«Δηλητήρια» στο τραπέζι μας: Συναγερμός για νοθευμένα κρασιά, λάδια και ψεύτικα παιδικά γλυκίσματα

Με αφορμή τη φετινή Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παραποίησης, το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) προβάλλει μια εμβληματική ερώτηση που αγγίζει τον πυρήνα της καθημερινής μας ζωής: «Τι βρίσκεται στο τραπέζι σου;».

«Δηλητήρια» στο τραπέζι μας: Συναγερμός για νοθευμένα κρασιά, λάδια και ψεύτικα παιδικά γλυκίσματα

Το ερώτημα αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα επικοινωνιακό σύνθημα, αλλά ένα ουσιώδες κάλεσμα σε επαγρύπνηση και προβληματισμό, επισημαίνοντας την ανάγκη προστασίας των καταναλωτών από τους αυξανόμενους κινδύνους που ελλοχεύουν στα είδη διατροφής.

Παραποίηση τροφίμων: Ένα διαρκώς διογκούμενο φαινόμενο

Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του EUIPO, το φαινόμενο της παραποίησης τροφίμων και ποτών στην Ευρώπη λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις. Κρασιά με νοθευμένα συστατικά, ελαιόλαδο αμφίβολης ποιότητας και παραπλανητικά παιδικά γλυκίσματα κυκλοφορούν ευρέως στην αγορά, υπονομεύοντας την ασφάλεια των καταναλωτών και τη νομιμότητα της παραγωγικής αλυσίδας.

Σε στενή συνεργασία με την Europol, η έκθεση τεκμηριώνει ότι τα τρόφιμα αποτελούν πλέον τη δεύτερη πιο συχνή κατηγορία παραποιημένων προϊόντων που κατάσχονται στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα αξιοποιούν τις δυνατότητες του ηλεκτρονικού εμπορίου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για να προωθούν προϊόντα αμφιβόλου ποιότητας και προέλευσης, θέτοντας σε σοβαρό κίνδυνο τόσο τη δημόσια υγεία όσο και την οικονομία.

SOCTA και OPSON: Οι αριθμοί αποκαλύπτουν την πραγματικότητα

Η έκθεση SOCTA 2025 της Europol αναδεικνύει τη συστηματική χρήση του ηλεκτρονικού εμπορίου ως βασικού διαύλου διοχέτευσης παραποιημένων τροφίμων προς τον τελικό καταναλωτή. Η παραποίηση περιλαμβάνει κάθε στάδιο της παραγωγής: από τις πρώτες ύλες έως τη συσκευασία και την επισήμανση, με επίκεντρο προϊόντα υψηλής ζήτησης, όπως τα κρασιά, τα οινοπνευματώδη, το ελαιόλαδο και τα ζυμαρικά.

Η ετήσια κοινή επιχείρηση OPSON της Europol και της Interpol φέρνει στο φως την έκταση της απάτης: μόνο το 2024, κατασχέθηκαν παραποιημένα τρόφιμα συνολικής αξίας 91 εκατομμυρίων ευρώ. Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβονται πρακτικές εξαιρετικά επικίνδυνες, καθώς έχουν εντοπιστεί περιπτώσεις νοθευμένων προϊόντων με μεθανόλη (σε ποτά), fipronil (σε αυγά), υδράργυρο και απαγορευμένα φυτοφάρμακα.

«Δηλητήρια» στο τραπέζι μας: Συναγερμός για νοθευμένα κρασιά, λάδια και ψεύτικα παιδικά γλυκίσματα

Οι συνέπειες: Από την υγεία ως την οικονομία

Η απειλή για τη δημόσια υγεία είναι άμεση και πολυδιάστατη. Ορισμένες από τις τοξικές ουσίες που εντοπίστηκαν σε παραποιημένα τρόφιμα είναι δυνητικά θανατηφόρες ακόμη και σε μικρές ποσότητες. Η μεθανόλη, για παράδειγμα, μπορεί να προκαλέσει τύφλωση ή και θάνατο. Ο υδράργυρος και το fipronil είναι ουσίες που επηρεάζουν το νευρικό σύστημα, με ιδιαίτερη επικινδυνότητα για τα παιδιά και τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.

Παράλληλα, το φαινόμενο έχει βαρύτατες οικονομικές συνέπειες. Σημαντικοί κλάδοι, όπως ο οινοπαραγωγικός, επλήγησαν δραματικά την περίοδο 2013–2017, με συνολικές απώλειες που ξεπερνούν τα 2,28 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως και μείωση περίπου 5.700 θέσεων εργασίας κάθε χρόνο. Η απώλεια φορολογικών εσόδων – σχεδόν 2 δισ. ευρώ – υπονομεύει τα δημόσια οικονομικά και πλήττει τις νόμιμες, τοπικές και μικρομεσαίες παραγωγικές μονάδες που δεν μπορούν να ανταγωνιστούν το χαμηλό (και παράνομο) κόστος των πλαστών προϊόντων.

Ο ρόλος του καταναλωτή: Η πρώτη και τελευταία γραμμή άμυνας

Το EUIPO επισημαίνει ότι η καταπολέμηση της παραποίησης ξεκινά από την υπεύθυνη στάση του καταναλωτή. Η ενίσχυση της καταναλωτικής συνείδησης και η προσεκτική επιλογή προϊόντων μπορούν να λειτουργήσουν ως ανάχωμα στην εξάπλωση του φαινομένου. Ειδικότερα, συστήνονται:

• Αγορές μόνο από επίσημα και αξιόπιστα κανάλια διανομής

• Προσεκτικός έλεγχος της συσκευασίας και της ετικέτας, με έμφαση σε πιθανά ορθογραφικά λάθη ή ύποπτα σήματα

• Αναζήτηση ευρωπαϊκών σημάτων ποιότητας, όπως ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΙΠ

• Χρήση εργαλείων αυθεντικότητας, όπως QR codes και ολογράμματα

Το μήνυμα είναι σαφές και επίκαιρο: στο τραπέζι μας μπορεί να βρίσκεται είτε η αυθεντικότητα είτε η απάτη. Η επιλογή ανήκει σε εμάς – και συνοδεύεται από ευθύνη.