Δημογραφικός εφιάλτης για την Ελλάδα: Από τις 150.000 γεννήσεις τον χρόνο στις μόλις 65.000 – Γιατί μειώθηκαν κατά 45% τα νεογέννητα; – Κάτω από 1,4 εκατομμύρια παιδιά την επόμενη εικοσαετία – Η ιστορική σύγκριση με την περίοδο 1932-1940 και 1955 – 1964 σε σχέση με το σήμερα που σοκάρει

Μπροστά σε μια από τις μεγαλύτερες δημογραφικές προκλήσεις της σύγχρονης ιστορίας της βρίσκεται η Ελλάδα. Οι γεννήσεις υποχωρούν με ανησυχητική ταχύτητα, οι νεότερες γενιές συρρικνώνονται και οι προβολές για τις επόμενες δεκαετίες σκιαγραφούν ένα ιδιαίτερα δύσκολο μέλλον. Το πρόβλημα δεν αφορά πλέον μόνο τους αριθμούς των ληξιαρχικών πράξεων, αλλά την ίδια τη μελλοντική σύνθεση του πληθυσμού, την αγορά εργασίας και τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους.

Τα στοιχεία που παρουσιάζει η έρευνα του ομότιμου καθηγητή Δημογραφίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, Βύρωνα Κοτζαμάνη, αποτυπώνουν το μέγεθος της αλλαγής. Από περίπου 150.000 γεννήσεις ετησίως κατά τη μεταπολεμική περίοδο, η χώρα εκτιμάται ότι θα περιοριστεί σε μόλις 65.000 το 2026.

Η πτώση είναι εντυπωσιακή: Μέσα σε διάστημα 17 ετών, από το 2009 έως το 2026, οι γεννήσεις έχουν μειωθεί κατά περίπου 45%.

Από τις 150.000 γεννήσεις στις μόλις 65.000

Η δημογραφική υποχώρηση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Για περίπου τρεις δεκαετίες μετά τον πόλεμο, από το 1951 έως το 1980, η Ελλάδα κατέγραφε κατά μέσο όρο περίπου 150.000 γεννήσεις κάθε χρόνο.

Στη συνέχεια, η εικόνα άρχισε να αλλάζει. Κατά τη δεκαετία του 1990 οι ετήσιες γεννήσεις είχαν περιοριστεί περίπου στις 100.000. Ακολούθησε μια μικρή ανάκαμψη τη δεκαετία του 2000, η οποία όμως αποδείχθηκε προσωρινή. Η καθοδική πορεία επανήλθε και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Η ιστορική σύγκριση αποκαλύπτει ακόμη πιο έντονα τη μεταβολή. Την περίοδο 1932-1940, όταν ο πληθυσμός της Ελλάδας ήταν σημαντικά μικρότερος, καταγράφονταν κατά μέσο όρο 118.500 γεννήσεις τον χρόνο. Αντίθετα, μεταξύ 1955 και 1964 ο αριθμός είχε φτάσει περίπου τις 154.000 ετησίως.

Οι προβολές για την τρέχουσα δεκαετία δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας: για το διάστημα 2021-2030 εκτιμάται ότι οι γεννήσεις θα είναι λιγότερες από 700.000, ενώ την προηγούμενη δεκαετία, 2011-2020, είχαν φτάσει τις 920.000.

Γιατί η Ελλάδα αντιμετωπίζει μεγαλύτερη πίεση

Η υπογεννητικότητα αποτελεί ευρύτερο φαινόμενο στις ανεπτυγμένες κοινωνίες και δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα. Ωστόσο, σύμφωνα με τον καθηγητή Βύρωνα Κοτζαμάνη, η χώρα μας παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που κάνουν την κατάσταση πιο πιεστική.

Η μείωση του αριθμού των παιδιών που αποκτούν οι διαδοχικές γενιές ξεκίνησε στην Ελλάδα αργότερα σε σχέση με αρκετές χώρες της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης, αλλά συνεχίστηκε χωρίς ουσιαστική αναστροφή. Οι γυναίκες που γεννήθηκαν το 1930 απέκτησαν κατά μέσο όρο σχεδόν 2,3 παιδιά, ενώ για όσες γεννήθηκαν το 1985 ο αντίστοιχος αριθμός βρίσκεται κάτω από τα 1,5.

