αλλά και τη σημασία που αποκτά η προηγούμενη υπηρεσία σε δομές άμεσης πρόσβασης στην πολιτική ηγεσία. Όταν η ίδια διαδρομή εμφανίζεται επανειλημμένα σε διαφορετικά χαρτοφυλάκια, η συζήτηση για τον ρόλο της εμπιστοσύνης, της εγγύτητας και των εσωτερικών δικτύων επιρροής γίνεται αναπόφευκτη.

Ο εκπρόσωπος Τύπου της Επιτροπής, πάντως, επισημαίνει ότι η θητεία δίπλα στην πρόεδρο δεν αποτελεί τη μοναδική οδό προς μια κορυφαία διοικητική θέση. Όπως εξηγεί, οι υποψήφιοι για τις θέσεις Γενικών Διευθυντών που προκηρύσσονται εσωτερικά μπορούν, κατά κανόνα, να προέρχονται από διαφορετικές ανώτατες βαθμίδες της διοικητικής ιεραρχίας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι σύμβουλοι ειδικής κατηγορίας (hors classe), οι διευθυντές και οι κύριοι σύμβουλοι.

Η θεσμική αυτή διευκρίνιση περιγράφει το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να διεκδικηθούν οι κορυφαίες θέσεις. Τα στοιχεία των διορισμών, όμως, επαναφέρουν το ζήτημα της πραγματικής διαδρομής προς την εξουσία στις Βρυξέλλες: μιας διαδρομής που, αν και δεν προβλέπεται ως τυπική προϋπόθεση, φαίνεται σε αρκετές περιπτώσεις να περνά από τον στενό κύκλο της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Και όσο οι συγκεκριμένες μετακινήσεις πληθαίνουν, τόσο εντονότερα τίθεται το ερώτημα αν η ανέλιξη στην ευρωπαϊκή διοικητική πυραμίδα καθορίζεται αποκλειστικά από τα προσόντα και την εμπειρία ή αν η εγγύτητα στο κέντρο της εξουσίας προσφέρει ένα πρόσθετο, καθοριστικό πλεονέκτημα.