Δασμοί Τράμπ: Δικαστήρια, αλαλούμ και στο «βάθος» ο Αμερικανός πρόεδρος-Τι ισχύει με τους δασμούς τουλάχιστον… έως τις 9 Ιουνίου

Η συνεχιζόμενη δικαστική διαμάχη γύρω από την επιβολή δασμών από τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει προκαλέσει αναστάτωση τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και διεθνώς.

Δασμοί Τράμπ: Δικαστήρια, αλαλούμ και στο «βάθος» ο Αμερικανός πρόεδρος-Τι ισχύει με τους δασμούς τουλάχιστον… έως τις 9 Ιουνίου

Παρά τις προσπάθειες του δικαστικού συστήματος να περιορίσει τις μονομερείς του ενέργειες, ο Τραμπ αξιοποιεί κάθε διαθέσιμο νομικό και πολιτικό μέσο για να συνεχίσει την εφαρμογή της δικής του εμπορικής πολιτικής.

Η παρούσα κατάσταση

Στις 2 Απριλίου 2025, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την έναρξη μιας νέας φάσης εμπορικών μέτρων, τα οποία ουσιαστικά ισοδυναμούν με εμπορικό πόλεμο, μέσω της μονομερούς επιβολής δασμών σε εισαγωγές από πολλές χώρες. Οι εξελίξεις που ακολούθησαν είναι συνεχείς και καταιγιστικές. Πρόσφατα, ένα ομοσπονδιακό δικαστήριο ανέστειλε την ισχύ των δασμών. Ωστόσο, ο Τραμπ άσκησε έφεση, με αποτέλεσμα το εφετείο να αναστείλει προσωρινά την προηγούμενη απόφαση, έως ότου εκδώσει τη δική του.

Συνεπώς, οι δασμοί παραμένουν σε ισχύ μέχρι τουλάχιστον τις 9 Ιουνίου, ημερομηνία κατά την οποία αναμένεται νεότερη εξέλιξη. Ουδείς, ούτε και οι ίδιοι οι Αμερικανοί νομοθέτες, μπορούν αυτή τη στιγμή να δώσουν οριστική απάντηση για το τι θα ισχύσει μακροπρόθεσμα.

Δασμοί Τράμπ: Δικαστήρια, αλαλούμ και στο «βάθος» ο Αμερικανός πρόεδρος-Τι ισχύει με τους δασμούς τουλάχιστον… έως τις 9 Ιουνίου

Θεσμικές εξουσίες και όρια

1. Ο Πρόεδρος έχει εξουσία επιβολής δασμών

Βάσει του αμερικανικού νομικού πλαισίου, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών διαθέτει τη δυνατότητα να επιβάλλει δασμούς, κυρίως μέσω διαφόρων ομοσπονδιακών νόμων. Ένας από αυτούς είναι ο Νόμος περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA) του 1977, ο οποίος του παρέχει ευρείες εξουσίες σε περιόδους έκτακτης ανάγκης.

Παράλληλα, το Άρθρο 232 του Νόμου για την Εθνική Ασφάλεια και το Άρθρο 301 του Νόμου για το Εμπόριο του 1974 του δίνουν περαιτέρω εργαλεία για την επιβολή μέτρων κατά ξένων χωρών, με σκοπό την αντιμετώπιση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.

2. Ωστόσο, δεν διαθέτει απεριόριστη εξουσία

Στις 28 Μαΐου, το Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου στη Νέα Υόρκη απεφάνθη ότι ο IEEPA δεν παρέχει στον Πρόεδρο το δικαίωμα να επιβάλει δασμούς κατά βούληση. Το δικαστήριο υπογράμμισε ότι το δικαίωμα ρύθμισης του εμπορίου ανήκει πρωτίστως στο Κογκρέσο, όπως προβλέπει το Άρθρο Ι του Συντάγματος των ΗΠΑ.

Η δικαστική απόφαση επεσήμανε ότι η ερμηνεία του IEEPA που υιοθέτησε η κυβέρνηση Τραμπ θα οδηγούσε σε παραβίαση του δόγματος της μη ανάθεσης εξουσιών, δηλαδή του συνταγματικού περιορισμού που δεν επιτρέπει στο Κογκρέσο να μεταβιβάζει τις βασικές του αρμοδιότητες στην εκτελεστική εξουσία.

Το δικαστήριο επίσης απέρριψε τους ισχυρισμούς της κυβέρνησης Τραμπ ότι οι εμπορικές ανισορροπίες και η διακίνηση φαιντανύλης συνιστούν «έκτακτη και ασυνήθιστη απειλή» ικανή να ενεργοποιήσει τις πρόνοιες του IEEPA. Επιπλέον, έκρινε πως οι δασμοί κατά χωρών όπως ο Καναδάς, το Μεξικό και η Κίνα δεν σχετίζονταν άμεσα με την υποτιθέμενη απειλή, αλλά αποσκοπούσαν στην επίτευξη οικονομικής πίεσης – κάτι που υπερβαίνει τις προβλέψεις του νόμου.

Δασμοί Τράμπ: Δικαστήρια, αλαλούμ και στο «βάθος» ο Αμερικανός πρόεδρος-Τι ισχύει με τους δασμούς τουλάχιστον… έως τις 9 Ιουνίου

3. Οι πολίτες και οι Πολιτείες αντιδρούν

Η νομική αντιπαράθεση πυροδοτήθηκε από πέντε μικρές αμερικανικές επιχειρήσεις, οι οποίες υπέβαλαν αγωγή κατά του Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι οι δασμοί πλήττουν καίρια τις δραστηριότητές τους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται εταιρείες στους τομείς της εισαγωγής οίνου, αλιευτικών ειδών, εκπαιδευτικού εξοπλισμού και μουσικών οργάνων, καθώς και κατασκευής μεταλλικών σωλήνων.

Παράλληλα, 12 Πολιτείες, με επικεφαλής τον Γενικό Εισαγγελέα του Όρεγκον, υπέβαλαν δική τους προσφυγή, χαρακτηρίζοντας την επιβολή των δασμών οικονομικά καταστροφική και νομικά αβάσιμη.