Παράλληλα, η απόσταση ανάμεσα στον αριθμό των παιδιών που επιθυμούν να αποκτήσουν τα ζευγάρια και σε εκείνον που τελικά αποκτούν παραμένει σημαντική. Για τη δημογραφική αναπλήρωση απαιτείται δείκτης γονιμότητας περίπου 2,07 παιδιά ανά γυναίκα, επίπεδο που απέχει αισθητά από τις σημερινές ελληνικές επιδόσεις.

Η εργασία, οι ανισότητες και η στήριξη της οικογένειας

Ένας από τους βασικούς παράγοντες που επισημαίνει ο καθηγητής είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται οι νέοι άνθρωποι να δημιουργήσουν οικογένεια. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναπτυχθεί εδώ και δεκαετίες πολιτικές που διευκολύνουν τον συνδυασμό εργασίας και οικογενειακής ζωής, περιορίζουν τις ανισότητες μεταξύ των φύλων και προσφέρουν ευρύτερη κοινωνική προστασία.

Η πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας παιδιών, η υποστήριξη των γονέων και η δυνατότητα επαγγελματικής εξέλιξης χωρίς να ακυρώνεται η οικογενειακή ζωή αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους. Η ελληνική πραγματικότητα, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν έχει εξασφαλίσει στον ίδιο βαθμό αυτές τις προϋποθέσεις.

Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλές οικογένειες αποκτούν τελικά λιγότερα παιδιά από όσα θα επιθυμούσαν, ενώ η δημιουργία οικογένειας μετατίθεται συχνά σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Λιγότερα από 1,4 εκατομμύρια παιδιά έως το 2046

Οι προβλέψεις για την επόμενη εικοσαετία είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές. Σύμφωνα με τον Βύρωνα Κοτζαμάνη, από το 2027 έως το 2046 οι γεννήσεις στην Ελλάδα εκτιμάται ότι δεν θα ξεπεράσουν τα 1,4 εκατομμύρια, εφόσον δεν υπάρξει θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο.

Η σύγκριση με την προηγούμενη εικοσαετία είναι αποκαλυπτική: από το 2007 έως το 2026 οι γεννήσεις εκτιμάται ότι θα φτάσουν περίπου τα 1,8 εκατομμύρια. Δηλαδή, η επόμενη περίοδος αναμένεται να καταγράψει αισθητά μικρότερο αριθμό γεννήσεων.

Ακόμη πιο δύσκολη προδιαγράφεται η συνέχεια. Οι γενιές που γεννήθηκαν από το 2009 έως το 2026, όταν φτάσουν στις ηλικίες δημιουργίας οικογένειας, θα αποτελούν μικρότερες πληθυσμιακές ομάδες σε σχέση με τις προηγούμενες. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν βελτιωθούν οι συνθήκες και αυξηθεί ο αριθμός των παιδιών ανά γυναίκα, η μικρότερη δεξαμενή υποψήφιων γονέων θα εξακολουθεί να ασκεί πίεση στον συνολικό αριθμό των γεννήσεων.

Μια κρίση που δεν ανατρέπεται από τη μια μέρα στην άλλη

Η δημογραφική συρρίκνωση έχει μακροχρόνιες συνέπειες. Λιγότερες γεννήσεις σήμερα σημαίνουν μικρότερες γενιές εργαζομένων στο μέλλον, μεγαλύτερη αναλογία ηλικιωμένων στον πληθυσμό και αυξημένες απαιτήσεις από τα συστήματα συντάξεων, υγείας και κοινωνικής πρόνοιας.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι δημογραφικές μεταβολές έχουν μεγάλη χρονική αδράνεια. Ακόμη και αν εφαρμοστούν αποτελεσματικές πολιτικές στήριξης της οικογένειας, τα αποτελέσματά τους δεν θα αποτυπωθούν αμέσως στον αριθμό των γεννήσεων.

Η Ελλάδα βρίσκεται, επομένως, μπροστά σε μια πρόκληση που απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και σταθερή πολιτική στήριξη των νέων και των οικογενειών. Οι αριθμοί προειδοποιούν ότι το δημογραφικό δεν είναι μια μελλοντική απειλή που μπορεί να περιμένει, αλλά μια πραγματικότητα που ήδη διαμορφώνει το αύριο της χώρας.