Διπλωματικό καμπανάκι από την Αυστρία: Τουρκικά ισλαμιστικά δίκτυα απειλούν τη συνοχή και την ασφάλεια της Ευρώπης

Νέα ερευνητικά δεδομένα έρχονται στο φως σχετικά με τις αλλαγές στον διπλωματικό προσανατολισμό της Τουρκίας και τις σχέσεις της με τα ισλαμιστικά κινήματα της περιοχής. Σύμφωνα με ογκώδη μελέτη του Κέντρου Τεκμηρίωσης για το Πολιτικό Ισλάμ της Αυστρίας, η κυβέρνηση του Ρετζέp Ταγίπ Ερντογάν έχει αποστασιοποιηθεί σταδιακά από μεγάλο μέρος της πρώην ισλαμιστικής συμμαχίας της, επιδιώκοντας πλέον πιο πραγματιστικές και διπλωματικές επαφές με περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Παρά την αλλαγή αυτής της στρατηγικής και την εγκατάλειψη των παραδοσιακών δεσμών με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, η Άγκυρα εξαίρεσε σταθερά τη Χαμάς, διατηρώντας ανοιχτή και ενεργή υποστήριξη προς αυτήν.

Η εξαίρεση της Χαμάς και οι επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή ασφάλεια

Η στάση της τουρκικής ηγεσίας απέναντι στην τρομοκρατική οργάνωση διαφοροποιείται αισθητά από τις υπόλοιπες περιφερειακές της συμμαχίες, ιδιαίτερα μετά τις εξελίξεις του Οκτωβρίου του 2023. Η μελέτη υποστηρίζει ότι η Άγκυρα δίνει ολοένα και μεγαλύτερη προτεραιότητα στις πραγματιστικές και διπλωματικές σχέσεις με την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έναντι των ιδεολογικών της δεσμεύσεων προς την Μουσουλμανική Αδελφότητα.

Ωστόσο, η σχέση της με τη Χαμάς έχει πάρει διαφορετική πορεία, με την Τουρκία να γίνεται «ανοιχτά ενεργός προστάτης και υποστηρικτής της Χαμάς» καθώς και υποστηρικτής των διευρυμένων δικτύων της Χαμάς στην Ευρώπη. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η Ευρώπη αποτελεί βασικό πεδίο χρηματοδότησης και συγκέντρωσης κεφαλαίων μέσω «φιλανθρωπικών δομών», γεγονός που δημιουργεί προκλήσεις για τις ευρωπαϊκές αρχές ασφαλείας.

Η άνοδος και η πτώση της ισλαμιστικής συμμαχίας

Η ερευνητική εργασία καταγράφει την πορεία της στενής συνεργασίας ανάμεσα στο κυβερνών κόμμα AKP και τα κινήματα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, η οποία κορυφώθηκε κατά την περίοδο της Αραβικής Άνοιξης με την ανάδειξη κυβερνήσεων στην Αίγυπτο. Η ανατροπή του Μοχάμεντ Μόρσι το 2013 και οι πολιτικές ήττες που ακολούθησαν οδήγησαν την Κωνσταντινούπολη να μετατραπεί σε καταφύγιο χιλιάδων εξόριστων μελών του δικτύου.

Η Τουρκία αρχικά αντέδρασε «αναλαμβάνοντας κεντρικό ρόλο ως καταφύγιο για το εξόριστο κίνημα», με άλλα λόγια, μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας που προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τις διώξεις. Ωστόσο, η υποχώρηση της πολιτικής επιρροής αυτών των ομάδων ώθησε τελικά την τουρκική διπλωματία να αναζητήσει γεωπολιτικές ισορροπίες με τις παραδοσιακές μοναρχίες του Κόλπου.

Η δράση των θρησκευτικών και οργανωτικών δομών στην Ευρώπη
Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης του Κέντρου Τεκμηρίωσης για το Πολιτικό Ισλάμ της Αυστρίας, η παρουσία και η επιρροή της Άγκυρας στη Γηραιά Ήπειρο ασκείται μέσα από ένα πλέγμα θεσμικών, θρησκευτικών και κοινωνικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στις κοινότητες της διασποράς. Η έκθεση εντοπίζει συγκεκριμένες επαφές και διασυνδέσεις που αφορούν την Τουρκο-Ισλαμική Ένωση Θρησκευτικών Υποθέσεων (DITIB), η οποία λειτουργεί υπό την κεντρική Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων της Τουρκίας (Diyanet), καθώς και σχέσεις της με οργανισμούς που συνδέονται με ευρύτερα ισλαμιστικά δίκτυα.

Οι επαφές με ευρωπαϊκά σώματα και οργανώσεις νεολαίας

Στο μικροσκόπιο της έρευνας μπαίνουν επίσης οι διασυνδέσεις τούρκων θρησκευτικών αξιωματούχων και οργανώσεων με ευρωπαϊκά ισλαμικά όργανα. Ειδικότερα, καταγράφεται συμμετοχή εκπροσώπων τουρκικών θρησκευτικών ιδρυμάτων σε ευρωπαϊκά σώματα, όπως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για Φετβά και Έρευνα, το οποίο η έκθεση συνδέει με δίκτυα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η Ισλαμική Κοινότητα Milli Görüş (IGMG), ένα ισλαμιστικό κίνημα τουρκικής προέλευσης με ισχυρή και πολυετή παρουσία σε χώρες της Ευρώπης, το οποίο διατηρεί επαφές με αντίστοιχες δομές.

Η μελέτη επισημαίνει, επιπλέον, προσωπικές και οργανωτικές σχέσεις που αφορούν το Φόρουμ Ευρωπαϊκών Μουσουλμανικών Οργανώσεων Νεολαίας και Φοιτητών (FEMYSO), τη Μουσουλμανική Νεολαία της Αυστρίας και τις αντίστοιχες οργανώσεις νεολαίας του IGMG, αν και σημειώνεται ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν την ύπαρξη μιας ενιαίας, κεντρικά ελεγχόμενης ισλαμιστικής δομής στην Ευρώπη.

Τα μέσα ενημέρωσης και η επιρροή στη διασπορά

Πέρα από τις θρησκευτικές ενώσεις, η μελέτη υπογραμμίζει τον κομβικό ρόλο που διαδραματίζουν τα κρατικά ελεγχόμενα ή φιλικά προς την τουρκική κυβέρνηση μέσα ενημέρωσης. Ο συγγραφέας προειδοποιεί ότι οι επιχειρήσεις επιρροής και τα δίκτυα ενημέρωσης αξιοποιούνται συστηματικά για τη διάδοση φιλο-Χαμάς αλλά και ευρύτερων ισλαμιστικών αφηγήσεων εντός των μουσουλμανικών κοινοτήτων της ευρωπαϊκής διασποράς. Οι δραστηριότητες αυτές, σε συνδυασμό με τη δράση των θρησκευτικών ιδρυμάτων, συνιστούν κατά την έκθεση μια συνεχή πρόκληση για την ασφάλεια και την κοινωνική συνοχή των ευρωπαϊκών χωρών.