Απροστάτευτη η τρίτη ηλικία: Ένας στους πέντε Ευρωπαίους θα ζήσει σε συνθήκες φτώχειας

Οι συντάξεις που θα λάβει το 20% των Ευρωπαίων εργαζομένων θα είναι συντάξεις φτώχειας, προειδοποιεί η ευρωπαϊκή εποπτική αρχή και προτείνει «ριζικές μεταρρυθμίσεις».

«Ενας στους πέντε Ευρωπαίους διατρέχει ήδη τον κίνδυνο να ζήσει σε συνθήκες φτώχειας σε μεγάλη ηλικία», αναφέρει η Πέτρα Χίλκεμα, επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (European Insurance and Occupational Pensions Authority, EIOPA), με έδρα τη Φρανκφούρτη.

«Ειλικρινά, πρόκειται για εξωφρενικά υψηλό ποσοστό. Και, αν ακολούθως επικεντρωθούμε στις γυναίκες, αυτές διατρέχουν κατά 30% υψηλότερο κίνδυνο για αυτό», πρόσθεσε η ίδια, σε συνέντευξή της στο Politico.

Η πρόνοια για τους πολίτες της τρίτης ηλικίας θεωρείται ένα από τα θεμέλια της ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής. Τουλάχιστον θεωρητικά γιατί στην πράξη οι απανωτές οικονομικές κρίσεις και οι πολιτικές λιτότητας έχουν πλήξει τους πιο ευάλωτους ενώ οι συντάξεις – και συνολικά το ασφαλιστικό σύστημα – είναι εδώ και πάνω από 25 χρόνια μόνιμο σημείο τριβής και αντιπαράθεσης μεταξύ συνδικάτων και κυβερνήσεων.

Η αύξηση των ορίων ηλικίας που έχει εφαρμοστεί και συνεχίζει να εφαρμόζεται σε ευρωπαϊκά κράτη δεν έχει λύσει το πρόβλημα το οποίο φαίνεται να επιδεινώνεται σε βάθος χρόνου.

Η δημογραφική πίεση παίζει επίσης σημαντικό ρόλο. Ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνάει ραγδαία και μέσα σε 40 χρόνια, μόλις 1,5 εργαζόμενος θα αντιστοιχεί σε κάθε συνταξιούχο, δηλαδή το ήμισυ του τρέχοντος δείκτη.

Οι συστάσεις της Ε.Ε.
«Ορισμένες χώρες είναι ήδη εκεί. Και αυτό είναι μη βιώσιμο», δήλωσε η Χίλκεμα. «Η Ευρώπη έχει πρόβλημα συντάξεων και οι χώρες που δεν έχουν ισχυρά συστήματα συμπληρωματικής συνταξιοδότησης διατρέχουν πραγματικά κίνδυνο».

Για δεκαετίες, το τυπικό ευρωπαϊκό μοντέλο ήταν να βασίζεται σε ένα κρατικό συνταξιοδοτικό σύστημα για τη φροντίδα των πολιτών στην τρίτη ηλικία. Αυτό τώρα, σύμφωνα με τη Χίλκεμα, συνεπάγεται μεγάλο κόστος που τα κράτη δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν.

Μία από τις λύσεις που προκρίνει η ίδια είναι η δημιουργία συμπληρωματικών ιδιωτικών συνταξιοδοτικών συστημάτων. Τους προσεχείς μήνες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδώσει συστάσεις σχετικά με τους λογαριασμούς ταμιευτηρίου και τις συντάξεις, σε μια «προσπάθεια αντιμετώπισης των δημογραφικών και οικονομικών προκλήσεων της Ε.Ε.».

Εως το τέλος του έτους, θα προτείνει στις κυβερνήσεις να δημιουργήσουν ψηφιακούς λογαριασμούς για τις αποταμιεύσεις και τις επενδύσεις που είναι διαθέσιμες για κάθε πολίτη, συστήματα παρακολούθησης των συντάξεων, πίνακες ελέγχου για την επικοινωνία των συνταξιοδοτικών παροχών και φορολογικά κίνητρα, για να καταστούν οι αποταμιεύσεις για τη συνταξιοδότηση πιο ελκυστικές. Θα επανεξετάσει επίσης τους κανόνες της ΕΕ για τα συνταξιοδοτικά ταμεία των εργαζομένων και τα συνταξιοδοτικά επενδυτικά προϊόντα.

Οι μεταρρυθμίσεις στο ασφαλιστικό από τις κυβερνήσεις επιφέρουν συνήθως δυσμενέστερες συνθήκες για εργαζόμενους και συνταξιούχους και λειτουργούν σχεδόν πάντα ως πυροκροτητής αντιδράσεων.

Ενδεικτικό είναι ότι η «πρόταση» του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς στους νέους να αποταμιεύουν για τη συνταξιοδότησή τους, προκάλεσε τη δυσαρέσκεια των συνδικάτων που υπερασπίζονται το κρατικό συνταξιοδοτικό σύστημα.

Στη Γαλλία πάλι ο Φρανσουά Μπαϊρού έχασε την υποστήριξη των Σοσιαλιστών όταν εργαζόμενοι και εργοδότες δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία για τις μεταρρυθμίσεις των συντάξεων.

