Μπροστά σε μια από τις μεγαλύτερες δημογραφικές προκλήσεις της σύγχρονης ιστορίας της βρίσκεται η Ελλάδα. Οι γεννήσεις υποχωρούν με ανησυχητική ταχύτητα, οι νεότερες γενιές συρρικνώνονται και οι προβολές για τις επόμενες δεκαετίες σκιαγραφούν ένα ιδιαίτερα δύσκολο μέλλον. Το πρόβλημα δεν αφορά πλέον μόνο τους αριθμούς των ληξιαρχικών πράξεων, αλλά την ίδια τη μελλοντική σύνθεση του πληθυσμού, την αγορά εργασίας και τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους.
Τα στοιχεία που παρουσιάζει η έρευνα του ομότιμου καθηγητή Δημογραφίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, Βύρωνα Κοτζαμάνη, αποτυπώνουν το μέγεθος της αλλαγής. Από περίπου 150.000 γεννήσεις ετησίως κατά τη μεταπολεμική περίοδο, η χώρα εκτιμάται ότι θα περιοριστεί σε μόλις 65.000 το 2026.
Η πτώση είναι εντυπωσιακή: Μέσα σε διάστημα 17 ετών, από το 2009 έως το 2026, οι γεννήσεις έχουν μειωθεί κατά περίπου 45%.
Από τις 150.000 γεννήσεις στις μόλις 65.000
Η δημογραφική υποχώρηση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Για περίπου τρεις δεκαετίες μετά τον πόλεμο, από το 1951 έως το 1980, η Ελλάδα κατέγραφε κατά μέσο όρο περίπου 150.000 γεννήσεις κάθε χρόνο.
Στη συνέχεια, η εικόνα άρχισε να αλλάζει. Κατά τη δεκαετία του 1990 οι ετήσιες γεννήσεις είχαν περιοριστεί περίπου στις 100.000. Ακολούθησε μια μικρή ανάκαμψη τη δεκαετία του 2000, η οποία όμως αποδείχθηκε προσωρινή. Η καθοδική πορεία επανήλθε και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Η ιστορική σύγκριση αποκαλύπτει ακόμη πιο έντονα τη μεταβολή. Την περίοδο 1932-1940, όταν ο πληθυσμός της Ελλάδας ήταν σημαντικά μικρότερος, καταγράφονταν κατά μέσο όρο 118.500 γεννήσεις τον χρόνο. Αντίθετα, μεταξύ 1955 και 1964 ο αριθμός είχε φτάσει περίπου τις 154.000 ετησίως.
Οι προβολές για την τρέχουσα δεκαετία δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας: για το διάστημα 2021-2030 εκτιμάται ότι οι γεννήσεις θα είναι λιγότερες από 700.000, ενώ την προηγούμενη δεκαετία, 2011-2020, είχαν φτάσει τις 920.000.
Γιατί η Ελλάδα αντιμετωπίζει μεγαλύτερη πίεση
Η υπογεννητικότητα αποτελεί ευρύτερο φαινόμενο στις ανεπτυγμένες κοινωνίες και δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα. Ωστόσο, σύμφωνα με τον καθηγητή Βύρωνα Κοτζαμάνη, η χώρα μας παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που κάνουν την κατάσταση πιο πιεστική.
Η μείωση του αριθμού των παιδιών που αποκτούν οι διαδοχικές γενιές ξεκίνησε στην Ελλάδα αργότερα σε σχέση με αρκετές χώρες της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης, αλλά συνεχίστηκε χωρίς ουσιαστική αναστροφή. Οι γυναίκες που γεννήθηκαν το 1930 απέκτησαν κατά μέσο όρο σχεδόν 2,3 παιδιά, ενώ για όσες γεννήθηκαν το 1985 ο αντίστοιχος αριθμός βρίσκεται κάτω από τα 1,5.
Παράλληλα, η απόσταση ανάμεσα στον αριθμό των παιδιών που επιθυμούν να αποκτήσουν τα ζευγάρια και σε εκείνον που τελικά αποκτούν παραμένει σημαντική. Για τη δημογραφική αναπλήρωση απαιτείται δείκτης γονιμότητας περίπου 2,07 παιδιά ανά γυναίκα, επίπεδο που απέχει αισθητά από τις σημερινές ελληνικές επιδόσεις.
