Economist: “Δεν υπάρχει νικητής στο πόλεμο με το Ιράν”- Σοβαρός κίνδυνος να ξεκινήσουν ξανά οι εχθροπραξίες

Σε μια δυσοίωνη εκτίμηση για το μέλλον της Μέσης Ανατολής προχωρά το έγκριτο περιοδικό The Economist, αναλύοντας τις πρόσφατες στρατιωτικές αναμετρήσεις με το Ιράν. Σύμφωνα με τη γεωπολιτική ανάλυση, η τρέχουσα ύφεση των επιχειρήσεων είναι πλασματική, καθώς καμία από τις εμπλεκόμενες πλευρές δεν έχει καταφέρει να πετύχει μια καθοριστική νίκη, γεγονός που αφήνει oρθάνοιχτο το ενδεχόμενο για μια νέα, ακόμη πιο βίαιη ανάφλεξη το επόμενο διάστημα.

Τα βασικά συμπεράσματα της ανάλυσης και το στρατηγικό τέλμα

Η ανάλυση του διεθνούς εντύπου εστιάζει στο γεγονός ότι η χρήση στρατιωτικής ισχύος δεν έχει επιφέρει τα επιθυμητά πολιτικά και διπλωματικά αποτελέσματα:

• Το status quo του «μη νικητή»: Παρά τα σφοδρά πλήγματα που δέχθηκαν οι υποδομές και οι πληρεξούσιοι (proxies) της Τεχεράνης, το ιρανικό καθεστώς διατηρεί ανέπαφο τον σκληρό πυρήνα της στρατιωτικής του ισχύος και των πυραυλικών του δυνατοτήτων. Αντίστοιχα, οι δυτικές δυνάμεις και οι περιφερειακοί τους σύμμαχοι δεν κατάφεραν να επιβάλουν μια μόνιμη συνθήκη αποτροπής.

• Η απειλή της ανασύνταξης: Ο Economist επισημαίνει ότι η παρούσα φάση σχετικής ηρεμίας αξιοποιείται από το Ιράν για την αναπλήρωση των εξοπλιστικών του αποθεμάτων και την αναδιοργάνωση των γραμμών άμυνάς του, αυξάνοντας την πιθανότητα αιφνιδιαστικών αντιποίνων.

• Το έλλειμμα διπλωματικής διεξόδου: Η απουσία ενός αξιόπιστου διαύλου επικοινωνίας και η άρνηση των δύο πλευρών να υποχωρήσουν από τις θέσεις τους εγκλωβίζουν την περιοχή σε έναν φαύλο κύκλο, όπου η παραμικρή παρεξήγηση ή ένα μεμονωμένο χτύπημα μπορεί να πυροδοτήσει γενικευμένη σύρραξη.

Το αγκάθι των πυρηνικών

Το πιο επείγον και δύσκολο θέμα για τις ΗΠΑ είναι το πώς να διαχειριστούν το απόθεμα του Ιράν σε εμπλουτισμένο ουράνιο- η ποσότητα γράφει το περιοδικό υπερβαίνει τα 400 κιλά και είναι σε επίπεδο σχεδόν κατάλληλο για πυρηνικά όπλα- καθώς ο μεν Τραμπ απαιτεί από την Τεχεράνη να παραδώσει την ποσότητα στις ΗΠΑ, αλλά οι Ιρανοί αρνούνται. Αντιπρότειναν να αραιώσουν το υλικό σε επίπεδα που δεν θα μπορούν να κατασκευάσουν πυρηνικά.

Οι Αμερικανοί φαίνεται να έχουν υποχωρήσει, σημειώνει ο Economist και στην υπόθεση θα εμπλακεί και ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας, ώστε να υπάρχει έλεγχος του Ιράν και της παραγωγής του.

Η συμφωνία για τις κυρώσεις

Οι ΗΠΑ μάλλον προσφέρουν στο Ιράν κάποια ελάφρυνση των κυρώσεων μετά την επίσημη υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας και αυτό σημαίνει ότι θα επιτραπεί στην Τεχεράνη να εξάγει πετρέλαιο, καθώς και την αποδέσμευση έως και 24 δισ. δολαρίων από τα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία.

Το μνημόνιο συνεργασίας υποτίθεται ότι βάζει τέλος και στον πόλεμο του Ισραήλ με τη Χεζμπολάχ, όμως η διατύπωση του κειμένου θεωρείται ασαφής και δεν επιβάλλει την αποχώρηση του Ισραήλ από τα εδάφη που κατέχει στο νότιο Λίβανο.

Ποιος έκλεισε τη συμφωνία

Όπως σημειώνει το αγγλικό περιοδικό, η συμφωνία που επιτεύχθηκε δεν είναι τόσο έργο του Πακιστάν ή του Κατάρ, διπλωμάτες των οποίων συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις. Ο βασικός διαπραγματευτής όμως από πλευράς ΗΠΑ ήταν ο αντιπρόεδρος J.D. Vance, ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων στην Ουάσιγκτον.