Δραματική η κατάσταση στην Ελλάδα
Ο κίνδυνος φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού των συνταξιούχων αυξάνεται από το 2019, σύμφωνα με την κοινή έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Επιτροπής Κοινωνικής Προστασίας (2019).

Στην Ελλάδα η κατάσταση είναι δραματική όπως καταγράφεται και στα στοιχεία του συστήματος «Ήλιος». Η μέση σύνταξη γήρατος διατηρήθηκε τον Ιούνιο σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα και συγκεκριμένα στα 843,63 ευρώ (μεικτά). Η μέση επικουρική διαμορφώθηκε στα 196,59 ευρώ και το μέσο μέρισμα στα 113,26 ευρώ.

Αξιοσημείωτο είναι ότι έξι στις δέκα κύριες συντάξεις γήρατος είναι κάτω από 1.000 ευρώ μεικτά.

Ο αυξημένος αριθμός των συνταξιούχων που εργάζονται δεν έχει να κάνει με επιλογή αλλά με ανάγκη, γεγονός που αποτυπώνεται στα εργατικά ατυχήματα και δυστυχήματα ανάμεσα σε συνταξιούχους που παρατείνουν τον εργασιακό βίο εκθέτοντας τον εαυτό τους σε σοβαρούς κινδύνους, που επιτείνονται επίσης από την έλλειψη μέτρων εργασίας στη χώρα.

Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ και πρόεδρος της ΕΝΥΠΕΚΚ, Αλέξης Μητρόπουλος έχει κάνει λόγο για φαινόμενο «συνταξιοδοτικής φτώχειας» που επιτείνεται από τις κυβερνητικές πολιτικές.

Η απαλλαγή των εργοδοτών από την καταβολή ασφαλιστικών εισφορών επί των προσαυξήσεων στην πρόσθετη εργασία λειτουργεί εις βάρος του ασφαλιστικού συστήματος. Το ίδιο συμβαίνει και με τους χαμηλούς μισθούς που προμηνύουν ακόμα χαμηλότερες συντάξεις στο μέλλον.

Την ίδια στιγμή είναι συνεχείς οι διαρροές ότι η κυβέρνηση είναι πιθανόν να αυξήσει τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης ελέω δημογραφικού. Η Δανία άνοιξε τον δρόμο ψηφίζοντας σύνταξη στα 70 για τους σημερινούς 55αρηδες.

Παράταση του εργασιακού βίου, μετανάστες και οικονομική ανάπτυξη
Η ελληνική κυβέρνηση θα αποφασίσει στο τέλος του 2026 εάν θα προχωρήσει σε επιμήκυνση του εργασιακού βίου, ενώ ήδη σκοπεύει να θεσμοθετήσει το 13ωρο.

Αντί για τη μείωση του χρόνου εργασίας που θα έφερνε η ανάπτυξη της τεχνολογίας οι εργαζόμενοι στην Ε.Ε. βλέπουν τη θέση τους να χειροτερεύει διαρκώς. Την ίδια στιγμή φαντάζει παράλογο πως γίνεται η Ένωση να έχει κηρύξει σε νούμερο «ένα» απειλή τη μετανάστευση την ώρα που έχει έλλειψη εργατικών χεριών και η μαζική εισροή εργαζομένων θα μπορούσε να δώσει πραγματική ανάσα στα ασφαλιστικά ταμεία.

Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, «ομολόγησε» το κοινό μυστικό που αποκρύπτεται συστηματικά πίσω από τις κραυγές ότι η «Ευρώπη δεν αντέχει άλλους μετανάστες». Η εργασία των μεταναστών συμβάλλει αποφασιστικά στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας, ανέφερε στο ετήσιο συμπόσιο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ στο Γουαϊόμινγκ.

«Παρότι αναλογούσαν μόλις στο 9% του συνολικού εργατικού δυναμικού το 2022, οι ξένοι εργαζόμενοι συνέβαλαν κατά το ήμισυ την ανάπτυξη τα τελευταία τρία χρόνια», σημείωσε η Λαγκάρντ ενώπιον των κεντρικών τραπεζιτών. «Χωρίς αυτή τη συνδρομή», πρόσθεσε, «οι συνθήκες στην αγορά εργασίας θα μπορούσαν να είναι πιο αυστηρές και η παραγωγή χαμηλότερη».

Μάλιστα, η Λαγκάρντ επικαλέστηκε την περίπτωση της Γερμανίας και της Ισπανίας. Οπως είπε, το ΑΕΠ της Γερμανίας θα ήταν περίπου 6% χαμηλότερο σήμερα χωρίς τους μετανάστες εργάτες, στους οποίους η Ισπανία «οφείλει πολλά για τη ισχυρή ανάκαμψή της».

«Η μετανάστευση έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην αντιστάθμιση της μείωσης του ποσοστού γεννήσεων στην Ευρώπη και της αυξανόμενης τάσης για μείωση του ωραρίου εργασίας», είπε η Λαγκαρντ η οποία όμως έδειξε κατανόηση για τις «πολιτικοοικονομικές πιέσεις» που ενδέχεται να περιορίσουν τις ροές, την ώρα που η Ένωση ξοδεύει υπέρογκα ποσά για να αποτρέψει την είσοδο μεταναστών και προσφύγων που όλο και συχνότερα αποκαλεί και αντιμετωπίζει ως «εισβολείς».