Απόντες οι Πούτιν και Σι από τη Σύνοδο Κορυφής στη Βραζιλία – Γεωπολιτικά μηνύματα και διπλωματικά διλήμματα στη Σύνοδο των BRICS

Η απουσία του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν από την επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής των BRICS, η οποία έχει προγραμματιστεί για τις 6 και 7 Ιουλίου στη Βραζιλία, συνιστά εξέλιξη ιδιαίτερης πολιτικής και συμβολικής σημασίας.

Απόντες οι Πούτιν και Σι από τη Σύνοδο Κορυφής στη Βραζιλία – Γεωπολιτικά μηνύματα και διπλωματικά διλήμματα στη Σύνοδο των BRICS

Η απόφασή του να μην παραστεί αυτοπροσώπως και να συμμετάσχει μέσω τηλεδιάσκεψης οφείλεται στο ένταλμα σύλληψης που έχει εκδοθεί εναντίον του από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ), το οποίο καθιστά κάθε διεθνή μετακίνηση του Ρώσου ηγέτη δυνητικά επισφαλή, ιδιαίτερα σε χώρες που έχουν υπογράψει και επικυρώσει τη Συνθήκη της Ρώμης.

Η απουσία αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος εξαιτίας της παράλληλης απόφασης του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ να μην δώσει το «παρών» στη σύνοδο, σε μία κίνηση που εκλαμβάνεται ευρέως ως έμπρακτη ένδειξη πολιτικής και στρατηγικής αλληλεγγύης προς τη Μόσχα. Πηγές προσκείμενες στο Πεκίνο επιβεβαιώνουν ότι η αποχή του Κινέζου ηγέτη αποτελεί σκόπιμη επιλογή με στόχο να υπογραμμίσει τη σύμπλευση Πεκίνου και Μόσχας έναντι της διεθνούς δικαστικής πίεσης που ασκείται στον Πούτιν.

Απόντες οι Πούτιν και Σι από τη Σύνοδο Κορυφής στη Βραζιλία – Γεωπολιτικά μηνύματα και διπλωματικά διλήμματα στη Σύνοδο των BRICS

Καίριο ρόλο στο διπλωματικό τοπίο διαδραμάτισε η στάση της Βραζιλίας, η οποία ως φετινή οικοδέσποινα και ιδρυτικό μέλος της ομάδας BRICS, απέφυγε να διατυπώσει σαφή θέση ως προς την πρόθεσή της να εκτελέσει ή όχι το ένταλμα του ΔΠΔ σε περίπτωση επίσκεψης του Πούτιν. Η διπλωματική αυτή ασάφεια, την οποία αναλυτές χαρακτηρίζουν ως σκόπιμη «στρατηγική αμφισημία», προκάλεσε αμηχανία και ερμηνεύτηκε από τη ρωσική πλευρά ως έλλειψη εγγυήσεων για την ασφάλεια του ηγέτη της χώρας.

Ο Σύμβουλος του Κρεμλίνου σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, Γιούρι Ουσακόφ, επιβεβαίωσε επισήμως ότι οι «αντικειμενικές δυσκολίες» που απορρέουν από το ένταλμα σύλληψης, σε συνδυασμό με την «έλλειψη ξεκάθαρης στάσης από τις βραζιλιάνικες αρχές», αποτέλεσαν καθοριστικούς παράγοντες για την απόφαση του Πούτιν να μην ταξιδέψει στη Βραζιλία. Τη ρωσική αντιπροσωπεία θα ηγηθεί τελικά ο Υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ.

Η νομική και πολιτική δυσχέρεια που συνεπάγεται το ένταλμα σύλληψης του ΔΠΔ, το οποίο εκδόθηκε το 2023 λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, συνεχίζει να σκιάζει την παρουσία του Πούτιν στη διεθνή σκηνή. Αν και η Ρωσία δεν αναγνωρίζει τη δικαιοδοσία του ΔΠΔ, εφόσον δεν έχει επικυρώσει τη Συνθήκη της Ρώμης, το ένταλμα παραμένει ενεργό για τα κράτη που είναι συμβαλλόμενα μέρη — ανάμεσά τους και η Βραζιλία.

Απόντες οι Πούτιν και Σι από τη Σύνοδο Κορυφής στη Βραζιλία – Γεωπολιτικά μηνύματα και διπλωματικά διλήμματα στη Σύνοδο των BRICS

Υπενθυμίζεται πως αντίστοιχη στάση είχε τηρηθεί και κατά την προηγούμενη σύνοδο των BRICS στη Νότια Αφρική, όταν, μέσω εκτενούς διαλόγου και διμερούς συνεννόησης, είχε επιτευχθεί συμφωνία που επέτρεψε την αποφυγή τυχόν νομικών εμπλοκών. Στην περίπτωση της Βραζιλίας, όμως, η απουσία παρόμοιας συνεννόησης αποτέλεσε αποτρεπτικό παράγοντα.

Η διπλή απουσία των ηγετών της Ρωσίας και της Κίνας, δηλαδή των δύο πλέον ισχυρών μελών της ομάδας BRICS, υποβαθμίζει την εμβέλεια της συνόδου και αναδεικνύει τις εσωτερικές προκλήσεις συνοχής της ομάδας. Η στάση της Βραζιλίας, χαρακτηριζόμενη από πολιτική επιφυλακτικότητα και έλλειψη σαφούς δέσμευσης, ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τις σχέσεις της με τις δύο δυνάμεις, προκαλώντας ρωγμές στην ενδο-ομαδική αλληλεγγύη.

Η σύνοδος διεξάγεται σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς οι BRICS έχουν διευρυνθεί πρόσφατα, εντάσσοντας στους κόλπους τους την Αίγυπτο, την Αιθιοπία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ιράν και τη Σαουδική Αραβία. Η ομάδα διεκδικεί πλέον έναν ευρύτερο ρόλο ως αντίβαρο στους δυτικούς θεσμούς εξουσίας, ενισχύοντας τη φιλοδοξία της να αποτελέσει έναν εναλλακτικό πυλώνα παγκόσμιας διακυβέρνησης. Παρ’ όλα αυτά, η απουσία κορυφαίων ηγετών στην παρούσα συγκυρία εντείνει τα ερωτήματα για τη δυνατότητά της να λειτουργήσει συντεταγμένα και αποτελεσματικά.