Η είδηση της συμφωνίας προκάλεσε πτώση των τιμών του πετρελαίου και υπάρχει και πλεόνασμα πετρελαίου που περιμένει να φύγει από τον Περσικό Κόλπο μόλις ανοίξει ξανά ο Ορμούζ. Περίπου 60 δεξαμενόπλοια φορτωμένα με αργό έχουν ακινητοποιηθεί εκεί για μήνες. Οι παραγωγοί του Κόλπου έχουν επίσης μια θάλασσα από τον μαύρο χρυσό έτοιμη να ξεχειλίσει από τις δεξαμενές αποθήκευσης, οι οποίες γεμίστηκαν νωρίτερα κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Όμως όπως σημειώνεται θα χρειαστούν μήνες μέχρι το στενό να επιστρέψει σε κάτι που να μοιάζει με την προπολεμική κυκλοφορία — ειδικά αν οι διαπραγματεύσεις για μια τελική συμφωνία αποτύχουν, όπως εύκολα θα μπορούσε να συμβεί.

Με δυο λόγια με οριστική συμφωνία να κλείσει μέσα σε 60 ημέρες είναι ένα δύσκολο εγχείρημα και δεν είναι μόνο το θέμα του εμπλουτισμένου ουρανίου, είναι και άλλα θέματα με πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν που απασχολούν τις ΗΠΑ. Από την πλευρά του το Ιράν θα θέλει μια ευρύτερη άρση των κυρώσεων ως αντάλλαγμα. Δηλαδή στο καλύτερο σενάριο έχουμε μια προσωρινή συμφωνία που θα μπορούσε να μετατραπεί σε κάτι πιο μακροπρόθεσμο.

Δεν υπάρχουν νικητές

Αν πράγματι έτσι τελειώσει ο πόλεμος, θα τελειώσει χωρίς σαφείς νικητές. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος ο κ. Τραμπ υποσχέθηκε στους Ιρανούς ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος, τώρα κάνει μαζί του συμφωνία. Και αυτό έχει προκαλέσει αντιδράσεις στην Ουάσιγκτον, από σκληροπυρηνικούς Ρεπουμπλικανούς.

Απογοήτευση υπάρχει και στο Ισραήλ, το οποίο θέλει λύση όχι μόνο για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αλλά και για το οπλοστάσιό του σε πυραύλους. Δεν μοιάζει να υπάρχει κάτι σχετικό στη συμφωνία.

Το καθεστώς του Ιράν θα λέει ότι νίκησε, αφού επέζησε του πολέμου και έφερε σε αδιέξοδο δύο ανώτερους στρατιωτικά εχθρούς. Δεν θα έχει άδικο. Ωστόσο τώρα αρχίζουν τα δύσκολα αφού ο λαός είναι εξαντλημένος και η οικονομία έχει καταστραφεί. Το περιοδικό γράφει ότι ο πληθωρισμόο στα τρόφιμα είναι τριψήφιος και πάνω από 1 εκατομμύριο άτομα έχασαν τη δουλειά τους λόγω των ισραηλινών επιθέσεων κατά της ιρανικής βιομηχανίας.

Όπως σημειώνεται στο κείμενο, αν δεν υπάρξει μια πραγματική βελτίωση της οικονομίας, το Ιράν θα έχει κερδίσει μια Πύρρειο νίκη.

Καταλήγοντας, ο Economist κάνει μια απαισιόδοξη πρόβλεψη για τη συνέχεια. Εξηγώντας , ότι αν υποθέσουμε ότι ο πόλεμος ξέσπασε επειδή είχαν αποτύχει οι συνομιλίες για τα πυρηνικά και επειδή το καθεστώς παράπαιε λόγω των διαδηλώσεων, το μνημόνιο δεν επιλύει καμία από τις δυο παράλληλες αυτές κρίσεις. Το εμπλουτισμένο ουράνιο και η τύχη του μένει να διευκρινιστεί και το Ιράν δεν είναι σαφές αν θα μπορέσει να βγει από την κρίση με την άρση των κυρώσεων.

Δύο γεγονότα συνέβαλαν στο να φτάσουν οι ΗΠΑ και το Ιράν σε αυτό το σημείο: η αποτυχία των δύο προηγούμενων γύρων πυρηνικών διαπραγματεύσεων, τον Φεβρουάριο και στις αρχές του 2025, και οι μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν τον περασμένο χειμώνα, που πυροδοτήθηκαν από τον υψηλό πληθωρισμό και την κατάρρευση του νομίσματος, και οι οποίες αποτέλεσαν το πρόσχημα του κ. Τραμπ για να επιτεθεί. Το Μνημόνιο Συνεργασίας δεν αντιμετωπίζει κανένα από τα δύο αυτά ζητήματα. Αφήνει τη διαμάχη για το πυρηνικό πρόγραμμα ανεπίλυτη, και η περιορισμένη άρση των κυρώσεων που προσφέρει δεν θα είναι αρκετή για να βγάλει το Ιράν από τη σοβαρή οικονομική κρίση που βιώνει.

Ετσι, αν δεν καταφέρουν να συμφωνήσουν σε μια συνολική συμφωνία τους επόμενους μήνες, μπορεί να μπουν στον πειρασμό να ξαναρχίσουν τις εχθροπραξίες με την ελπίδα να επιτύχουν μια καλύτερη συμφωνία.