Η εργασία, οι ανισότητες και η στήριξη της οικογένειας
Ένας από τους βασικούς παράγοντες που επισημαίνει ο καθηγητής είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλούνται οι νέοι άνθρωποι να δημιουργήσουν οικογένεια. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναπτυχθεί εδώ και δεκαετίες πολιτικές που διευκολύνουν τον συνδυασμό εργασίας και οικογενειακής ζωής, περιορίζουν τις ανισότητες μεταξύ των φύλων και προσφέρουν ευρύτερη κοινωνική προστασία.
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας παιδιών, η υποστήριξη των γονέων και η δυνατότητα επαγγελματικής εξέλιξης χωρίς να ακυρώνεται η οικογενειακή ζωή αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους. Η ελληνική πραγματικότητα, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν έχει εξασφαλίσει στον ίδιο βαθμό αυτές τις προϋποθέσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλές οικογένειες αποκτούν τελικά λιγότερα παιδιά από όσα θα επιθυμούσαν, ενώ η δημιουργία οικογένειας μετατίθεται συχνά σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Λιγότερα από 1,4 εκατομμύρια παιδιά έως το 2046
Οι προβλέψεις για την επόμενη εικοσαετία είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές. Σύμφωνα με τον Βύρωνα Κοτζαμάνη, από το 2027 έως το 2046 οι γεννήσεις στην Ελλάδα εκτιμάται ότι δεν θα ξεπεράσουν τα 1,4 εκατομμύρια, εφόσον δεν υπάρξει θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο.
Η σύγκριση με την προηγούμενη εικοσαετία είναι αποκαλυπτική: από το 2007 έως το 2026 οι γεννήσεις εκτιμάται ότι θα φτάσουν περίπου τα 1,8 εκατομμύρια. Δηλαδή, η επόμενη περίοδος αναμένεται να καταγράψει αισθητά μικρότερο αριθμό γεννήσεων.
Ακόμη πιο δύσκολη προδιαγράφεται η συνέχεια. Οι γενιές που γεννήθηκαν από το 2009 έως το 2026, όταν φτάσουν στις ηλικίες δημιουργίας οικογένειας, θα αποτελούν μικρότερες πληθυσμιακές ομάδες σε σχέση με τις προηγούμενες. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν βελτιωθούν οι συνθήκες και αυξηθεί ο αριθμός των παιδιών ανά γυναίκα, η μικρότερη δεξαμενή υποψήφιων γονέων θα εξακολουθεί να ασκεί πίεση στον συνολικό αριθμό των γεννήσεων.
Μια κρίση που δεν ανατρέπεται από τη μια μέρα στην άλλη
Η δημογραφική συρρίκνωση έχει μακροχρόνιες συνέπειες. Λιγότερες γεννήσεις σήμερα σημαίνουν μικρότερες γενιές εργαζομένων στο μέλλον, μεγαλύτερη αναλογία ηλικιωμένων στον πληθυσμό και αυξημένες απαιτήσεις από τα συστήματα συντάξεων, υγείας και κοινωνικής πρόνοιας.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι δημογραφικές μεταβολές έχουν μεγάλη χρονική αδράνεια. Ακόμη και αν εφαρμοστούν αποτελεσματικές πολιτικές στήριξης της οικογένειας, τα αποτελέσματά τους δεν θα αποτυπωθούν αμέσως στον αριθμό των γεννήσεων.
Η Ελλάδα βρίσκεται, επομένως, μπροστά σε μια πρόκληση που απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και σταθερή πολιτική στήριξη των νέων και των οικογενειών. Οι αριθμοί προειδοποιούν ότι το δημογραφικό δεν είναι μια μελλοντική απειλή που μπορεί να περιμένει, αλλά μια πραγματικότητα που ήδη διαμορφώνει το αύριο της χώρας.

Τέσσερα χρόνια χωρίς την Έμμα: «Γιατί να ζω εγώ και όχι εσύ;» – Ραγίζει καρδιές η σπαρακτική εξομολόγηση της μητέρας της
Αχαρνές: «Ήταν σε αμόκ, χτυπούσε όποιον έβλεπε μπροστά του!»-Για μια θέση πάρκινγκ κόντεψε να σκοτώσει άνθρωπο ο 26χρονος οδηγός
Αμπελόκηποι: Στα «χέρια» του ελληνικού FBI 44χρονος που δρομολογούσε την πώληση πλαστών έργων τέχνης- Θα «έβγαζε» 1,7 εκατομμύρια ευρώ!-Αναζητούν συνεργό του οι Αρχές
Άννα Βίσση: Ντυμένη στα λεοπάρ με την κολλητή της Δήμητρα Κούστα και την κόρη της Σοφία Καρβέλα σε βραδινή έξοδο στη Νέα Υόρκη
Δεν έχει τέλος η κοινωνική σήψη: Έφοδος του ελληνικού FBI σε παράνομο οίκο ανοχής- Εξέδιδαν 45χρονη με ειδικές ανάγκες κρυφά από την οικογένεια της!
Οι Τούρκοι -με την ανοχή της Κυβέρνησης Μητσοτάκη- ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο και βάζουν ευθέως στο “στόχαστρο” το Καστελλόριζο: “Σβήνουν” από το σύμπλεγμα της Μεγίστης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα και απαιτούν να αποστρατιωτικοποιηθεί εδώ και τώρα – Μέχρι πού θα φτάσουν οι Τουρκικές αμφισβητήσεις και με ποιον τρόπο σκοπεύει η Αθήνα να απαντήσει;
Αποκάλυψη Wall Street Journal: Ο Ντόναλντ Τραμπ «έφαγε άκυρο» από τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν- Του έστειλε επιστολή αλλά εκείνος την πέταξε!
Ιράν: «Ο Ανώτατος ηγέτης μας μπορεί να επιτρέψει την κατασκευή πυρηνικής βόμβας!»- Οι Φρουροί της Επανάστασης δείχνουν τα «δόντια» τους στο Ντόναλντ Τραμπ (Βίντεο)
Συναγερμός για τις ελλείψεις φαρμάκων: Στερεύουν τα αποθέματα στα αντιγριπικά εμβόλια – Ποια σκευάσματα αναζητούν οι ασθενείς στα φαρμακεία
Η «σκληρή» προειδοποίηση του Πούτιν στη Δύση: «Eάν χτυπηθεί το Καλίνινγκραντ, θα ρίξουμε μέχρι και πυρηνικά!»
Το τερμάτισε ο Άδωνις Γεωργιάδης: «Θέλω να ευχαριστήσω το Ισραήλ για την ύπαρξη του – Θέλω να είμαι ο πιο φιλοϊσραηλινός πολιτικός στον κόσμο!»- Ο υπουργός υγείας «έσταζε μέλι» σε σημείο παρεξηγήσεως σε συνέντευξη του σε Ισραηλινό μέσο! (Βίντεο)
Κίνηση στους δρόμους: Έκτακτες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις λόγω βλάβης της ΕΥΔΑΠ- Έσπασε αγωγός στο κέντρο της Αθήνας – Πού έχει διακοπεί η κυκλοφορία
Σκηνές απόλυτου χάους στις Αχαρνές: 26χρονος οδηγός σε κατάσταση αμόκ «κάρφωσε» το αυτοκίνητό του σε παρκαρισμένα ΙΧ- Στη συνέχεια βγήκε από το αυτοκίνητο, έβγαλε λοστό και τραυμάτισε μια 56χρονη και έναν 69χρονο!
Κλειστά σχολεία στις 25 και 26 Νοεμβρίου: Ποιοι μαθητές κερδίζουν δύο ημέρες ανάπαυλας από τα μαθήματα; – Οι περιοχές, οι Πολιούχοι και τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Τέλος στα επίμονα άλατα του μπάνιου: Οικονομικό υλικό που κάνει θαύματα στο τηλέφωνο του ντους – Πώς θα επαναφέρετε την πίεση του νερού χωρίς μαγειρική σόδα και ξίδι